شکست Grok در دولت آمریکا؛ ضربه‌ای به رویای هوش مصنوعی ایلان ماسک

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در حالی که عرضه اولیه سهام شرکت فضایی SpaceX قرار است به بزرگ‌ترین IPO تاریخ تبدیل شود، بخش مهمی از ارزش‌گذاری عظیم این شرکت بر پایه وعده ورود گسترده به بازار چند تریلیون دلاری هوش مصنوعی از طریق استارتاپ هوش مصنوعی آن، یعنی xAI، بنا شده است.

اما بر اساس گفت‌وگو با هفت کارمند فدرال آمریکا، سه کارشناس قراردادهای دولتی و بررسی اسناد رسمی دولت، چت‌بات Grok متعلق به xAI در یکی از بزرگ‌ترین مشتریان بالقوه جهان یعنی دولت ایالات متحده، عملکرد بسیار ضعیفی داشته و عملا با شکست مواجه شده است.

طبق اسناد موجود در فهرست تجمیعی استفاده دولت آمریکا از هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۵، بیش از ۴۰۰ نمونه عمومی از کاربردهای هوش مصنوعی در نهادهای دولتی ثبت شده که نام فروشنده فناوری در آن‌ها مشخص است. از این میان فقط سه مورد مربوط به استفاده از xAI یا Grok بوده است.

در مقابل، ۲۳۴ مورد به فناوری‌های مبتنی بر مدل‌های OpenAI مانند ChatGPT، Codex و Microsoft Copilot  همچنین ۳۳ مورد به Gemini و سایر محصولات Alphabet Inc مربوط می‌شود و ۲۶ مورد نیز مربوط به Claude از شرکت Anthropic بوده است؛ مدلی که بعدا توسط دولت ترامپ در فهرست سیاه قرار گرفت.

Grok حدود هشت ماه است که در اختیار نهادهای دولتی آمریکا قرار دارد و هزینه استفاده از آن فقط ۴۲ سنت برای هر سازمان بوده است. این قیمت‌گذاری بسیار پایین، روشی رایج در میان شرکت‌های فناوری محسوب می‌شود تا سازمان‌های دولتی را به استفاده از محصولات خود عادت دهند و بعدها قراردادهای گران‌تری به آن‌ها بفروشند.

«والری ویرتشافتر» پژوهشگر موسسه بروکینگز که درباره پذیرش هوش مصنوعی در دولت آمریکا تحقیق می‌کند، می‌گوید هدف این است که کارمندان دولت در نهایت نتوانند انجام وظایف روزانه خود را بدون هوش مصنوعی تصور کنند اما داده‌های OMB اکنون این پرسش را مطرح می‌کند که آیا Grok اصلا توانایی رقابت با رهبران فعلی بازار مانند Claude یا ChatGPT را دارد یا نه و آیا می‌تواند ارزش‌گذاری جاه‌طلبانه ۱.۷۵ تریلیون دلاری اسپیس‌ایکس را توجیه کند.

اسپیس‌ایکس در یکی از پرونده‌های نظارتی اخیر خود اعلام کرده انتظار دارد از طریق ساخت خدمات هوش مصنوعی برای شرکت‌ها و سازمان‌های بزرگ درآمدی بسیار بیشتر از سایر کسب‌وکارهایش به دست آورد؛ بازاری که ارزش آن را حدود ۲۶.۵ تریلیون دلار برآورد کرده است.

«وینیت جین» مدیرعامل شرکت Egnyte معتقد است بی‌علاقگی دولت آمریکا به Grok مانند «هشداری اولیه» است و تردیدهای جدی درباره جاه‌طلبی‌های اسپیس‌ایکس برای پذیرش گسترده این فناوری ایجاد می‌کند.

وی گفت: «این موضوع نشان می‌دهد مدل Grok احتمالا استانداردهای امنیتی مورد نیاز دولت فدرال را ندارد و این مساله برای بسیاری از مشتریان شرکتی هم یک علامت خطر خواهد بود. وقتی دولت آمریکا از محصولی حمایت نکند، ارزش‌گذاری ۱.۷۵ تریلیون دلاری دیگر شبیه کف قیمت نیست، بلکه بیشتر شبیه سقف دست‌نیافتنی به نظر می‌رسد.»

ایلان ماسک بارها به صورت علنی درباره ظرفیت‌های Grok برای استفاده در دولت آمریکا صحبت کرده و شخصا برای گسترش آن لابی کرده است. وی در سپتامبر و هنگام اعلام همکاری Grok با GSA گفته بود تیمش می‌خواهد همراه با رئیس‌جمهور هوش مصنوعی را به سرعت در سراسر دولت آمریکا پیاده‌سازی کند.

سازمان DOGE که تحت مدیریت ماسک فعالیت می‌کرد نیز فعالانه Grok را تبلیغ می‌کرد. این نهاد حتی به کارکنان وزارت امنیت داخلی آمریکا توصیه کرده بود از Grok استفاده کنند؛ در حالی که این ابزار هنوز مجوز رسمی استفاده در آن وزارتخانه را دریافت نکرده بود.

میزان استفاده دولت آمریکا از Grok

داده‌های گردآوری‌شده توسط OMB نمایی نسبتا دقیق از نحوه استفاده نهادهای دولتی از هوش مصنوعی ارائه می‌دهد. این اطلاعات معمولا توضیح می‌دهد که ابزارها چگونه استفاده می‌شوند و چه تعداد کارمند از آن‌ها بهره می‌برند.

