تنوع‌بخشیِ دارایی‌ها و ایجاد ظرفیت‌های جدید ارزش‌آفرینی در صندوق‌های بازنشستگی نفت

اقتصاد معاصر- حبیب خراسانی، تحلیل‌گر ارشد بازار سرمایه: صنعت مالی جهان در سال‌های اخیر تحولات عمیقی را تجربه کرده است. اگر در گذشته بسیاری از نهادهای مالی و سرمایه‌گذاری، بخش عمده درآمد خود را از محل بازدهی دارایی‌ها تأمین می‌کردند، امروز الگوی موفق در میان هلدینگ‌های بزرگ مالی جهان بر ایجاد اکوسیستم‌های مالی یکپارچه استوار شده است. تجربه این مجموعه‌ها نشان می‌دهد پایداری درآمدها زمانی محقق می‌شود که یک هلدینگ بتواند علاوه بر سرمایه‌گذاری، زنجیره‌ای از خدمات مالی، اعتباری، ارزی و تجاری را نیز در اختیار داشته باشد و از طریق هم‌افزایی میان این بخش‌ها، جریان‌های درآمدی متنوع و پایداری ایجاد کند.

بر همین اساس، مفهوم «سوپرمارکت مالی» در سال‌های اخیر به یکی از مدل‌های موفق در صنعت مالی تبدیل شده است؛ مدلی که در آن نهادهای مختلف مالی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و هر یک ضمن ایفای نقش تخصصی خود، به تقویت سایر اجزای اکوسیستم کمک می‌کنند. نتیجه چنین ساختاری کاهش وابستگی به یک منبع درآمدی، افزایش تاب‌آوری در برابر نوسانات اقتصادی و ایجاد ارزش پایدار برای ذی‌نفعان است.

گروه توسعه مالی مهرآیندگان نیز از ابتدا با هدف ایفای نقش یک هلدینگ مالی شکل گرفت و در این مسیر اقدامات ارزشمندی در گذشته انجام شد. با این حال، تحقق کامل این هدف مستلزم تکمیل حلقه‌های زنجیره خدمات مالی و ایجاد پیوند مؤثر میان نهادهای مختلف مالی بود؛ موضوعی که در سال‌های اخیر به یکی از اولویت‌های اصلی مجموعه تبدیل شده است.

البته توسعه ومهان را نمی‌توان صرفاً در چارچوب یک شرکت یا حتی یک هلدینگ مالی تحلیل کرد. این مسیر بخشی از یک راهبرد کلان‌تر در صنعت نفت به خصوص صندوق‌های بازنشستگی صنعت نفت است؛ راهبردی که بر تنوع‌بخشی به دارایی‌ها، ایجاد ظرفیت‌های جدید اقتصادی و کاهش تمرکز سرمایه‌گذاری‌ها در یک یا چند صنعت خاص استوار شده است.

واقعیت آن است که طی سال‌های گذشته، بخش عمده دارایی‌های صندوق بازنشستگی صنعت نفت در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی متمرکز بوده است؛ به‌گونه‌ای که بیش از ۹۰ درصد پرتفوی صندوق به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در این حوزه‌ها قرار دارد. هرچند این صنایع همواره از مهم‌ترین مزیت‌های اقتصادی کشور محسوب می‌شوند، اما اصول حرفه‌ای مدیریت دارایی و تجربه صندوق‌های بازنشستگی بزرگ جهان نشان می‌دهد تمرکز بیش از حد سرمایه‌گذاری‌ها در یک بخش اقتصادی، ریسک پرتفوی را افزایش داده و انعطاف‌پذیری آن را در برابر تحولات بازار کاهش می‌دهد.

