روزشمار پایان ذخایر نفتی واشنگتن؛ آمریکا از این پس غول نفتی نیست

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ آمریکا امروز، بدون شک، یک قدرت بزرگ در حوزه نفت به شمار می‌رود؛ به طوری که تولید واقعی آن در سال ۲۰۲۶ از مرز ۱۳ میلیون بشکه در روز فراتر رفته و بالاترین سطح تولید در روی زمین را به خود اختصاص داده است. این رقم از تولید عربستان سعودی با ۸.۲ میلیون بشکه و روسیه با ۹ میلیون بشکه در روز بیشتر است. درست است که ظرفیت تولید عربستان بسیار بیشتر از این حرف‌هاست و به ۱۲.۵ میلیون بشکه می‌رسد اما می‌دانیم که تولید پایین‌تر از حداکثر ظرفیت، هدفش افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی است. 

سطح فعلی تولید آمریکا، نشان‌دهنده یک تحول عظیم در صنعت نفت و گاز این کشور است. چند سال پیش، آینده تولید نفت آمریکا بسیار تاریک به نظر می‌رسید؛ به طوری که کارشناسان انرژی معتقد بودند آمریکا که زمانی پیش‌رو صنعت نفت بود، بیشتر ذخایر قابل استخراج خود را به پایان رسانده است. اما انقلاب نفت شیل همه معادلات را تغییر داد.

انقلاب نفت شیل چیست

نفت شیل به نفت محبوس شده در لایه‌های سنگی به نام «سنگ‌های شیل» گفته می‌شود که با روش‌های معمولی و سنتی قابل استخراج نیست. برای استخراج این نفت، از فناوری «شکافت هیدرولیکی» یا همان «شکست هیدرولیکی» استفاده می‌شود که طی آن آب، ماسه و مواد شیمیایی با فشار بسیار بالا به درون این سنگ‌ها تزریق می‌شود تا نفت و گاز محبوس شده در آنها آزاد شود.

این فناوری که در ابتدا از سوی شرکت‌های بزرگ نفتی غیراقتصادی تلقی می‌شد، با تلفیق با «حفاری افقی» (حفاری که پس از رسیدن به عمق مناسب، به صورت افقی در لایه نفتی ادامه پیدا می‌کند) استخراج نفت و گاز از سنگ‌های شیل را ممکن ساخت و آمریکا را به بزرگترین تولیدکننده نفت و صادرکننده گاز طبیعی مایع تبدیل کرد.

کمبود نفت در دهه ۱۹۷۰

آمریکا از دهه ۱۹۷۰ به بعد مجبور شد به مقدار زیادی نفت وارداتی تکیه کند تا بتواند رشد اقتصادی خود را حفظ کند. این وابستگی شدید، هزینه‌های سنگینی برای آمریکا داشت؛ از جمله انتقال میلیاردها دلار در روز به کشورهای صادرکننده نفت که عمدتا اعضای اوپک بودند. علاوه بر این، این وابستگی، دیپلماسی آمریکا و برنامه‌ریزان پنتاگون را مجبور کرد تا تلاش‌ها و منابع استثنایی را برای حفظ امنیت خاورمیانه به کار گیرند؛ چراکه این منطقه، بخش اعظم ذخایر نفت شناخته شده جهان را در خود جای داده است.

در واقع، هرگونه درگیری یا اختلال طولانی‌مدت در این منطقه که بر تولید و صادرات نفت تاثیر بگذارد، می‌توانست ضربه‌ای کُشنده به اقتصاد آمریکا وارد کند. خاطرات شوک‌های نفتی سال‌های ۱۹۷۳-۱۹۷۴ و ۱۹۷۹ همچنان در اذهان باقی مانده است.

روز؛ سناریوی کاملا متفاوت

اما امروز داستان کاملا فرق می‌کند. درست است که آمریکا همچنان نفت وارد می‌کند، چون بزرگترین مصرف‌کننده جهان است و مصرف روزانه آن حدود ۲۰ میلیون بشکه است که از تولید داخلی ۱۳ میلیونی بیشتر است اما بیشتر این نفت وارداتی دیگر از خاورمیانه تامین نمی‌شود. استان آلبرتا در کانادا ۶۰ درصد واردات آمریکا را تامین می‌کند. مکزیک نیز با سهم نزدیک به ۱۰ درصد، دومین تامین‌کننده بزرگ است و باقی‌مانده که سهم ناچیزی است، به عربستان، برزیل و چند کشور دیگر تعلق دارد.

به عبارت دیگر، آمریکا به نوعی به «استقلال انرژی در نیم‌کره غربی» دست یافته است. درست است که هنوز نفت وارد می‌شود اما بیشتر آن از آمریکای شمالی می‌آید؛ کانادا و مکزیک همسایگان و تامین‌کنندگان قابل اعتمادی هستند که از نظر جغرافیایی در نزدیکی آمریکا قرار دارند و این یعنی مسافت‌های کوتاه‌تر، هزینه حمل‌ونقل کمتر و خدمات لجستیکی ساده‌تر.

