توقف ترانزیت نفت قزاقستان به آلمان توسط روسیه

به گزارش اقتصاد معاصر؛ یرلان آکنجنوف، وزیر انرژی قزاقستان، با تایید اخبار منتشر شده مبنی بر توقف قریب‌الوقوع ترانزیت نفت این کشور به مقصد آلمان، اعلام کرد: «اگرچه تا این لحظه هیچ‌گونه بیانیه رسمی و مکتوبی از سوی مقامات فدراسیون روسیه در این خصوص صادر نشده است، اما اطلاعات به دست آمده از منابع غیررسمی و موثق ما، صحت این موضوع را تایید می‌کنند.»

بر اساس گزارش‌های منتشر شده از سوی این منابع غیررسمی – که ظاهراً مقامات دولتی نیز به صحت آن‌ها باور و اطمینان کامل دارند – دولت روسیه در نظر دارد ترانزیت محموله‌های نفتی قزاقستان به آلمان را که از طریق خط لوله استراتژیک «دروژبا» انجام می‌پذیرد، به طور کامل متوقف سازد.

وزیر انرژی قزاقستان که در حاشیه نشست منطقه‌ای محیط زیست در شهر آستانه با خبرنگاران گفت‌وگو می‌کرد، تصریح کرد که اخبار مربوط به این تعلیق قریب‌الوقوع را از کانال‌های غیررسمی دریافت کرده است.

وی در تشریح این وضعیت افزود: «با فرا رسیدن ماه می، حجم ترانزیت نفت ما از مسیر آتیراو-سامارا که در امتداد خط لوله دروژبا به سمت پالایشگاه شوئت آلمان امتداد می‌یابد، به صفر خواهد رسید.»

پیش از این و در تاریخ 21 آوریل، خبرگزاری رویترز با انتشار گزارشی اختصاصی و به نقل از سه منبع آگاه در صنعت انرژی، از این رویداد پرده برداشت و مدعی شد که فدراسیون روسیه از اول ماه می سال جاری میلادی، مانع از رسیدن نفت قزاقستان به آلمان از طریق شبکه خط لوله دروژبا خواهد شد.

نکته کنایه‌آمیز ماجرا اینجاست که نام این خط لوله در زبان روسی به معنای «دوستی» است؛ شریان حیاتی عظیمی که با طول بیش از 4 هزار کیلومتر، از مناطق شرقی روسیه آغاز شده و با عبور از کشورهای اوکراین، بلاروس، لهستان، مجارستان، اسلواکی و جمهوری چک، در نهایت به خاک آلمان می‌رسد.

آمارهای رسمی نشان می‌دهد که قزاقستان در سال 2025 میلادی، بالغ بر 2.146 میلیون تن متریک نفت (معادل روزانه حدود 43 هزار بشکه) را از طریق خط لوله دروژبا به آلمان صادر کرده که این رقم نشانگر افزایش چشمگیر 44 درصدی نسبت به سال 2024 میلادی است.

این محموله‌های نفتی عمدتاً در پالایشگاه «پی‌سی‌کی» (PCK) واقع در شهر شوئت آلمان فرآوری می‌شوند؛ پالایشگاهی که یکی از بزرگترین تاسیسات پالایشی آلمان به شمار می‌رود و به عنوان یک گره حیاتی و استراتژیک، وظیفه تامین سوخت کلان‌شهر برلین و مناطق حومه آن را بر عهده دارد.

سایه حملات اوکراین بر شریان نفتی «دروژبا»

روند تامین نفت پالایشگاه پی‌سی‌کی توسط قزاقستان از فوریه سال 2023 میلادی و متعاقب دستیابی به توافق با شرکت «ترانس‌نفت» (شرکت دولتی خطوط لوله نفت روسیه) برای استفاده از ظرفیت خط لوله دروژبا آغاز شد.

پیش از آن، قزاقستان و آلمان در دسامبر سال 2022 میلادی توافقی را نهایی کرده بودند که بر اساس آن، آستانه متعهد به تامین 1.2 میلیون تن نفت برای آلمان در سال 2023 شد. با این حال، با توجه به جبر جغرافیایی، اجرای این توافق نیازمند صدور مجوزها و موافقت دولت روسیه بود. پیش از آغاز عملیات نظامی روسیه در اوکراین در فوریه 2022 میلادی، این پالایشگاه آلمانی نیازهای نفتی خود را به صورت مستقیم از روسیه وارد می‌کرد.

