معادن مس ارمنستان، کلید توسعه روابط تهران-ایروان

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر، ایران و ارمنستان از پیشینه تاریخی و نیز سطح بالای روابط سیاسی و اجتماعی برخوردار هستند. از سوی دیگر ایران همسایه‌ای راهبردی برای ارمنستان محسوب می‌شود؛ چراکه ارمنستان توسط همسایه شرقی و غربی خود یعنی جمهوری آذربایجان و ترکیه بوده و ایران همواره مسیری امن برای تبدلات تجاری و غیر تجاری ایروان بوده است.

درواقع ایران در حدود چهار دهه مانع از خفگی ژئوپلتیکی ارمنستان شده است. با این‌حال امروز دو کشور روابط تجاری گسترده‌ای با یکدیگر ندارند؛ به‌طوری که کل روابط تجاری ایران و ارمنستان از زمان فروپاشی شوروی تاکنون، فراتر از ۷۴۰ میلیون دلار در سال نرفته است. درواقع سهم ایران از تجارت خارجی ارمنستان کمتر از ۴ درصد است.

عدم توسعه روابط تجاری و اقتصادی ایران با ارمنستان سبب شده است این کشور کوچک و محصور در خشکی، آسیب‌دیده و ضعیف شود. به همین دلیل نیز ایروان در سال‌های گذشته، نیازمند کمک‌های اروپا و آمریکا برای اداره امور و نیز توسعه زیرساخت‌های خود شده است. این کمک‌ها نیز بدون هزینه نبوده و با تغییرات سیاسی و اجتماعی، این کشور را به غرب متمایل و وابسته کرده است.

از‌این‌رو پس از جنگ دوم قره‌باغ و با وعده توسعه اقتصادی، حضور آمریکا در ارمنستان بیش‌ازپیش توسعه یافت.

در ۱۷ مرداد ۱۴۰۴ روسای جمهور ارمنستان و جمهوری آذربایجان آذربایجان به همراه دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در کاخ سفید بیانیه‌ای را امضا کردند که به‌موجب آن آمریکا کریدور جعلی زنگزور را با عنوان جدید «مسیر ترامپ» در قالب یک پروژه اقتصادی ایجاد می‌کند. بررسی‌های نشان می‌دهد طرح «مسیر ترامپ» مقدمه‌ای برای حضور گسترده‌تر آمریکا حتی در ابعاد نظامی-امنیتی نظامی آمریکا در مجاورت مرز‌های ایران است. این حضور، دقیقاً همان تهدیدی را بازتولید می‌کند که در کشور‌های حاشیه خلیج فارس به‌واسطه حضور نظامی آمریکا علیه ایران ایجاد شده است؛ جایی که آمریکا در جنگ رمضان از خاک آنها به ایران حمله کرد؛ لذا برای ممانعت از توسعه حضور کشور‌های غربی در ارمنستان ضرورت دارد، روابط ایران با ارمنستان علاوه‌بر سطح سیاسی در حوز اقتصادی نیز توسعه یابد. معادن (به‌ویژه مس) در ارمنستان نقش ویژه‌ای در اقتصاد این کشور ایفا می‌کنند؛ چراکه افزایش قیمت‌های جهانی مواد معدنی، کمک بالایی به اقتصاد ارمنستان که همواره در تنش بوده داشته است.

سرمایه‌گذاری ایران در معادن مس ارمنستان در دسترس‌ترین روش توسعه روابط تجاری ایران با این کشور است. به‌طور میانگین، طی سال‌های گذشته، مس حدود یک‌سوم از کل صادرات ارمنستان را به خود اختصاص داده و چین نیز به‌عنوان بزرگ‌ترین واردکننده این فلز از ارمنستان شناخته می‌شود. در سال ۲۰۲۴ نیز ارمنستان ۶۲۴ میلیون دلار صادرات مس و ۲۵۴ میلیون دلار صادرات مولیبدن (کانی همراه مس) داشته است.

درحال حاضر، تقاضای جهانی برای مس به‌عنوان یک فلز راهبردی رو به افزایش است و به‌دنبال آن ارزش این ماده معدنی نیز رشد قابل توجهی یافته؛ ازاین‌رو سرمایه‌گذاری در این حوزه می‌تواند بازدهی بالایی به همراه داشته باشد.

در چنین چارچوبی، ایران با ورود به سرمایه‌گذاری در معادن مس ارمنستان، قادر خواهد بود ضمن بهره‌مندی از منافع اقتصادی قابل توجه به تقویت بنیان‌های اقتصادی این کشور کمک کرده و نیاز این کشور برای توسعه روابط با غرب را رفع کند.

همچنین سرمایه‌گذاری در این معادن می‌تواند علاوه بر ایجاد پیوند منافع اقتصادی، نقش ژئوپلیتیکی ایران را نیز تقویت کند و از شدت تهدید‌های احتمالی بکاهد. بر این اساس، ضروری است دولت جمهوری اسلامی ایران در کنار حمایت‌های سیاسی و نظامی از ارمنستان، زمینه سرمایه‌گذاری در معادن مس این کشور را با ارائه تسهیلات و تضمین سرمایه فراهم کند.