عرضه نفت خام از آغاز جنگ با ایران یک میلیارد بشکه کاهش یافت

به گزارش اقتصاد معاصر و به نقل از آژانس بین‌المللی انرژی؛ پیش‌بینی می‌شود تقاضای جهانی نفت در سال 2026 نسبت به سال قبل 420 هزار بشکه در روز کاهش یابد و به 104 میلیون بشکه در روز برسد که 1.3 میلیون بشکه در روز کمتر از پیش‌بینی‌ها پیش از جنگ است. بیشترین کاهش در سه‌ماهه دوم سال 2026 رخ می‌دهد، معادل 2.45 میلیون بشکه در روز، که سهم کشورهای عضو  930OECD هزار بشکه و سهم سایر کشورها 1.5 میلیون بشکه در روز است. در حال حاضر، بخش‌های پتروشیمی و هوانوردی بیشترین آسیب را دیدند.

عرضه جهانی نفت در آوریل 1.8 میلیون بشکه دیگر کاهش یافت و به 95.1 میلیون بشکه در روز رسید و مجموع کاهش عرضه از فوریه تاکنون به 12.8 میلیون بشکه در روز رسیده است. تولید کشورهای حاشیه خلیج فارس که تحت تأثیر بسته شدن تنگه هرمز قرار گرفته‌اند، 14.4 میلیون بشکه در روز کمتر از سطوح پیش از جنگ بوده است. افزایش تولید و صادرات از حوزه اقیانوس اطلس تا حدی این کمبود را جبران می‌کند. با فرض ازسرگیری تدریجی جریان نفتکش‌ها از طریق تنگه هرمز از ماه ژوئن (خرداد 1405)، پیش‌بینی می‌شود عرضه جهانی نفت در سال 2026 به طور متوسط 3.9 میلیون بشکه در روز کاهش یابد و به 102.2 میلیون بشکه در روز برسد.

کاهش حجم خوراک ورودی به پالایشگاه‌ها

پیش‌بینی می‌شود حجم خوراک ورودی به پالایشگاه‌ها در سه‌ماهه دوم سال 2026 به میزان 4.5 میلیون بشکه در روز کاهش یابد و به 78.7 میلیون بشکه در روز برسد و برای کل سال 2026، 1.6 میلیون بشکه در روز کاهش یابد و به 82.3 میلیون بشکه در روز برسد؛ زیرا پالایشگاه‌ها با آسیب‌های زیرساختی، محدودیت‌های صادراتی و کاهش دسترسی به خوراک دست و پنجه نرم می‌کنند. حاشیه سود پالایشی همچنان در سطوح بی‌سابقه‌ای بالاست که ناشی از رکوردشکنی شکاف قیمتی فرآورده‌های میانه تقطیر (مثل گازوئیل و نفت سفید) است. پالایشگران خود را با بحران وفق می‌دهند و جریان‌های تجاری جدیدی برای جبران کاهش صادرات فرآورده‌های نفتی خلیج فارس در حال شکل‌گیری است.

بر اساس داده‌های اولیه، ذخایر مشاهده‌شده جهانی نفت در ماه مارس 129 میلیون بشکه و در ماه آوریل 117 میلیون بشکه دیگر کاهش یافت. اختلالات مداوم در تجارت دریایی از طریق تنگه هرمز باعث شد ذخایر خشکی (ذخایر انبارشده در خشکی) در ماه آوریل 170 میلیون بشکه (معادل 5.7 میلیون بشکه در روز) کاهش یابد، در حالی که حجم نفت روی آب (نفت در مسیر حمل‌ونقل دریایی) 53 میلیون بشکه افزایش یافت. ذخایر خشکی کشورهای OECD به شدت 146 میلیون بشکه (معادل 4.9 میلیون بشکه در روز) سقوط کرد، در حالی که ذخایر قابل مشاهده سایر کشورها 24 میلیون بشکه کاهش یافت.

قیمت نفت منطقه دریای شمال (نوع برنت) در ماه آوریل در دامنه نوسان بی‌سابقه‌ای حدود 50 دلار در هر بشکه معامله شد و اختلال در جریان عرضه خاورمیانه باعث افزایش حدود 16.50 دلاری قیمت نسبت به ماه قبل شد و میانگین قیمت به 120.36 دلار در هر بشکه رسید. اسپردهای زمانی (اختلاف قیمت قراردادهای سررسید نزدیک و دور) همسو با قیمت‌های لحظه‌ای نوسان کردند و اسپرد سررسید نزدیک در معاملات آتی نفت وست تگزاس اینترمیدیت و برنت در پایان ماه حدود 5 دلار در هر بشکه بود. حق بیمه قیمت نفت دریای شمال نسبت به معاملات آتی برنت در بورس اینترکانتیننتال از رکورد 35 دلار در هر بشکه در اواسط آوریل به 3 دلار در هر بشکه در اوایل ماه مه کاهش یافت.

کاهش روزانه 14 میلیون بشکه نفت خام در طول جنگ

بیش از ده هفته از آغاز جنگ در خاورمیانه می‌گذرد و کاهش روزافزون عرضه نفت از تنگه هرمز، ذخایر جهانی نفت را با نرخی بی‌سابقه در حال کاهش داده است. قیمت‌های شاخص نفت نوسانات شدیدی را در پاسخ به نشانه‌های متناقض درباره اینکه آیا ایالات متحده و ایران به زودی به توافق برای پایان دادن به درگیری دست خواهند یافت یا خیر، تجربه کرده‌اند؛ به طوری که قیمت نفت دریای شمال از سقف 144 دلار در هر بشکه به زیر 100 دلار سقوط کرد و دوباره افزایش یافت. در زمان تنظیم این گزارش، دو کشور همچنان بر سر توافق برای بازگشایی تنگه و پایان جنگ اختلاف نظر دارند و قیمت نفت دریای شمال حدود 110 دلار در هر بشکه است.

