رشد بورس با 2 تصویر متفاوت از اقتصاد؛ بازار سرمایه خریداران قدرتمندی دارد

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ افزایش شاخص کل، رشد شاخص هم‌وزن، ورود نقدینگی حقیقی و قرار گرفتن ارزش معاملات در هفته‌های گذشته در تالار شیشه‌ای در سطوح بالا نشان می‌دهد تقاضا هنوز از بازار سهام خارج نشده است. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم رشد اخیر در شرایطی رخ داده که شاخص‌ها در محدوده‌های تاریخی قرار دارند و به ‌طور طبیعی انتظار می‌رود در چنین سطوحی بخشی از سرمایه‌گذاران به فکر شناسایی سود بیفتند.

با این حال، نمی‌توان رشد فعلی بورس را صرفا حاصل افزایش خوش‌بینی معامله‌گران دانست؛ چرا که بخشی از جذابیت بازار سهام از فاصله‌ای ناشی می‌شود که طی سال‌های گذشته میان بازدهی بورس و رشد متغیرهایی مانند نرخ ارز، تورم و برخی بازارهای موازی ایجاد شده است. به همین دلیل، بخشی از سرمایه‌گذاران معتقدند حتی پس از رشد اخیر نیز تعدادی از سهام از منظر ارزش‌گذاری با ظرفیت ادامه حرکت مواجه‌اند. در واقع بخشی از صعود کنونی را می‌توان تلاش بورس برای کاهش این عقب‌ماندگی تاریخی دانست.

در این میان، رفتار پول یکی از مهم‌ترین نشانه‌هایی است که باید در معاملات آینده دنبال شود و صرف افزایش شاخص‌ها برای تداوم روند صعودی کافی نیست. بر این اساس اگر ارزش معاملات بالا باقی بماند و ورود نقدینگی به بازار سرمایه ادامه پیدا کند، می‌توان گفت تقاضا همچنان توان همراهی با قیمت‌های بالاتر را دارد. اما اگر رشد شاخص‌ها با کاهش ارزش معاملات و افزایش عرضه همراه شود، احتمال آنکه بازار برای مدتی وارد فاز اصلاحی شود افزایش خواهد یافت.

از سوی دیگر، شرایط سیاسی و اقتصادی همچنان نقش تعیین‌کننده‌ای در محاسبات فعالان بازار دارد و بخشی از خریداران فعلی سهام، آینده اقتصاد را بر مبنای کاهش تنش‌ها و احتمال بهبود روابط خارجی ارزیابی می‌کنند. تحقق چنین سناریویی می‌تواند برای برخی صنایع به معنای دسترسی آسان‌تر به مواد اولیه و تجهیزات، کاهش هزینه‌های مبادلاتی، توسعه صادرات و باز شدن مسیرهای جدید فروش باشد. طبیعی است که در چنین شرایطی، بازار نیز تلاش می‌کند آثار احتمالی این تغییرات را پیش از وقوع در قیمت سهام منعکس کند.

اما سمت دیگر بازار سرمایه، روایت متفاوتی دارد؛ جایی که گروهی از معامله‌گران همچنان ریسک‌های سیاسی و نظامی را بالا ارزیابی می‌کنند و معتقدند هرگونه تشدید تنش می‌تواند مفروضات فعلی درباره سودآوری شرکت‌ها را تغییر دهد. از این منظر، رشد اخیر شاخص‌ها ممکن است بخشی از سرمایه‌گذاران را به سمت ذخیره سود سوق دهد. بنابراین، اختلاف میان خریداران و فروشندگان را نمی‌توان صرفا اختلاف بر سر قیمت دانست؛ دو گروه در واقع بر اساس دو تصویر متفاوت از آینده اقتصاد در حال معامله هستند.

نکته مهم دیگر، تغییر ترکیب تقاضا در تالار شیشه‌ای است؛ جایی که به نظر می‌رسد بخشی از خریدهای اخیر الزاما به معنای ورود پول به همه صنایع نیست، بلکه سرمایه‌گذاران در حال بازنگری در سبدهای خود و انتقال سرمایه میان گروه‌های مختلف هستند. در صورت کاهش محدودیت‌های تجاری و اقتصادی، صنایعی که از بهبود ارتباط با بازارهای جهانی، افزایش ظرفیت تولید و دسترسی به تجهیزات بهره می‌برند، می‌توانند جذاب‌تر شوند. در مقابل، صنایعی که سودآوری آنها در شرایط بحران و محدودیت‌های قیمتی تقویت شده، ممکن است در شرایط عادی اقتصادی بخشی از این مزیت را از دست بدهند.

از این منظر، بازار سهام اکنون در یک نقطه حساس قرار دارد. در این راستا کارشناسان معتقدند ادامه رشد دیگر صرفا با اتکا به هیجان خرید امکان‌پذیر نیست و بازار سرمایه برای حفظ روند صعودی به پشتوانه‌های قوی‌تری نیاز دارد. ثبات ارزش معاملات، استمرار ورود نقدینگی، بهبود انتظارات نسبت به سودآوری شرکت‌ها و کاهش ریسک‌های بیرونی، مهم‌ترین عواملی هستند که می‌توانند به حرکت صعودی اعتبار بیشتری بدهند.

در مقابل، کاهش محسوس ارزش معاملات، افزایش خروج پول حقیقی و تشدید ریسک‌های سیاسی می‌تواند معادله را تغییر دهد. در چنین شرایطی حتی اگر روند بلندمدت بازار همچنان مثبت ارزیابی شود، اصلاح قیمت‌ها و شناسایی سود بخشی از معامله‌گران اتفاقی طبیعی خواهد بود. بنابراین، پرسش اصلی برای بورس تهران دیگر صرفا این نیست که «شاخص تا کجا می‌تواند رشد کند؟»؛ پرسش مهم‌تر این است که آیا نقدینگی و عوامل بنیادی لازم برای همراهی با قیمت‌های جدید وجود دارد یا خیر؟

در پاسخ باید گفت بازار سرمایه در هفته‌های اخیر نشان داده که خریدار قدرتمندی دارد اما حفظ این قدرت در سطوح بالاتر، آزمون اصلی بورس خواهد بود. اگر جریان نقدینگی و ارزش معاملات در سطوح بالا باقی بماند و همزمان چشم‌انداز ریسک‌های سیاسی بهبود پیدا کند، مسیر صعودی همچنان می‌تواند ادامه‌دار باشد. در غیر این صورت، استراحت بازار پس از این رشد قابل توجه، سناریویی دور از انتظار نخواهد بود.