هشدار درباره مصرف بنزین / بدون مدیریت، فشار بر شبکه انرژی ادامه مییابد
به گزارش اقتصادمعاصر، روند فزاینده مصرف بنزین در کشور طی سالهای اخیر به چالشی جدی برای نظام انرژی ایران تبدیل شده و نشانه های آن را می توان در افزایش فاصله میان تولید و مصرف تشدید نیاز به واردات و فشار مضاعف بر منابع مالی ملی مشاهده کرد در چنین شرایطی ضرورت دارد که موضوع مدیریت مصرف از سوی مردم و نیز تنوع بخشی به سبد سوخت از سوی سیاستگذاران همزمان و هدفمند دنبال شود زیرا تمرکز یکجانبه بر بنزین به معنای تکیه بر تنها یک پایه تأمین انرژی است و این وابستگی ریسک پذیری سیستم را بالا برده و امنیت انرژی را کاهش می دهد بر همین اساس تحلیل وضعیت موجود نشان می دهد که پایداری نظام انرژی در گرو اصلاح الگوی مصرف و توسعه سوخت های جایگزین همچون سی ان جی و ال پی جی است که می تواند ترکیب سوخت را متنوع و فشار بر بنزین را کاهش دهد.
افزایش مصرف بنزین و پیامدهای آن برای اقتصاد و امنیت انرژی
مصرف بنزین در ایران سالهاست که روندی صعودی را تجربه می کند و این روند ارتباط مستقیمی با نرخ بالای مالکیت خودرو قیمت یارانه ای سوخت و توسعه نامتوازن حمل و نقل عمومی دارد این عوامل موجب شده اند که تقاضای بنزین در روزهای اوج سفر به مرزهایی برسد که از ظرفیت تولید داخلی فراتر می رود و همین مسئله احتمال واردات را افزایش داده و منابع ارزی کشور را تحت فشار قرار می دهد افزون بر آن استفاده گسترده از بنزین مشکلات زیست محیطی نظیر آلودگی هوا را تشدید کرده و بار سنگینی بر شبکه توزیع و زیرساختهای مرتبط وارد می سازد در چنین وضعیتی تداوم روند کنونی نه تنها هزینه های ملی را افزایش می دهد بلکه کشور را در برابر شوک های ناگهانی بازارهای جهانی آسیب پذیرتر می کند از این رو ضروری است که مدیریت مصرف و اصلاح رفتارهای انرژی بر پایه آگاهی عمومی فرهنگسازی و تقویت حس مسئولیت اجتماعی صورت گیرد چرا که بخشی از مشکل مصرف بنزین در رفتارهای روزمره مردم و عادات رانندگی ریشه دارد و با اصلاح آنها می توان بخش قابل توجهی از این فشار را کاهش داد استفاده از حمل و نقل عمومی حذف سفرهای غیرضروری نگهداری صحیح خودرو و توجه به انتخاب خودروهای کم مصرف از جمله اقداماتی است که مصرف کنندگان می توانند در مسیر کاهش مصرف بنزین انجام دهند این اقدامات کوچک در مقیاس فردی اما بزرگ در مقیاس ملی هستند و به ایجاد ثبات و امنیت انرژی کمک می کنند.
ضرورت تنوع بخشی به سبد سوخت و نقش سیاستگذاری ملی
در کنار اصلاح الگوی مصرف ضروری است که سیاستگذاران نگاه جامع تری به تنوع بخشی سبد سوخت داشته باشند زیرا تکیه بر یک منبع واحد همواره آسیب پذیری ایجاد می کند و در شرایط فشار بازار یا نوسانات تولید داخلی احتمال ایجاد بحران افزایش می یابد ایران با برخورداری از ذخایر بسیار بزرگ گاز طبیعی ظرفیت مناسبی برای جایگزینی بخشی از مصرف بنزین با سی ان جی دارد توسعه زیرساختهای سی ان جی در سالهای گذشته تا حدی انجام شده اما هنوز با ظرفیت مطلوب فاصله دارد افزایش ایستگاه های جدید بهسازی ایستگاه های موجود تشویق تولیدکنندگان خودرو به توسعه محصولات پایه گازسوز و ارائه مشوق های مالی می تواند نقش مؤثری در رشد مصرف سی ان جی داشته باشد سوخت دیگری که در بسیاری از کشورها به عنوان جایگزین استفاده می شود ال پی جی است که از نظر آلایندگی و قیمت مزیت هایی دارد و در شرایطی که زیرساخت سی ان جی در همه مناطق قابل توسعه سریع نیست می تواند نقش مکمل ایفا کند تنوع بخشی به سبد سوخت تنها یک تصمیم فنی نیست بلکه یک راهبرد ملی برای افزایش تاب آوری کشور در برابر فشارهای خارجی و نوسانات بازار است همچنین این اقدام موجب مدیریت هزینه های انرژی کاهش نیاز به سرمایه گذاری های سنگین برای توسعه پالایشگاهی و بهبود وضعیت محیط زیست خواهد شد سیاستگذاران باید نقشه راه روشنی برای این موضوع تدوین کنند و با هماهنگی دستگاه ها از جمله وزارت نفت وزارت صمت و سازمان محیط زیست مسیر گذار از تک سوختی به چند سوختی را هموار سازند.
هم افزایی میان مصرف کنندگان و دولت برای عبور از بحران وابستگی
تحقق کاهش وابستگی به بنزین نیازمند هم افزایی واقعی میان مردم و دولت است زیرا نه تنها مردم باید الگوی مصرف خود را اصلاح کنند بلکه دولت نیز باید سیاستهای حمایتی زیرساختی و تشویقی لازم را برای توسعه سوخت های جایگزین فراهم آورد ایجاد مشوق های مالی برای خرید خودروهای کم مصرف و دوگانه سوز حمایت از تولید داخلی تجهیزات مرتبط با سی ان جی و ال پی جی و اصلاح تدریجی نظام قیمت گذاری با رعایت ملاحظات اجتماعی و اقتصادی بخشی از اقدامات دولت برای ایجاد مسیر پایدار تنوع سوختی است همچنین لازم است برنامه های تبلیغی و آموزشی گسترده برای ایجاد آگاهی عمومی از مزایای سوخت های جایگزین اجرا شود زیرا آگاهی و پذیرش اجتماعی از جمله پیش شرط های موفقیت این سیاست هاست در کنار این موارد توسعه حمل و نقل عمومی پاک تقویت شبکه ریلی و ایجاد سیستم های اشتراک خودرو و سفر نیز می تواند مصرف بنزین را به شکل قابل توجهی کاهش دهد و به مسیر پایداری انرژی کمک کند.
در پایان باید تاکید کرد که کاهش وابستگی ایران به بنزین نیازمند یک رویکرد جامع و ملی است که هم رفتار مصرفی مردم را اصلاح کند و هم ساختار عرضه و سبد سوخت را تغییر دهد صرفه جویی در مصرف بنزین امری ضروری و فوری است اما کافی نیست و باید با تکمیل و توسعه سبد سوختی کشور همراه شود سی ان جی و ال پی جی به عنوان دو گزینه در دسترس و اقتصادی می توانند بخشی از بار مصرف بنزین را به دوش بکشند و فشار موجود را کاهش دهند دولت با تدوین سیاستهای هماهنگ و توسعه زیرساختها و مردم با اصلاح رفتار مصرفی می توانند دست در دست هم این وابستگی فزاینده را کاهش داده و امنیت انرژی را تقویت کنند و در نهایت مسیری پایدارتر را برای آینده نظام انرژی کشور رقم بزنند./مهر
