شوک جدید انرژی به صنعت اروپا رسید؛ این‌بار بحران شبیه ۲۰۲۲ نیست

به گزارش اقتصاد معاصر؛ تشدید تنش‌ها در خاورمیانه و افزایش احتمال اختلال در تردد انرژی از تنگه هرمز، بار دیگر بازارهای جهانی انرژی را با شوک قیمتی مواجه کرده است؛ شوکی که اگرچه موجب رشد قابل توجه قیمت نفت و گاز شده، اما بر اساس ارزیابی تحلیلگران، ماهیت و پیامدهای آن تفاوت‌های مهمی با بحران انرژی سال‌های 2022 و 2023 دارد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد افزایش اخیر قیمت انرژی در کنار بازنگری صعودی پیش‌بینی‌ها، نگرانی‌هایی را درباره آینده تولید صنعتی اروپا ایجاد کرده است، با این حال تحلیل‌ها حاکی از آن است که شدت و دامنه اثرگذاری این شوک، به‌طور محسوسی کمتر از بحران قبلی خواهد بود.

شوک کوچک‌تر و کم‌دوام‌تر از بحران 2022

بر اساس این گزارش، نخستین تفاوت کلیدی شوک کنونی با بحران انرژی اروپا در سال‌های 2022/23، به میزان و ماندگاری افزایش قیمت‌ها بازمی‌گردد. در بحران قبلی، قیمت نفت برنت به‌طور میانگین به حدود 99 دلار در هر بشکه رسید و قیمت گاز طبیعی اروپا نیز با جهشی کم‌سابقه تا 133 یورو در هر مگاوات ساعت افزایش یافت.

این در حالی است که در شوک فعلی، افزایش قیمت‌ها در محدوده 20 تا 30 درصد برآورد می‌شود و پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد قیمت نفت برنت در سال 2026 به‌طور متوسط حدود 83 دلار و قیمت گاز اروپا به حدود 44 یورو خواهد رسید.

همچنین برخلاف بحران گذشته که با قطع پایدار گاز روسیه همراه بود، انتظار می‌رود شوک کنونی گذراتر باشد؛ موضوعی که احتمال تعطیلی کارخانه‌ها و کاهش دائمی ظرفیت تولید در صنایع انرژی‌بر را به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهد.

افت محدود تولید صنعتی اروپا

مدل‌های تحلیلی نشان می‌دهد افزایش قیمت انرژی در شرایط فعلی، تا پایان سال 2027 حدود 2 درصد از تولید صنعتی منطقه یورو را نسبت به سناریوی پایه کاهش خواهد داد. این در حالی است که اثر بحران 2022 حدود 4 درصد برآورد شده بود.

بر همین اساس، اگرچه رشد تولید صنعتی در کوتاه‌مدت ممکن است منفی شود، اما انتظار می‌رود در میان‌مدت مجدداً به مسیر مثبت بازگردد.

تغییر ماهیت شوک؛ از گاز به نفت

دومین تفاوت مهم، تغییر کانون شوک از گاز به نفت است. بحران 2022 عمدتاً ناشی از کاهش عرضه گاز روسیه بود و بیشترین فشار را بر صنایع بسیار گازبر مانند مواد شیمیایی و فلزات وارد کرد.

اما در شوک کنونی، اختلال در عرضه جهانی نفت نقش اصلی را ایفا می‌کند. برآوردها نشان می‌دهد تولید جهانی نفت ممکن است حدود 8 درصد کاهش یابد و صادرات خلیج فارس نیز تا 12 درصد از عرضه جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.

در مقابل، اثرگذاری بر بازار گاز اروپا محدودتر است؛ چرا که سهم گاز مایع (LNG) از عرضه جهانی کمتر بوده و انتظار می‌رود ظرفیت عرضه آن در سال‌های آینده افزایش یابد.

این تغییر ماهیت باعث شده است که فشار شوک انرژی، به‌جای تمرکز بر چند صنعت خاص، بخش وسیع‌تری از تولید صنعتی به‌ویژه صنایع سرمایه‌ای و صادرات‌محور را تحت تأثیر قرار دهد.

شوک جهانی‌تر؛ کاهش فشار رقابتی بر اروپا

سومین تفاوت کلیدی، جهانی‌تر شدن شوک انرژی است. در بحران 2022، افزایش قیمت انرژی به‌طور نامتقارن اروپا را تحت فشار قرار داد، در حالی که چین و آمریکا با افزایش‌های به‌مراتب کمتری مواجه شدند. این مسئله منجر به کاهش رقابت‌پذیری صنایع اروپایی و افزایش واردات شد.

اما در شرایط فعلی، شواهد نشان می‌دهد که افزایش قیمت انرژی در آسیا نیز تقریباً هم‌سطح اروپا بوده است. به‌عنوان نمونه، قیمت محصولات پتروشیمی و مواد شیمیایی در چین و اروپا طی ماه‌های اخیر رشد مشابهی را تجربه کرده‌اند.

این موضوع باعث شده است که مزیت نسبی رقبا کاهش یابد و صنایع انرژی‌بر اروپا نسبت به گذشته فشار رقابتی کمتری را تحمل کنند.

تغییر الگوی تأثیرگذاری بر صنایع

در بحران قبلی، افزایش واردات ارزان از کشورهایی با انرژی ارزان‌تر، فشار شدیدی بر صنایع انرژی‌بر اروپا وارد کرد، در حالی که صنایع کم‌مصرف از این وضعیت منتفع شدند.

اما در شوک جدید، به دلیل جهانی‌تر بودن افزایش قیمت‌ها، انتظار می‌رود:

صنایع انرژی‌بر عملکرد بهتری نسبت به گذشته داشته باشند

صنایع کم‌مصرف انرژی، که پیش‌تر از واردات ارزان بهره می‌بردند، آسیب‌پذیرتر شوند

اثر گسترده‌تر بر تقاضای جهانی

یکی از دلایل کلیدی این تفاوت، یکپارچگی بیشتر بازار نفت نسبت به گاز است. در حالی که بازار گاز ماهیتی منطقه‌ای‌تر دارد، بازار نفت کاملاً جهانی است؛ به همین دلیل شوک‌های نفتی معمولاً تأثیر گسترده‌تری بر تقاضای جهانی و فعالیت اقتصادی دارند.

بر این اساس، اگرچه شوک فعلی از نظر شدت و ماندگاری ضعیف‌تر ارزیابی می‌شود، اما به دلیل نفت‌محور بودن، می‌تواند فشار گسترده‌تری بر کل اقتصاد جهانی و تقاضای صنعتی وارد کند.

در مجموع، تحلیل‌ها نشان می‌دهد شوک جدید قیمت انرژی، اگرچه پیامدهایی برای بخش تولید اروپا به همراه دارد، اما:

    از نظر شدت و تداوم، ضعیف‌تر از بحران 2022 است
    تمرکز کمتری بر صنایع انرژی‌بر دارد
    ماهیتی جهانی‌تر پیدا کرده است
    و در عین حال، به دلیل نفت‌محور بودن، می‌تواند اثرات گسترده‌تری بر تقاضای جهانی بگذارد

بر همین اساس، انتظار می‌رود کاهش رشد تولید صنعتی اروپا در این دوره محدودتر باشد، اما فشار بر کل بخش تولید، به‌ویژه صنایع صادرات‌محور، همچنان قابل توجه باقی بماند.