با ادامه محدودیت تردد نفتکش‌ها در هرمز، کاهش تجمعی عرضه از سوی تولیدکنندگان خلیج فارس قبلاً از یک میلیارد بشکه فراتر رفته و بیش از 14 میلیون بشکه در روز نفت از مدار تولید خارج شده است؛  که شوکی بی‌سابقه در عرضه نفت خام است؛ با این حال، شکاف فعلی بین عرضه و تقاضا به طور قابل توجهی کوچک‌تر است، زیرا بازار پیش از بحران دارای مازاد بود و هم تولیدکنندگان و هم مصرف‌کنندگان به نشانه‌های بازار واکنش نشان می‌دهند.

کاهش ذخایر نفت خام

 همزمان، ذخایر موجود در انبارهای استراتژیک تجاری و دولتی کشورهای مصرف‌کننده به بازارها سرازیر می‌شود تا بخشی از کسری را جبران کند. ذخایر مشاهده‌شده جهانی، از جمله نفت روی آب، در طول ماه‌های مارس و آوریل 250 میلیون بشکه (معادل 4 میلیون بشکه در روز) کاهش یافت. تولیدکنندگان خارج از خاورمیانه نیز در پاسخ به بحران، تولید خود را افزایش داده و صادرات را به سطوح بی‌سابقه‌ای رسانده‌اند. در واقع، پیش‌بینی رشد عرضه در سال 2026 از قاره آمریکا از ابتدای سال تاکنون بیش از 600 هزار بشکه در روز افزایش یافته و به طور متوسط به 1.5 میلیون بشکه در روز رسیده است. علاوه بر این، صادرات نفت خام از حوزه اقیانوس اطلس که در حال حاضر عمدتاً به بازارهای به شدت آسیب‌دیده شرق سوئز (آسیا) می‌رود، از ماه فوریه به بعد 3.5 میلیون بشکه در روز افزایش یافته است که ایالات متحده، برزیل، کانادا، قزاقستان و ونزوئلا در این زمینه برجسته هستند. صادرات نفت خام روسیه نیز افزایش یافته است، زیرا حملات مکرر به پالایشگاه‌های این کشور، مصرف داخلی را کاهش داده و محموله‌های صادراتی را افزایش داده است، ضمن اینکه ایالات متحده به طور موقت تحریم‌های نفت روسیه را برای محموله‌های در حال حمل (روی آب) معاف کرده است.

در سمت تقاضا، پالایشگاه‌ها فعالیت خود را کاهش داده و واردات نفت خام را به شدت کم کرده‌اند. به گفته شرکت کپلر، واردات نفت خام دریایی چین از فوریه تا آوریل به میزان عظیم 3.6 میلیون بشکه در روز کاهش یافته است. کاهش عمده واردات در ژاپن (1.9- میلیون بشکه در روز)، کره جنوبی (1- میلیون بشکه در روز) و هند (760- هزار بشکه در روز) نیز مشاهده شد. اما در حالی که کاهش فعالیت جهانی پالایشگاهی (حدود 5 میلیون بشکه در روز نسبت به مدت مشابه سال قبل در آوریل) به طور موقت تنش‌ها در بازار نفت خام را کاهش داده، کمبود به سرعت در حال گسترش به بازار محصولات نفتی (فرآورده‌ها) است.

کاهش تقاضا در سه‌ماهه دوم 2026

 اکنون انتظار می‌رود تقاضای جهانی نفت در سه ماهه دوم سال 2026 نسبت به مدت مشابه سال قبل 2.4 میلیون بشکه در روز کاهش یابد و برای کل سال 420 هزار بشکه در روز افت کند؛ یعنی 1.3 میلیون بشکه  که در روز ضعیف‌تر از پیش‌بینی ما پیش از بحران است. در حال حاضر، شدیدترین کاهش‌ها در بخش پتروشیمی دیده می‌شود، جایی که دسترسی به مواد اولیه به طور فزاینده‌ای محدود می‌شود. فعالیت هوانوردی نیز بسیار پایین‌تر از سطوح عادی است که به کاهش بخشی از فشار بر قیمت سوخت جت کمک می‌کند؛ قیمتی که پس از قطع صادرات خاورمیانه تقریباً سه برابر شد. قیمت‌های بالاتر، وضعیت رو به وخامت اقتصادی و اقدامات صرفه‌جویی در تقاضا، بیش از پیش بر مصرف جهانی نفت سنگینی خواهد کرد.

افزایش قیمت‌ها در تابستان 

در حالی که اگر توافقی برای پایان جنگ حاصل شود که امکان ازسرگیری تدریجی جریان عبور نفتکش‌ها از طریق تنگه هرمز را از سه ماهه سوم سال 2026 فراهم آورد (همانطور که در این گزارش فرض شده است)، ممکن است تقاضا مجددا افزایش پیدا کند، اما عرضه احتمالاً با کندی بیشتری بهبود خواهد یافت. در نتیجه، بازار نفت تا سه ماهه پایانی سال همچنان در  با کسری دست‌وپنجه نرم می‌کند. با توجه به اینکه ذخایر جهانی نفت در حال حاضر با نرخی بی‌سابقه در حال کاهش است، به نظر می‌رسد پیش از فصل اوج تقاضای تابستان، نوسانات قیمتی بیشتری محتمل باشد.