از مهار نوسان دلار تا تاب‌آوری اقتصاد ایران

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ روزنامه‌های مهم کشور در گزارش‌های امروز خود به موضوعاتی از جمله مداخله ارزی بانک مرکزی، خودکفایی کشاورزی، الگوی سرمایه‌گذاری، وعده فروپاشی اقتصادی و همکاری‌های اقتصادی ایران پرداخته‌اند.

روزنامه دنیای اقتصاد در گزارش ویژه خود با عنوان «مهار انتظارات با مداخله ارزی» به بررسی تاثیر مداخله ارزی بانک مرکزی و فروش ۱۰ هزار دلار به هر کد ملی بر مهار نوسانات دلار و کنترل انتظارات تورمی پرداخته و نوشته است: «بانک مرکزی با اجرای طرح فروش ۱۰ هزار دلار به هر کد ملی و اعلام تزریق ۲ میلیارد دلار به بازار، به‌دنبال مهار نوسانات ارزی و کنترل انتظارات تورمی است. بررسی‌ها نشان می‌دهد نوسان قیمت دلار در هشت روز پس از اجرای این طرح به ۱.۲ درصد رسیده، درحالی‌که این رقم در هشت روز پیش از آن ۱۵ درصد بود. کارشناسان معتقدند عرضه ارز با قیمتی نزدیک به نرخ بازار، ضمن کاهش انگیزه خریدهای احتیاطی، احتمال ایجاد رانت و تقاضای مازاد را محدود می‌کند. بااین‌حال، کارآمدی این سیاست به نحوه قیمت‌گذاری، حجم عرضه و وضعیت ذخایر ارزی بستگی دارد. برخی اقتصاددانان، ایجاد بازار رسمی اسکناس یا معاملات آتی ارز و استفاده از بازار طلا برای مدیریت انتظارات را پیشنهاد می‌کنند. همچنین تاکید می‌شود مداخله بانک مرکزی باید هدفمند و کوتاه‌مدت باشد و به فروش مستمر ارز وابسته نشود. در نهایت، کاهش پایدار نوسانات ارزی علاوه بر مداخله مستقیم، به وضعیت منابع ارزی کشور، تورم داخلی، چشم‌انداز روابط خارجی و اعتماد فعالان اقتصادی وابسته است.»

روزنامه اعتماد با عنوان«خودکفایی به چه قیمت؟» در گزارش اقتصادی خود به چالش‌های خودکفایی کشاورزی و امنیت غذایی ایران در سایه وابستگی به نهاده‌های وارداتی، بحران آب و ناترازی برق پرداخته و نوشته است: «در سومین نشست تخصصی «آب و امنیت غذایی»، کارشناسان تاکید کردند که خودکفایی به‌تنهایی تضمین‌کننده امنیت غذایی نیست و وابستگی پنهان به نهاده‌های وارداتی، کمبود آب و ناترازی برق می‌تواند تولید و دسترسی مردم به غذا را با اختلال مواجه کند. طبق آمار ارائه‌شده در این نشست، واردات محصولات کشاورزی و غذایی ایران در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۵ میلیارد دلار و صادرات آن نزدیک به ۸ میلیارد دلار بوده است. همچنین، با وجود خودکفایی نسبی در تولید برخی فرآورده‌های دامی، ضریب خودکفایی ذرت دانه‌ای حدود ۲۸ درصد و کنجاله ۱۴ درصد اعلام شد؛ درحالی‌که خوراک دام ۶۹ تا ۷۴ درصد هزینه تولید مرغ را تشکیل می‌دهد. کارشناسان همچنین نسبت به فشار بر منابع آب زیرزمینی، قطع برق چاه‌های کشاورزی، هزینه‌های پنهان صادرات محصولات آب‌بر و کاهش قدرت خرید خانوارها هشدار دادند. جمع‌بندی نشست این بود که امنیت غذایی پایدار به ترکیبی از تولید داخلی، تنوع مبادی واردات، ذخیره‌سازی راهبردی، اصلاح الگوی کشت و مدیریت مصرف آب و انرژی نیاز دارد.»