به همین دلیل، موضوع تنوع‌بخشی به پرتفوی سرمایه‌گذاری و توسعه حوزه‌های جدید فعالیت اقتصادی، سال‌ها پیش در اسناد و مصوبات راهبردی صندوق‌های بازنشستگی صنعت نفت مورد تأکید قرار گرفته بود. با این حال، اجرای عملی این سیاست مستلزم ایجاد ظرفیت‌ها و ساختارهای جدید اقتصادی بود؛ مسیری که در دوره جدید با جدیت بیشتری دنبال شد.

در همین چارچوب، توسعه هلدینگ مالی، هلدینگ صنعت و معدن، هلدینگ بازرگانی، هلدینگ حمل‌ونقل و سایر حوزه‌های فعالیت اقتصادی در دستور کار قرار گرفت تا در کنار ظرفیت‌های موجود در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، ظرفیت‌های جدیدی برای خلق ارزش و درآمد پایدار شکل گیرد. هدف از این رویکرد آن بود که صندوق بازنشستگی صنعت نفت به تدریج از وابستگی بیش از حد به یک یا چند صنعت فاصله گرفته و به پرتفویی متنوع‌تر، متوازن‌تر و پایدارتر دست یابد.

در این میان، گروه توسعه مالی مهرآیندگان و پروژه تبدیل آن به یک سوپرمارکت مالی، یکی از مهم‌ترین اجزای این راهبرد کلان محسوب می‌شود. از زمان آغاز مسئولیت در هیئت‌مدیره گروه توسعه مالی مهرآیندگان، تلاش کردیم نگاه به ومهان را از یک مجموعه صرفاً سرمایه‌گذاری‌محور به یک اکوسیستم مالی جامع ارتقا دهیم؛ مجموعه‌ای که بتواند علاوه بر مدیریت دارایی‌ها، طیف متنوعی از خدمات مالی را نیز ارائه کند و به تدریج به جایگاه یک هلدینگ مالی چندوجهی دست یابد.

در همین راستا، توسعه ظرفیت‌های مالی جدید و تکمیل زنجیره خدمات تخصصی در دستور کار قرار گرفت تا ومهان بتواند در کنار فعالیت‌های سرمایه‌گذاری، در حوزه‌های مختلف مالی نیز حضوری فعال و اثرگذار داشته باشد.

نخستین نمود عملی این رویکرد را می‌توان در راه‌اندازی شرکت صرافی توسعه آرمان مهان مشاهده کرد. این شرکت به عنوان نخستین صرافی دارای سهامداری نهادهای مالی بازار سرمایه ایران، پس از طی فرآیندهای قانونی و اخذ مجوزهای لازم از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران فعالیت خود را آغاز کرد.

راه‌اندازی صرافی مهان در واقع بخشی از فرآیند تکمیل زنجیره خدمات مالی ومهان و ایجاد یکی از حلقه‌های کلیدی اکوسیستم مالی گروه بود. اهمیت این اقدام زمانی بیشتر آشکار می‌شود که به گستردگی فعالیت شرکت‌های وابسته به صندوق‌های بازنشستگی صنعت نفت در حوزه‌های نفت، گاز، پتروشیمی، تجارت داخلی و بین‌المللی توجه کنیم؛ حوزه‌هایی که به‌طور مستمر به خدمات تخصصی ارزی و مالی نیاز دارند. ایجاد این ظرفیت در داخل مجموعه، علاوه بر افزایش بهره‌وری و چابکی عملیاتی، می‌تواند به خلق جریان‌های درآمدی جدید، کاهش هزینه‌های مبادلاتی و حفظ ارزش افزوده در درون اکوسیستم صندوق کمک کند.

با این حال، توسعه نهادهای مالی تنها بخشی از مسیر پیش روی ومهان است. تجربه جهانی نشان می‌دهد موفق‌ترین هلدینگ‌های مالی، توسعه خدمات مالی را همزمان با سرمایه‌گذاری در دارایی‌های مولد و سودآور دنبال می‌کنند. از همین رو، در کنار تکمیل زنجیره خدمات مالی، ارتقای کیفیت پرتفوی سرمایه‌گذاری و افزایش سهم دارایی‌های ارزنده نیز در دستور کار قرار گرفت.

