تهدید امنیت انرژی چین با اقدامات ترامپ

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ اقدامات ترامپ علیه ونزوئلا و تهدیدهای این کشور علیه ایران، امنیت انرژی چین را که ۷۵ درصد نفت مورد نیاز خود را وارد می‌کند، به چالش کشیده است؛ کشوری که تا یک‌پنجم نفت وارداتی خود را از ایران و حدود ۴ تا ۵ درصد دیگر را از ونزوئلا، آن هم از مسیرهای غیررسمی برای دور زدن تحریم‌های آمریکا، تامین می‌کند.

اقدام اخیر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برای کنار زدن نیکلاس مادورو در ونزوئلا و هدایت نفت این کشور به سمت بازار آمریکا و اعمال تعرفه ۲۵ درصدی بر تجارت مرتبط با ایران، پرسش‌های جدی درباره امنیت انرژی دومین اقتصاد بزرگ جهان ایجاد کرده است. 

در پی این اقدامات، قیمت جهانی نفت رو به افزایش گذاشته و کارشناسان هشدار می‌دهند که اقداماتی از این دست می‌تواند جریان عرضه را بیش از پیش به خطر بیندازد. اما آیا تولید داخلی چین می‌تواند خلا ناشی از کاهش نفت ونزوئلا و احیاناً ایران را پر کند؟

باید گفت پکن برای جبران کمبود احتمالی، ظرفیت محدودی برای اتکا به تولید داخلی نفت دارد. از آنجا که بخش عمده نفت وارداتی چین از تنگه باریک و پرترافیک مالاکا عبور می‌کند، این مسیر سال‌هاست به‌عنوان یک آسیب‌پذیری راهبردی برای پکن تلقی می‌شود. این تنگه که تحت گشت‌زنی نیروی دریایی آمریکا قرار دارد با تشدید تنش‌های دوجانبه با واشنگتن، به یک گلوگاه بالقوه تبدیل شده است.

در سال ۲۰۱۹، رئیس‌جمهور چین، دستور افزایش اکتشاف و پالایش داخلی را صادر کرد و «برنامه اقدام هفت‌ ساله» با میلیاردها دلار سرمایه‌ گذاری شرکت‌های بزرگ نفتی چین آغاز شد. با این حال، دستاوردهای این برنامه محدود بوده است.

تولید داخلی نفت از۳.۸ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۱۸ به حدود ۴.۳ میلیون بشکه در روز در سال میلادی گذشته افزایش یافت. با این حال رشد تولید حاصل از حفر چاه‌های جدید، از جمله نفت شیل فقط توانسته افت تولید میدان‌های عظیم و قدیمی چین را جبران کند.

جون گو، تحلیلگر سنگاپوری بازار نفت می‌گوید رشد ۸.۹ درصدی تولید تولید نفت چین از سال ۲۰۲۱ تاکنون رقم بزرگی است و تولید نفت این کشور حتی از هدف پکن برای دستیابی به ۴ میلیون بشکه در روز فراتر رفته است.

وی افزود: «ریسک‌های اخیر عرضه نشان می‌دهد مسیری که چین در پیش گرفته، درست است اما بعید است چین بتواند شاهد رشد جهشی تولید باشد زیرا شرکت‌های نفتی چین در کشف ذخایر جدید با مشکل مواجه‌اند.»

برخی دیگر از کارشناسان حوزه نفت که به‌ دقت تلاش‌های چین برای افزایش تولید داخلی را دنبال کرده‌اند، صریح‌تر نظر می‌دهند.

لائوری میلی‌ویرتا، تحلیلگر ارشد مرکز پژوهش‌های انرژی و هوای پاک گفت: «با وجود حجم عظیمی از سرمایه‌ گذاری طی ۱۵ سال گذشته یا بیشتر، تولید نفت چین عملا درجا زده است.» به گفته وی، با وجود تزریق میلیاردها یوان به چاه‌های جدید از جمله طرح‌های فراساحلی، تولید داخلی نفت چین تغییر محسوسی نکرده است.

ذخایر نفتی چین تا چه حد دوام می آورد؟

با توجه به محدودیت رشد تولید داخلی، پکن بیش از پیش به ذخایر نفتی تکیه می‌کند. از اواخر سال ۲۰۲۳، سیاست‌گذاران چینی روند توسعه و پر کردن ذخایر اضطراری نفت را به‌ طور چشمگیری تسریع کرده‌اند. این اقدام در پی تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی پس از تهاجم گسترده روسیه به اوکراین و جهش جهانی قیمت انرژی صورت گرفته است.