معمار انقلاب نفتی آمریکا کیست؟

نکته جالب اینکه این انقلاب انرژی آمریکا مدیون یک نفر است؛ جورج پی. میچل، یک فعال سرسخت صنعت نفت که در سال ۲۰۱۳ درگذشت. وی با وجود شکست‌های متعدد، آزمایش‌های خستگی‌ناپذیر خود را بر روی فناوری شکافت هیدرولیکی ادامه داد و معتقد بود که این فناوری می‌تواند نفت و گاز را از سنگ‌های شیل استخراج کند.

اگرچه این فناوری قبلا شناخته شده بود اما شرکت‌های انرژی آن را از نظر اقتصادی به صرفه نمی‌دانستند و تلاش‌های میچل را اتلاف وقت و پول می‌دانستند. اما میچل به همه ثابت کرد که اشتباه می‌کنند و توانست با بهبود این فناوری و ترکیب آن با حفاری افقی، استخراج نفت از سنگ‌های شیل را به یک فعالیت سودآور تبدیل کند.

هزینه بالا؛ آسیب‌پذیری پنهان

با این حال، استخراج نفت شیل در آمریکا بسیار پرهزینه است و هزینه آن بین ۲۵ تا ۴۰ دلار در هر بشکه متغیر است. این رقم در مقایسه با هزینه ۳ تا ۸ دلاری استخراج نفت در عربستان سعودی بسیار بالاست. به عبارت ساده‌تر، نفت شیل آمریکا تنها زمانی برای شرکت‌های نفتی سودآور است که قیمت نفت در بازارهای جهانی از مرز ۵۰ تا ۵۵ دلار در هر بشکه عبور کند. اگر قیمت نفت پایین‌تر بیاید، استخراج نفت شیل ضرر می‌دهد و شرکت‌ها مجبور به کاهش تولید می‌شوند. این یعنی صنعت نفت شیل آمریکا همیشه در معرض نوسانات قیمت جهانی قرار دارد و این یکی از بزرگترین نقاط ضعف ساختار انرژی این کشور محسوب می‌شود. 

آینده انرژی آمریکا؛ چندان روشن نیست!

بر اساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا که معتبرترین مرجع آماری انرژی در این کشور محسوب می‌شود، مجموع ذخایر اثبات‌شده نفت خام آمریکا در پایان سال ۲۰۲۴ حدود ۴۶ میلیارد بشکه بوده است. از این مقدار، حدود ۲۷.۵ میلیارد بشکه (حدود ۶۰ درصد) مربوط به مناطق نفت شیل است. اداره اطلاعات انرژی آمریکا همچنین اعلام کرده که تولید نفت خام این کشور در سال ۲۰۲۵ به طور متوسط به رکورد ۱۳.۶ میلیون بشکه در روز رسیده است. بر اساس این نرخ، آمریکا سالانه حدود ۵ میلیارد بشکه نفت استخراج می‌کند.

با یک محاسبه ساده، اگر مجموع ذخایر اثبات‌شده (۴۶ میلیارد بشکه) را بر میزان استخراج سالانه (حدود ۵ میلیارد بشکه) تقسیم کنیم، می‌بینیم که آمریکا با ادامه روند تولید فعلی و بدون کشف میادین جدید، تنها حدود ۹ سال دیگر ذخایر نفتی اثبات‌شده دارد . این یعنی انقلاب شگفت‌انگیز انرژی آمریکا ممکن است خیلی زودتر از آنچه تصور می‌شود به پایان برسد و این کشور در کمتر از یک دهه آینده دوباره به یک واردکننده خالص نفت تبدیل شود.

ذخایر اثبات‌شده به حجمی از نفت گفته می‌شود که با فناوری فعلی و با قیمت‌های کنونی، استخراج آن از نظر اقتصادی به صرفه است. این عدد همواره در حال تغییر است و با اکتشافات جدید و بهبود فناوری می‌تواند افزایش یابد اما رقم ۹ ساله یک زنگ خطر جدی برای برنامه‌ریزان انرژی و سیاستمداران آمریکایی محسوب می‌شود.

در مقابل، داده‌های موجود نشان می‌دهد که نفت عربستان با سطح تولید فعلی، حداقل برای ۸۲ سال دیگر کافی خواهد بود. جالب‌تر اینکه نفت ونزوئلا، حتی با فرض بازگشت تولید که اکنون به پایین‌ترین سطح تاریخی خود رسیده، برای صدها سال کافی است. این مقایسه به خوبی نشان می‌دهد که آمریکا با وجود رکورد تولید فعلی، از نظر ذخایر استراتژیک در جایگاه بسیار ضعیفی نسبت به رقبای خود قرار دارد.