طی سال‌های پس از آن، اگرچه حجم عرضه نفت قزاقستان افزایش یافته است، اما این روند بارها و به صورت مقطعی به دلیل حملات ارتش اوکراین به بخش‌های روسی این شبکه خطوط لوله، دچار اختلال و وقفه شده است.

آکنجنوف در اظهارات خود، تلویحاً اشاره کرد که بروز مشکلات فنی می‌تواند دلیل اصلی توقف قریب‌الوقوع ترانزیت نفت باشد.

وی در این باره گفت: «این مسئله به احتمال بسیار زیاد با حملات اخیر صورت گرفته به زیرساخت‌های انرژی روسیه مرتبط است. من بر اساس شواهد موجود چنین فرضیه‌ای را مطرح می‌کنم.»

هنگامی که از دیمیتری پسکوف، سخنگوی ریاست جمهوری روسیه، درباره این گزارش‌ها سوال شد، وی پاسخ داد: «من در این باره اطلاعات دقیقی ندارم. شما باید با شرکت‌های مرتبط ما تماس بگیرید. ما تلاش خواهیم کرد تا وضعیت را روشن کنیم، اما در حال حاضر آمادگی ارائه هیچ پاسخی را به شما ندارم.»

بر اساس ارزیابی‌های رویترز، «توقف کامل ترانزیت نفت قزاقستان می‌تواند حدود 17 درصد از ظرفیت پالایش سالانه 12 میلیون تنی پالایشگاه پی‌سی‌کی آلمان را به طور کامل از مدار خارج کند» که این امر ضربه مهلکی به تامین انرژی این کشور وارد خواهد ساخت.

شوک نفتی به برلین؛ بی‌تفاوتی نسبی در آستانه

در مقابل، تاثیر مستقیم این رویداد برای اقتصاد قزاقستان بسیار ناچیز و کم‌اهمیت‌تر ارزیابی می‌شود. وزیر انرژی این کشور با اطمینان اعلام کرد که قزاقستان از ظرفیت و توانمندی لازم برای توزیع مجدد حجم نفت اختصاص یافته به آلمان از طریق سایر مسیرهای صادراتی برخوردار است.

باید توجه داشت که حدود 80 درصد از کل صادرات نفت خام قزاقستان از طریق شبکه خطوط لوله کنسرسیوم خط لوله کاسپین (CPC) پمپاژ می‌شود؛ شبکه‌ای عظیم که میدان نفتی «تنگیز» در سواحل شمال شرقی دریای خزر را به بندر «نووروسیسک» روسیه در حاشیه دریای سیاه متصل می‌کند.

با این وجود، این مسیر حیاتی نیز از گزند حملات اوکراین در امان نمانده است. اوایل سال جاری میلادی، سفیر اوکراین در آمریکا فاش کرد که کی‌یف یک نامه اعتراض‌آمیز و هشدار دیپلماتیک رسمی از سوی واشنگتن دریافت کرده که مستقیماً به حملات نیروهای اوکراینی علیه پایانه‌های نفتی کنسرسیوم کاسپین در بندر نووروسیسک مربوط می‌شد.

بحران خاورمیانه و گشایش بازارهای جدید برای نفت قزاقستان

در همین حال، بحران‌های ژئوپلیتیک جاری در خاورمیانه، به ویژه بسته شدن عملی و انسداد تنگه هرمز از اواخر ماه فوریه سال جاری (2026)، بازارهای بالقوه و جدیدی را پیش روی صنعت نفت قزاقستان گشوده است.

اوایل ماه جاری میلادی، «کانگ هون شیک»، رئیس دفتر رئیس‌جمهور کره جنوبی، در جریان یک تور منطقه‌ای با هدف تضمین امنیت و تامین منابع نفتی کشورش، علاوه بر سفر به عربستان سعودی، عمان و قطر، توقفی استراتژیک در قزاقستان داشت.

در پایان این سفر کلیدی، این مقام ارشد کره‌ای رسماً اعلام کرد که قزاقستان تامین 18 میلیون بشکه نفت خام برای بازار انرژی کره جنوبی را بر عهده گرفته است. این دستاورد به خوبی نشان می‌دهد که آستانه در میان تلاطم‌های سیاسی و نظامی، همچنان مسیر تنوع‌بخشی به مشتریان نفتی خود را با موفقیت طی می‌کند./تسنیم