یوان چین در خزانه بانک‌های مرکزی؛ جهان از «سلاح دلار» فرار می‌کند

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ بانک‌های مرکزی کشورهای جهان به سرعت از خطوط مبادله ارزی با بانک مرکزی چین استفاده می‌کنند. این یعنی یوان دیگر فقط پول داخلی چین نیست و در حال تبدیل شدن به ابزاری برای تجارت، تامین پول نقد و کاهش وابستگی به دلار است.

آمارها نشان می‌دهد تا پایان اسفندماه سال گذشته، بانک‌های مرکزی حدود ۱۶.۴ میلیارد دلار معادل یوان از چین قرض گرفته‌اند. این بالاترین رقم در دو سال اخیر است. رشد این قرض‌ها در سه ماه اول سال، بزرگترین افزایش از سال ۲۰۲۳ بوده است.

خطوط مبادله یعنی چه و چرا مهم شده است؟

خطوط مبادله ارزی را مثل یک خط اعتباری بین بانک‌های مرکزی تصور کنید. یک کشور پول خودش را به بانک مرکزی چین می‌دهد و در عوض یوان دریافت می‌کند. پس از این اتفاق، یوان برای خرید کالا از چین یا پرداخت به بازرگانان استفاده می‌شود. این کار دو فایده دارد؛ اول اینکه تجارت با چین را آسان می‌کند و دوم اینکه نشان می‌دهد کشورها می‌خواهند وابستگی خود به دلار را کم کنند.

چین تا پایان سال ۲۰۲۵ با ۳۲ کشور قرارداد مبادله ارزی امضا کرده است. ارزش کل این قراردادها به ۶۶۵ میلیارد دلار می‌رسد. همچنین یوان حالا پنجمین ارز پرکاربرد در پرداخت‌های جهانی است.

مهم‌ترین دلیل استقبال از یوان چیست؟ ترس از دلار

بعد از اینکه آمریکا و غرب دارایی‌های روسیه را به ارزش ۳۰۰ میلیارد دلار مسدود کردند، بسیاری از کشورها فهمیدند داشتن دلار همیشه امن نیست. اگر با آمریکا اختلاف پیدا کنید، ممکن است پولتان را از دست بدهید. به همین دلیل بانک‌های مرکزی به فکر جایگزین افتاده‌اند. جورج خوری، کارشناس مالی می‌گوید: «تحریم روسیه یک نقطه عطف بود. حالا کشورها می‌پرسند اگر ما هم تحریم شویم چه؟» به گفته وی، تنوع بخشیدن به ذخایر ارزی، راهی برای در امان ماندن از ریسک‌های سیاسی است.

دلار هنوز قوی‌ست اما لرزه بر اندامش افتاده

با همه این حرف‌ها، دلار هنوز قوی‌ترین ارز جهان است. حدود ۵۸ درصد ذخایر بانک‌های مرکزی به دلار است؛ به طوری که سهم یوان فقط ۲ تا ۳ درصد است و حدود ۸۸ درصد معاملات ارزی جهان با دلار انجام می‌شود. بیش از ۸۰ درصد تجارت جهانی هم هنوز با دلار است.

پس دلار سقوط نکرده و فعلا هم سقوط نمی‌کند اما یک تحول تدریجی شروع شده است. جهان از یک سیستم تک‌ارزی (دلاری) به سمت سیستم چندارزی می‌رود. این کار سال‌ها طول می‌کشد اما نشانه‌هایش دیده می‌شود؛ بانک‌های مرکزی در حال خرید طلا و یوان بیشتری هستند.

چرا یوان سریعا جای دلار را نمی‌گیرد؟ 

در این خصوص سه مانع وجود دارد؛ اول اینکه چین رفت و آمد آزاد سرمایه را کنترل می‌کند؛ یعنی سرمایه‌گذار نمی‌تواند هر موقع خواست پولش را از چین خارج کند. دوم این است که بازار اوراق قرضه آمریکا هنوز بزرگ‌ترین و امن‌ترین بازار جهان است و سرمایه‌گذاران در بحران‌ها به دلار پناه می‌برند. سوم هم این است که بازارهای مالی چین به اندازه آمریکا شفاف و باز نیستند. علاوه بر این، خود چین هم نمی‌خواهد یوان خیلی سریع قوی شود. چون یوان قوی، صادرات چین را گران و کم‌رقابت می‌کند. بنابراین پکن قدم‌به‌قدم و حساب‌شده جلو می‌رود.

عرب‌ها و آفریقایی‌ها بیشترین بهره را می‌برند

کشورهای عربی و آفریقایی بیش از دیگران از افزایش استفاده از یوان سود می‌برند؛ چون چین بزرگترین شریک تجاری بسیاری از این کشورها شده است. چین در جاده‌ها، پل‌ها، نیروگاه‌ها و کارخانه‌های آنها سرمایه‌گذاری کرده است. استفاده از یوان هزینه تبدیل ارز را کم می‌کند و فشار روی ذخایر دلاری این کشورها را کاهش می‌دهد. همچنین تامین مالی پروژه‌های بزرگ را آسان‌تر می‌کند.

آیا نفت با یوان فروخته می‌شود؟

کارشناسان می‌گویند ممکن است در آینده بخشی از نفت و گاز صادراتی کشورهای عربی به چین با یوان قیمت‌گذاری شود. نمونه‌های محدودی هم شروع شده اما نظام پترودلار (نفت با دلار) هنوز حکم‌فرماست. انتظار نداشته باشید یوان به زودی جای دلار در نفت را بگیرد اما اگر همین روند تدریجی ادامه پیدا کند، انحصار دلار در انرژی شکسته خواهد شد.

بنابراین جهان به این نتیجه رسیده که تکیه ۱۰۰ درصدی به دلار خطرناک است؛ آمریکا با تحریم‌هایش خودش باعث شد کشورها به فکر جایگزین بیفتند. یوان چین گزینه اول جایگزین است اما راه طولانی در پیش دارد. دلار فعلا سر جای خودش محکم ایستاده اما برای اولین بار پس از دهه‌ها، رقیب جدی پیدا کرده است.