نیما؛ به کجا چنین شتابان؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در هفته‌های اخیر، تحولات نرخ ارز در مرکز مبادله یا به اصطلاح سابق نرخ نیما به گونه‌ای رقم خورده است که سرعت همگرایی آن با نرخ بازار آزاد به شکل قابل توجهی افزایش یافته است. این روند، در حالی رخ داده که بررسی‌ها نشان می‌دهد بانک مرکزی از ابتدا برنامه داشت این همگرایی به تدریج و به صورت ملایم صورت پذیرد. اما با توجه به اظهارنظر‌ها و توییت‌های هفته‌های اخیر وزیر اقتصاد، به نظر می‌رسد که فشار‌هایی از سوی وزارت اقتصاد، به وجود آمده که خواهان تسریع این روند است. نفس کاهش فاصله قیمتی نرخ ارز رسمی و غیررسمی امری مطلوب است و منجر به کاهش فرصت استفاده از رانت گپ قیمتی ۲ نرخ می‌شود اما تعدیل سریع نرخ ارز رسمی می‌تواند بنگاه‌هایی را که بهای تمام شده آنها به نرخ ارز وابستگی شدیدی دارند و در طرف مقابل درآمد‌ها به صورت ریالی است، تحت اثر منفی قرار دهد؛ بنابراین روند تغییرات نرخ باید به شکلی پیش‌بینی‌پذیر و مبتنی بر کشش این بازار باشد. 

بر اساس اعلام راهبرد‌های مقام پولی در طی یک سال گذشته، سیاست‌گذار ارزی همواره هدف کاهش فاصله میان نرخ ارز نیمایی و بازار غیررسمی را دنبال کرده است و یکی از اهداف راه اندازی مرکز مبادله ارز و طلا در دوره ریاست کلی فرزین نیز همین مسئله بوده است؛ این هدف در راستای کاهش انگیزه‌های سوداگرانه و افزایش شفافیت در بازار ارز کمک شایانی کرد. از سوی دیگر در عمل این همگرایی باید به صورتی تدریجی و قابل پیش‌بینی رخ می‌داد تا نوسانات ناگهانی در بازار ارز کاهش یابد و از ایجاد تکانه‌های اقتصادی و روانی برای فعالان بازار جلوگیری شود. شاید یکی از مقاطع زمانی که نرخ ارز در مرکز مبادله با روندی منطقی تغییر یافت و منجر به اصلاح قیمتی نرخ ارز در بازار غیررسمی شد، به اوایل سال ۱۴۰۲ اشاره کرد. 

رشد شتابان در نرخ ارز رسمی می‌تواند تبعات منفی برای بخشی از بازار کالا و خدمات، ایجاد کند و این مسأله به طور مستقیم بر زندگی مردم تأثیر خواهد گذاشت. از این رو، یک شیب ملایم و مرحله‌ای برای کاهش فاصله نرخ نیما و بازار آزاد لازم است طراحی شود.

فشار وزارت اقتصاد بر تسریع روند؟

در شرایطی که قیمت کامودیتی‌ها در حال تثبیت نرخ است و سطح انتظارات تورمی نسبتا تعدیل شده است، رشد شتابان نرخ ارز مرکز مبادله ارز و طلا می‌تواند از تعدیل انتظارات تورمی جلوگیری کند و مشخص نیست اصرار وزارت اقتصاد برای تسریع در رشد نرخ ارز رسمی از کجا نشأت می‌گیرد. 

علی‌رغم این فشارها، همگرایی نرخ ارز نیما و بازار آزاد باید به گونه‌ای مدیریت شود که همزمان با تحقق هدف اصلی، از نوسانات غیرقابل پیش‌بینی و ناگهانی در بازار ارز غیررسمی جلوگیری شود. چنین نوساناتی می‌تواند آسیب‌های جدی به اعتماد سرمایه‌گذاران، شرکت‌ها و حتی مصرف‌کنندگان وارد کند.

آستانه افزایش نرخ ارز کجاست؟

اگرچه هدف نهایی کاهش شکاف نرخ ارز نیما و بازار آزاد از نظر اقتصادی منطقی است و بسیاری از کارشناسان از آن حمایت می‌کنند، اما این فرایند باید به گونه‌ای پیش رود که بازار قادر به جذب آن باشد. تسریع بیش از حد افزایش نرخ مرکز مبادله می‌تواند اثر سوء داشته باشد و آثار جانشینی منفی برای اقتصاد کشور به دنبال داشته باشد. بنابراین، لازم است بانک مرکزی و وزارت اقتصاد در این زمینه هماهنگ عمل کنند و با اتخاذ رویکردی پیش‌بینی‌پذیر و کنترل‌شده، از بروز شوک‌های ناگهانی در بازار ارز و به تبع آن در اقتصاد کلان جلوگیری کنند.