شرط بازگشایی بازار سهام/ ۴ سناریو پیش روی بورس
به گزارش اقتصادمعاصر، بازار سرمایه در شرایط جنگی با وضعیتی چندلایه مواجه است؛ جایی که همزمان اختلال در کشف قیمت، تضعیف نقدشوندگی و ابهام در تداوم فعالیت شرکت‌ها، تصمیم‌گیری درباره بازگشایی را پیچیده کرده است. در چنین فضایی، چهار سناریوی پیش‌روی بازار از تداوم تنش تا تشدید درگیری، آتش‌بس همراه با توافق و آتش‌بس بدون توافق، هرکدام مسیر متفاوتی برای بازگشایی ترسیم می‌کنند. برآیند دیدگاه‌های کارشناسی در کنار اظهارات اخیر رئیس سازمان بورس نشان می‌دهد، مساله اصلی، «چگونگی بازگشایی» است نه « بازگشایی». از یک‌سو، فقدان داده‌های قابل اتکا و آسیب‌پذیری صنایع بزرگ، استدلال تعویق یا بازگشایی محدود را تقویت می‌کند و از سوی دیگر، فشار نیاز نقدینگی، طراحی مسیرهای دسترسی به منابع را ضروری ساخته است. در این میان، پیشنهادهایی مانند بازگشایی مرحله‌ای، تفکیک صنایع تاب‌آور، سهمیه‌بندی فروش، ایجاد پنجره‌های نقدشوندگی و حتی تامین نقدینگی غیرمستقیم از طریق وثیقه‌گذاری سهام، به‌عنوان راهکارهای میانی مطرح شده‌اند. در چنین چارچوبی، بازگشایی بدون تجهیز منابع و طراحی سازوکارهای کنترلی، می‌تواند پرهزینه‌تر از تداوم توقف باشد و بیش از هر چیز، اعتماد بازار را هدف قرار دهد.
در نشست خبری صبح روز سه‌شنبه ۱۸ فروردین ۱۴۰۵، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار با حضور در جمع خبرنگاران، ضمن ارائه گزارشی از وضعیت بازار سرمایه در دوران اخیر، به تشریح مهم‌ترین سیاست‌ها، اقدامات و سناریوهای پیش‌روی این بازار در شرایط جنگی پرداخت. این نشست که با حضور گسترده اصحاب رسانه برگزار شد، به بررسی ابعاد مختلف مدیریت بازار سرمایه در ۴۰ روز گذشته اختصاص داشت.
درس‌هایی از گذشته
حجت‌اله صیدی در ابتدای این نشست با تبریک سال نو و آرزوی موفقیت برای ملت ایران، به شرایط خاص کشور در پی جنگ تحمیلی اخیر اشاره کرد و گفت: «بازار سرمایه همانند سایر بخش‌های اقتصادی کشور، در معرض شوک‌های ناشی از جنگ قرار گرفت، اما تلاش‌هایی صورت گرفت که با استفاده از تجربیات گذشته، به‌ویژه تجربه بحران‌های قبلی، تصمیمات به‌موقع و موثری اتخاذ شود.» وی با اشاره به آمادگی پیشین سازمان بورس برای مواجهه با شرایط بحرانی افزود: «در زمستان سال گذشته و با بهره‌گیری از تجربه جنگ ۱۲ روزه، دستورالعملی ویژه برای مدیریت بازار سرمایه در شرایط بحران تدوین شد. این دستورالعمل پیش از آغاز جنگ اخیر، در شورای بورس به تصویب رسید و چارچوب مشخصی برای تصمیم‌گیری در شرایط اضطراری فراهم کرد.» رئیس سازمان بورس ادامه داد: «در نخستین ساعات آغاز حملات، یعنی ساعت ۹:۴۰ صبح روز ۹ اسفند ۱۴۰۴، با استناد به همین دستورالعمل، تصمیم به تعطیلی بازار گرفته شد و معاملات آن روز نیز ابطال شد. این اقدام در راستای حفظ دارایی‌های سهامداران و جلوگیری از بروز رفتارهای هیجانی در بازار انجام شد.»
مدل‌های مدیریت بحران
ریاست سازمان در بخش دیگری از سخنان خود، به تشریح مدل مدیریت بحران در بازارهای مالی پرداخت و گفت: «بر اساس مدل‌های علمی، بازارهای سرمایه در شرایط بحران پنج مرحله را طی می‌کنند؛ مرحله نخست حفاظت از دارایی‌ها، مرحله دوم حفظ نقدشوندگی، مرحله سوم ایجاد تعادل، مرحله چهارم تثبیت تعادل و در نهایت حرکت به سمت رونق.» صیدی افزود: «در آغاز جنگ، تمرکز اصلی ما بر حفاظت از دارایی‌ها بود که با تعطیلی بازار سهام محقق شد. در ادامه، با هدف حفظ نقدشوندگی، فعالیت برخی بخش‌های بازار از جمله بورس‌های کالا و انرژی و همچنین صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت از سر گرفته شد تا جریان نقدینگی در اقتصاد متوقف نشود.» وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در طول این مدت تاکید کرد: «در دوره جنگ، سازمان بورس به فعالیت خود ادامه داد. مجوز افزایش سرمایه شرکت‌ها صادر شد، امکان برگزاری مجامع فراهم شد و برخی از آنها نیز برگزار شدند. همچنین فعالیت کارگزاران در بورس کالا ادامه یافت، نصاب صندوق‌ها تنظیم شد و تامین مالی دولت و بخش خصوصی از طریق بازار سرمایه تداوم پیدا کرد.»