چین تا حدی توانست با عقد قراردادهایی با ایران و روسیه، نفت خام را با تخفیف‌های قابل توجه و زیر قیمت بازار جهانی تامین کند؛ آن هم در شرایطی که این کشورها تحت تحریم‌های غرب قرار داشتند. روسیه تا سال گذشته بزرگ‌ترین تامین‌ کننده نفت چین بود اما تحریم‌های آمریکا علیه شرکت‌ها و نفتکش‌های روسی باعث کاهش محسوس این جریان شد.

در نتیجه، ایران بخش بزرگی از این خل را پر کرد و تقریبا تمام صادرات خود که در مقطعی به حدود ۲ میلیون بشکه در روز رسید را به‌ صورت پنهانی به چین ارسال کرد. بر اساس گزارش رویترز در ماه اکتبر، ظرفیت ذخایر نفتی چین در سال ۲۰۲۵ باز هم افزایش یافته و قرار است ۱۱ سایت جدید ذخیره‌ سازی تا اوایل امسال به بهره‌ برداری برسد.

جون گو معتقد است به‌جای افزایش تولید، این ذخیره‌ سازی است که به چین کمک می‌کند در برابر کاهش احتمالی عرضه از ایران، ونزوئلا و روسیه مقاومت کند و انرژی مورد نیاز خود را تامین کند.

وی افزود: چین در حال حاضر به اندازه مصرف ۱۱۰ روز خود نفت ذخیر کرده که این رقم بیشتر از هدف ۹۰ کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری اقتصادی است. چین می خواهد به هدف ۱۸۰ روزه دست یابد بنابراین با توجه به ریسک‌های ژئوپلیتیکی، روند ذخیره‌ سازی نفت در این کشور شتاب خواهد گرفت.

انرژی‌های تجدیدپذیر؛ گزینه امن‌تر چین

در حالی که ذخایر نفتی نقش ضربه‌گیر کوتاه‌مدت را ایفا می‌کنند، تاب‌آوری بلندمدت چین به مسیر دیگری گره خورده است و آن توسعه بی‌سابقه انرژی‌های تجدیدپذیر است. پکن طی پنج سال گذشته به‌ طور تهاجمی بخش‌های پرمصرف نفت از حمل‌ونقل تا صنایع سنگین را به سمت برق سوق داده است.

شرکت نفت دولتی این کشور در فوریه سال گذشته اعلام کرد مصرف برق در بخش حمل‌ونقل چین در سال ۲۰۲۳ به اوج خود رسیده است. هم‌زمان، شبکه برق کشور ارتقا یافته و خطوط فوق‌ فشارقوی برای انتقال برق از مناطق دورافتاده تولید به مراکز صنعتی ساحلی در حال احداث است.

خودروهای برقی اکنون بیش از نیمی از فروش خودروهای جدید را تشکیل می‌دهند و ناوگان کامل اتوبوس‌رانی در شهرهایی مانند شنژن، گوانگژو و ده‌ها مرکز استان دیگر کاملا برقی شده است. راه‌اندازی بیش از یک میلیون ایستگاه شارژ در سراسر کشور نیز رشد تقاضای بنزین را مهار کرده است، حتی در شرایطی که اقتصاد در حال گسترش است.

در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، چین بیش از مجموع سایر کشورهای جهان ظرفیت خورشیدی اضافه کرد و هم‌زمان رکوردهای جدیدی در نصب نیروگاه‌های بادی در مناطقی چون مغولستان داخلی، سین‌کیانگ و استان‌های ساحلی به ثبت رسید.

رشد ظرفیت تولید انرژی بادی و خورشیدی چین طی سه سال گذشته سالانه بیش از ۳۰۰ گیگاوات بوده و احتمالا سال گذشته به ۴۰۰ گیگاوات رسیده است. آن چه مسلم است این اقدامات وابستگی چین به واردات نفت خام را به‌ طور کامل از بین نمی‌برد اما اثر شوک‌های موقت ناشی از اختلال در عرضه نفت از کشورهای تحت تحریم را به‌ طور محسوسی کاهش می‌دهد.

در واقع چین روزانه بیش از ۱۵ میلیون بشکه نفت خام مصرف می کند این در حالی است که تولید روزانه این کشور حدود ۴ میلیون بشکه در روز است. بنابراین ۷۵ درصد نیاز اقتصاد این کشور به نفت از طریق واردات تامین می شود که هرگونه اختلال در این زمینه می تواند به اقتصاد چین آسیب بزند.