چگونه انسداد تنگه هرمز، کشاورزی آمریکا را به لرزه انداخت؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ افزایش جدید قیمت کودهای شیمیایی در جهان، تنها یک مساله اقتصادی نیست؛ این اتفاق در دل مناقشه‌ای ژئوپلیتیک شکل گرفته که سرچشمه آن از خلیج فارس آغاز می‌شود. مسدود ماندن تنگه هرمز، گذرگاه حیاتی نزدیک به ۲۰ درصد تجارت جهانی سوخت و مواد اولیه شیمیایی، باعث شده جریان کودهای مبتنی بر گاز طبیعی دچار اختلال شود.  

بر پایه گزارش بلومبرگ، سه نوع از کودهای پرمصرف در آمریکا -آمونیاک، اوره و پتاس- افزایشی بین ۹ تا ۱۵ درصد را در قیمت تجربه کرده‌اند. آمونیاک به ۶۱۱ دلار در هر تن رسیده و اوره ۱۲ درصد رشد کرده است؛ رشدی که در ظاهر عددی محدود اما در عمل به معنی صدها میلیون دلار افزایش هزینه برای کشاورزان آمریکایی در فصل کاشت است.  

کارشناسان مستقل در دانشگاه‌های تگزاس و آیووا بر این باورند که حداقل نیمی از جهش قیمت فعلی، ناشی از ریسک سیاسی منطقه خلیج فارس است، نه صرفا کمبود عرضه جهانی. به بیان دیگر، ناامنی در تنگه هرمز به‌ صورت مستقیم در قیمت کود در مزرعه‌های آمریکا منعکس شده است.

ترامپ زیر فشار مزارع؛ اقتصاد و انتخابات در مسیر تلاقی

بحران قیمت کود، دولت واشنگتن را در موقعیتی حساس قرار داده است. بار دیگر، مثل دوران کرونا و جنگ اوکراین، کشاورزان در صف اول فشارهای قیمتی قرار گرفته‌اند. اما این بار ماجرا رنگی سیاسی‌تر دارد.  

در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای، دونالد ترامپ که وعده «بازگرداندن رونق به قلب کشاورزی آمریکا» را داده است، با تنی چند از نمایندگان کشاورزان دیدار داشته تا از موج نارضایتی‌ها بکاهد. آنها دو خواسته مشخص مطرح کرده‌اند.

اولین خواسته اقدام فوری برای کاهش تنش‌ها در خاورمیانه و تامین عبور امن کشتی‌های حامل مواد شیمیایی از تنگه هرمز بوده و درخواست دیگر لغو موقت تعرفه‌های وارداتی کود تا زمان تثبیت قیمت‌ها است.  

با این حال، کارشناسان اقتصادی هشدار می‌دهند که برداشتن تعرفه‌ها ممکن است تاثیر محدودی داشته باشد، زیرا منشا اصلی بحران بیرون از آمریکا و در دالان‌های ژئوپلیتیکی ایران و خلیج فارس نهفته است. تاثیر این افزایش قیمت تنها به دخل و خرج کشاورزان محدود نمی‌شود. در کشوری که بیش از ۲۶ میلیون کارگر به‌ طور مستقیم یا غیرمستقیم با صنایع کشاورزی در ارتباط‌اند، فشار قیمتی در بازار کود می‌تواند به موج جدیدی از تورم خوراک و مواد پروتئینی بینجامد؛ موضوعی که مستقیما بر فضای سیاسی و انتخاباتی اثرگذار است.

کود، انرژی و سیاست؛ سه‌گانه‌ حساس بازار جهانی

پیوند میان انرژی و کشاورزی قدیمی است اما امروز بیش از هر زمان دیگری آشکار شده که کود شیمیایی، وابستگی پنهانی به نفت و گاز دارد. تولید آمونیاک و اوره بدون گاز طبیعی و انرژی ارزان عملا ممکن نیست. هر نوسان در بازار انرژی، بدون تاخیر به قیمت کود منتقل می‌شود.  

این در حالی است که با بسته ماندن نسبی مسیرهای دریایی و افزایش حق بیمه حمل‌ونقل، شرکت‌های بزرگ اروپایی و آسیایی مجبور شده‌اند مسیرهای جایگزین با هزینه‌های بیشتر را انتخاب کنند؛ در نتیجه، قیمت نهایی هر کیسه کود در آمریکا، به‌طور غیرمستقیم از تحولات خلیج فارس تاثیر می‌پذیرد.  

یکی از تحلیلگران شرکت Nutrien می‌گوید: «اگر وضعیت عبور از هرمز در ماه‌های آینده به ثبات نرسد، بازار کشاورزی جهانی وارد فاز دوم شوک قیمتی خواهد شد؛ مشابه وضعیتی که پس از جنگ اوکراین در اروپا تجربه شد.»

بازارها در آستانه نگرانی؛ از سویا تا سفره‌ خانوار

افزایش هزینه‌های تولید در مزارع آمریکا به‌سرعت در قیمت محصولات نهایی منعکس می‌شود. شاخص آتی دانه‌های روغنی و غلات در بورس شیکاگو در هفته گذشته رشدی بی‌سابقه را ثبت کرده است. بهای سویا و ذرت به بالاترین سطح خود در چهار سال گذشته رسیده‌اند؛ امری که نشان‌دهنده انتظار بازار برای کاهش عرضه در فصل برداشت است.  

کاهش سطح زیر کشت نیز در دستور کار برخی کشاورزان کوچک قرار گرفته؛ به گفته اتحادیه کشاورزان آیووا، اگر قیمت‌ها در همین حدود باقی بماند، نزدیک به ۷ درصد از زمین‌های زیر کشت در این ایالت ممکن است در سال آینده بلااستفاده بماند. این وضعیت، زنجیره‌ای از پیامدها را در سطح ملی به‌ دنبال دارد که شامل «کاهش تولید غلات، افزایش هزینه خوراک دام»، «رشد قیمت گوشت، لبنیات و روغن‌های نباتی» و «در نهایت بالا رفتن نرخ تورم مواد غذایی برای مصرف‌کننده‌ آمریکایی» می‌شود.  

بازار وال‌استریت نیز نسبت به این فشارها بی‌تفاوت نیست. شاخص شرکت‌های تولیدکننده نهاده‌های کشاورزی در هفته اخیر افت قابل توجهی را تجربه کرده است. سرمایه‌گذاران نگرانند که با تداوم تنش‌های ژئوپلیتیک و افزایش هزینه‌ها، تقاضای داخلی برای نهاده‌های پرمصرف کاهش یابد.

مسیر باریک بین دیپلماسی و اقتصاد

به باور تحلیلگران اقتصادی، نجات صنعت کشاورزی آمریکا از این فشار هزینه‌ای، بیش از هر چیز به ثبات ژئوپلیتیک و توافق‌های دیپلماتیک وابسته است. حتی اگر واشنگتن تصمیم بگیرد بخشی از ذخایر استراتژیک مواد شیمیایی را آزاد کند، این اقدام تنها اثر موقتی دارد. در واقع، تنگه هرمز با عرض کمتر از ۵۰ کیلومتر، دوباره به نقطه‌ای تبدیل شده که سرنوشت بازار انرژی، کشاورزی و حتی انتخابات در آمریکا را به هم گره می‌زند.  

نتیجه هرگونه تشدید درگیری یا ناامنی در این گذرگاه، نه‌ فقط برای آمریکا یا اروپا، بلکه برای کشاورزان سراسر جهان هزینه‌زا خواهد بود.