شرط بازگشایی بازار سهام
رئیس سازمان بورس در ادامه به موضوع بازگشایی بازار سهام پرداخت و گفت: «در ۴۰ روز گذشته، موضوع بازگشایی بازار سهام به‌طور جدی در دستور کار بوده است. اما این تصمیم نیازمند فراهم شدن شرایطی خاص است تا از بروز نوسانات شدید و زیان سهامداران جلوگیری شود.» وی مهم‌ترین شرط بازگشایی بازار را شفافیت اطلاعاتی دانست و تصریح کرد: «بدون افشای اطلاعات شرکت‌ها، امکان بازگشایی بازار سهام وجود ندارد. سرمایه‌گذاران باید بتوانند بر اساس اطلاعات دقیق و به‌روز تصمیم‌گیری کنند و این امر مستلزم انتشار حداقلی از اطلاعات ضروری شرکت‌هاست.»
صیدی با اشاره به چالش‌های موجود در این زمینه گفت: «شرکت‌ها در شرایط فعلی با محدودیت‌هایی مواجه هستند. از یک سو، ملاحظات امنیتی ممکن است مانع از انتشار کامل اطلاعات شود و از سوی دیگر، عدم قطعیت در تامین مواد اولیه و ادامه فعالیت تولیدی، ارائه پیش‌بینی‌های دقیق را دشوار کرده است.» وی ادامه داد: «از شرکت‌ها خواسته‌ایم برنامه‌های تولید خود را با در نظر گرفتن شرایط جنگی ارائه دهند تا بتوان تصویر روشن‌تری از آینده آنها ترسیم کرد. این اطلاعات نقش مهمی در تعیین قیمت‌های منصفانه در بازار خواهد داشت.» رئیس سازمان بورس همچنین به اهمیت نقش نهادهای بالادستی در این زمینه اشاره کرد و گفت: «در حوزه انتشار اطلاعات، نظر نهادهای مسوول تعیین‌کننده است و ما نیز درخواست کرده‌ایم مجوز افشای حداقلی اطلاعات صادر شود تا بتوانیم فرآیند بازگشایی بازار را مدیریت کنیم.»
وی با اشاره به تعداد بالای سهامداران در بازار سرمایه اظهار کرد: «در حال حاضر حدود ۱۱میلیون سهامدار حقیقی در بازار حضور دارند که ارزش دارایی آنها بالغ بر هزار و ۵۰ همت برآورد می‌شود. همچنین ارزش دارایی سهامداران حقوقی کوچک و متوسط نیز حدود هزار و ۱۵۰ همت است. حفظ حقوق این سرمایه‌گذاران یکی از اولویت‌های اصلی سازمان بورس است.» صیدی افزود: «برای بازگشایی بازار، دو شرط اساسی در نظر گرفته شده است؛ نخست، انتشار حداقلی اطلاعات توسط شرکت‌ها و دوم، مشارکت حداقل نیمی از شرکت‌های فعال در این فرآیند. تنها در این صورت است که می‌توان به شکل‌گیری یک بازار نسبتا متعادل امیدوار بود.» وی در عین حال هشدار داد: «در صورت بازگشایی بازار، شرکت‌هایی که دچار خسارت شده‌اند یا امکان افشای اطلاعات آنها با تاخیر مواجه است، ممکن است دیرتر به چرخه معاملات بازگردند.» رئیس سازمان بورس تاکید کرد: «پیش از هرگونه تصمیم برای بازگشایی، باید از رسیدن به سطحی از ثبات اطمینان حاصل کنیم. بازاری که به‌سرعت باز و دوباره بسته شود، آسیب بیشتری به اعتماد سرمایه‌گذاران وارد خواهد کرد.»
چند سناریو پیش‌روی بازار سرمایه
در بخش پایانی این نشست، صیدی به تشریح سناریوهای پیش‌روی بازار سرمایه پرداخت و گفت: «چهار سناریوی اصلی برای آینده قابل تصور است. سناریوی نخست، تداوم وضعیت فعلی با سطحی از تنش است. سناریوی دوم، تشدید درگیری‌ها و افزایش سطح جنگ است. سناریوی سوم، برقراری آتش‌بس همراه با توافق و سناریوی چهارم، آتش‌بس بدون توافق است.» وی توضیح داد: «در صورت تحقق سناریوهای سوم و چهارم، امکان بازگشایی بازار با رعایت ضوابط مشخص وجود خواهد داشت. اما در صورت وقوع سناریوی اول، تلاش خواهیم کرد با حداقل افشای اطلاعات و با اخذ مجوزهای لازم، بازار را بازگشایی کنیم.» صیدی در پایان تاکید کرد: «اگر شرایط فعلی ادامه پیدا کند و تغییر محسوسی در وضعیت ایجاد نشود، بازار سهام در هفته آینده همچنان تعطیل خواهد بود. تصمیم‌گیری در این زمینه با دقت و حساسیت بالا و با در نظر گرفتن منافع تمامی ذی‌نفعان انجام خواهد شد.» این نشست خبری در حالی به پایان رسید که همچنان وضعیت بازار سرمایه در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و فعالان بازار در انتظار تصمیمات نهایی برای بازگشایی یا تداوم تعطیلی آن هستند./دنیای اقتصاد