در همین چارچوب، خرید بلوک ۵ درصدی سهام هلدینگ گروه پتروشیمی تابان فردا را می‌توان یکی از مهم‌ترین تصمیمات راهبردی ومهان در ماه‌های اخیر دانست. تابان فردا از جمله هلدینگ‌های بزرگ و سودساز صنعت پتروشیمی کشور است که از ظرفیت‌های قابل توجهی در حوزه سودآوری، تقسیم سود و ارزش‌آفرینی برخوردار است. سود خالص این مجموعه در دوره ۱۲ ماهه منتهی به ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۴ حدود ۲۱ هزار میلیارد تومان گزارش شده است.

بررسی‌های کارشناسی، گزارش‌های ارزش‌گذاری و تحلیل‌های مالی انجام‌شده در کمیته‌های تخصصی شرکت نیز نشان داد ورود این دارایی به پرتفوی ومهان می‌تواند آثار مثبتی بر جریان‌های نقدی آتی، ارزش خالص دارایی‌ها و بازدهی بلندمدت سرمایه‌گذاری‌های شرکت داشته باشد. از این منظر، سرمایه‌گذاری در تابان فردا را می‌توان سرمایه‌گذاری بر روی یک جریان درآمدی پایدار دانست که با هدف تقویت بنیان‌های مالی مجموعه و افزایش ظرفیت سودآوری آن انجام شده است.

مجموع این اقدامات نشان می‌دهد استراتژی ومهان بر سه افق زمانی کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت استوار است. در کوتاه‌مدت، تمرکز بر حداکثرسازی سودآوری و افزایش بازدهی سرمایه‌گذاری‌ها قرار دارد. در میان‌مدت، تکمیل زنجیره خدمات مالی و استقرار کامل اجزای سوپرمارکت مالی دنبال می‌شود و در بلندمدت، هدف نهایی شکل‌گیری یک هلدینگ مالی توانمند با درآمدهای متنوع و پایدار است که بتواند نقش مؤثری در تقویت منابع صندوق بازنشستگی صنعت نفت ایفا کند.

در این میان، موضوعی که از اهمیت ویژه برخوردار است بهره‌برداری حداکثری از ظرفیت‌هایی است که در مجموعه ومهان ایجاد شده است. کارگزاری، صرافی، واسپاری، شرکت‌های سرمایه‌گذاری و سایر نهادهای فعال این مجموعه، اجزای یک اکوسیستم مالی هستند که با هدف پاسخگویی به نیازهای صنعت نفت و در عین حال ایجاد درآمدهای پایدار برای صندوق بازنشستگی نفت شکل گرفته‌اند.

طبیعی است هرچه شرکت‌ها و مجموعه‌های صنعت نفت استفاده بیشتری از این ظرفیت‌ها داشته باشند، ارزش افزوده بیشتری در داخل این اکوسیستم ایجاد خواهد شد. در چنین شرایطی، منافع حاصل از فعالیت‌های مالی، ارزی، تجاری و سرمایه‌گذاری به جای خروج از مجموعه، در درون خانواده صنعت نفت باقی خواهد ماند و به تقویت منابع صندوق بازنشستگی نفت کمک خواهد کرد.

در واقع فلسفه اصلی توسعه ومهان را باید در همین نقطه جست‌وجو کرد. هدف نهایی ایجاد چرخه‌ای پایدار از ارزش‌آفرینی است که در آن ظرفیت‌های اقتصادی صنعت نفت، خدمات مالی تخصصی و سرمایه‌گذاری‌های سودآور در کنار یکدیگر قرار گیرند و حاصل این هم‌افزایی به افزایش تاب‌آوری اقتصادی و ایجاد درآمدهای پایدار برای صندوق و جامعه بزرگ بازنشستگان صنعت نفت منجر شود.