برخی کاربردها ساده هستند؛ مثل دسته‌بندی ایمیل‌ها یا تبدیل جلسات به متن هستند، برخی دیگر پیشرفته‌ترند؛ مانند شناسایی تقلب یا تحقیقات فضایی، البته موارد مرتبط با امنیت ملی معمولا در این داده‌ها ثبت نمی‌شوند. با وجود برخی ناهماهنگی‌ها در داده‌ها ــ از جمله اینکه در بعضی فرم‌ها نام سرویس هوش مصنوعی خالی گذاشته شده ــ پژوهشگران معتقدند این جامع‌ترین پایگاه داده غیرنظامی درباره کاربردهای هوش مصنوعی در دولت آمریکاست.

طبق این داده‌ها، در اداره مدیریت نیروی انسانی آمریکا و وزارت بهداشت، از Grok فقط برای کارهای سطح پایین مانند تهیه پیش‌نویس اسناد یا تولید پست شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌شود. سخنگوی اداره مدیریت نیروی انسانی گفته ابزار اصلی آن‌ها Microsoft Copilot است.

بخش دیگری از داده‌ها که به پروژه‌های پیچیده‌تر اختصاص دارد نیز تقریبا هیچ نشانی از Grok نشان نمی‌دهد، فقط سه اشاره به Grok در این بخش وجود دارد که مربوط به استفاده آزمایشی محدود در آزمایشگاه ملی لارنس لیورمور وابسته به وزارت انرژی و کمیسیون کمک به انتخابات آمریکا بوده است. در مقابل، OpenAI و Microsoft روی‌هم‌رفته در ۱۴۰ مورد استفاده ثبت شده‌اند.

حتی پنتاگون هم ترجیح می‌دهد سراغ رقبای Grok برود

اگرچه پنتاگون در داده‌های عمومی OMB لحاظ نشده اما وزارت دفاع آمریکا قرارداد ۲۰۰ میلیون دلاری با xAI دارد. وزیر دفاع آمریکا، Pete Hegseth، اوایل امسال اعلام کرده بود Grok به پلتفرم GenAI.mil اضافه شده؛ سامانه‌ای که برای استفاده غیرمحرمانه مدل‌های هوش مصنوعی طراحی شده است. با این حال، یکی از منابع آگاه در پنتاگون گفته بسیاری از کارکنان، ابزارهای رقیب را به Grok ترجیح می‌دهند.

در سازمان پروژه‌های تحقیقاتی پیشرفته دفاعی آمریکا (DARPA)، مدل Gemini گوگل برای تحلیل‌های مهندسی استفاده می‌شود و Claude شرکت Anthropic برای برنامه‌نویسی، نگارش و تحقیقات محبوب‌تر است، OpenAI نیز استفاده می‌شود اما Grok معمولا انتخاب اصلی نیست. به گفته این منبع، در حلقه‌های مهندسی پیشرفته DARPA این باور وجود دارد که «Grok در حال حاضر بهترین مدل موجود نیست.»

نشانه‌ای از ضعف در بازار شرکت‌ها

مشکل xAI فقط محدود به دولت آمریکا نیست، این شرکت همچنان در تلاش است تا جایگاهی در بازار سازمانی و شرکتی پیدا کند. xAI اخیرا روند دریافت مجوز امنیتی FedRAMP High Authorization را آغاز کرده تا بتواند پروژه‌های حساس دولتی را انجام دهد، این روند با کمک وزارت کشاورزی آمریکا در حال پیگیری است.

اما سه کارشناس فناوری اطلاعات در وزارت کشاورزی گفته‌اند اطلاعی از استفاده واقعی Grok در این وزارتخانه ندارند، وزارت کشاورزی فقط اعلام کرده که «به حمایت از Grok افتخار می‌کند» اما درباره میزان استفاده توضیحی نداده است.

ماه گذشته نیز xAI در مناقصه ساخت محصولی مبتنی بر Grok برای وزارت امور کهنه‌سربازان آمریکا شکست خورد که به گفته یک منبع مطلع، Grok نتوانسته بود الزامات فنی این وزارتخانه را برآورده کند. داده‌های شرکت مانیتورینگ Netskope نیز نشان می‌دهد Grok در ورود به بازار شرکت‌ها و سازمان‌های خصوصی هم موفق نبوده است.

طبق گزارش این شرکت، استفاده سازمانی از Grok از ۵ نفر در هر هزار کاربر به فقط ۲ نفر در هر هزار کاربر کاهش یافته است. همچنین کاربرانی که از Grok استفاده می‌کنند، زمان بسیار کمتری نسبت به کاربران ChatGPT با آن کار می‌کنند؛ کمتر از نصف زمانی که کاربران OpenAI صرف ChatGPT می‌کنند. ری کنزانیس مدیر Netskope می‌گوید این داده‌ها به او نشان می‌دهد که Grok «احتمالا هرگز به جریان اصلی بازار شرکت‌های آمریکایی وارد نخواهد شد.»

داده‌های منتشرشده نشان می‌دهد Grok نه‌فقط در دولت آمریکا، بلکه در بازار شرکت‌های بزرگ نیز نتوانسته جایگاه قابل‌توجهی به دست آورد. در شرایطی که رقبایی مانند ChatGPT، Gemini و Claude سهم اصلی بازار هوش مصنوعی را در اختیار گرفته‌اند، عملکرد ضعیف xAI می‌تواند به چالشی جدی برای جاه‌طلبی‌های بلندپروازانه ایلان ماسک و ارزش‌گذاری تاریخی SpaceX تبدیل شود؛ موضوعی که حالا تردید سرمایه‌گذاران درباره آینده تجاری Grok را افزایش داده است.