روزنامه فرهیختگان در گزارش اقتصادی خود با عنوان «ایرانی‌ها با چه الگویی سرمایه‌گذاری می‌کنند؟» به تغییر الگوی سرمایه‌گذاری ایرانی‌ها در سال ۱۴۰۴ و افزایش گرایش به طلا و ابزارهای مالی دیجیتال پرداخته و نوشته است: «در سال ۱۴۰۴، توجه ایرانی‌ها به بازارهای مالی و سرمایه‌گذاری، به‌ویژه طلا، افزایش یافت. بر اساس داده‌های یکتانت، حوزه مالی، فناوری‌های مالی و بیمه ۲۶ درصد و طلا، نقره و زیورآلات ۱۳.۸ درصد از بودجه تبلیغات وب‌سایت‌های ایرانی را به خود اختصاص دادند. بودجه تبلیغاتی طلا و زیورآلات نیز با رشد ۱۹۵ درصدی، بیشترین افزایش را در میان حوزه‌های بررسی‌شده ثبت کرد. در بازار خرید آنلاین، فروش طلای آب‌شده ۱۱۸ درصد افزایش یافت، درحالی‌که فروش تمام‌سکه بهار آزادی با افت ۳۷ درصدی مواجه شد. سهم ریالی طلا و سکه از کل فروش دیجی‌کالا نیز از حدود ۸ درصد در ابتدای سال به نزدیک ۱۹ درصد در ماه‌های پایانی رسید. میانگین جست‌وجوی روزانه واژه «طلا» در دوران جنگ ۴۷۰۰ بار و پس از آتش‌بس ۵۴۰۰ بار بود که به‌ترتیب ۳۹ و ۵۹ درصد بیشتر از دوره پیش از جنگ است. همچنین، برنامه‌های مالی با سهم ۲۷.۲ درصدی در صدر دانلودهای سیب‌اپ قرار گرفتند؛ آماری که از پررنگ‌تر شدن توجه کاربران به ابزارهای مالی و مدیریت دارایی‌ها حکایت دارد.»

روزنامه جوان با عنوان «وعده  فروپاشی ۲ هفته‌ای اقتصاد ایران فروپاشید» در گزارش اقتصادی خود به تاب‌آوری اقتصاد ایران در برابر تحریم‌های آمریکا و ناکام ماندن پیش‌بینی فروپاشی دو هفته‌ای اقتصاد کشور پرداخته و نوشته است: «اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، پنجم مهر مدعی شده بود که اعمال تحریم‌های مالی، نفتی و حمل‌ونقل علیه ایران، اقتصاد کشور را ظرف دو هفته به فروپاشی می‌کشاند؛ اما با پایان این مهلت در ۱۹ مهر، چنین اتفاقی رخ نداد. بازار ارز ایران به ثبات نسبی رسید و طرح‌هایی برای تثبیت قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی تا پایان سال در حال اجراست. عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، نیز با اشاره به ناکامی پیش‌بینی آمریکا، بر دسترسی کشور به منابع ارزی و امکان مداخله برای کنترل نوسانات تاکید کرده است. در ادامه، تاب‌آوری اقتصاد ایران به عواملی مانند تجربه طولانی مقابله با تحریم‌ها، تنوع صادرات صنعتی، تامین ۸۵ درصد نیازهای معیشتی از تولید داخلی، جایگزینی واردات با محصولات داخلی و توانایی مدیریت و احیای بخشی از ظرفیت‌های انرژی نسبت داده شده است. در مقابل، داده‌های دانشگاه میشیگان، از افزایش هزینه سوخت و مواد غذایی و کاهش قدرت خرید خانوارهای آمریکایی در پی تشدید تنش‌ها خبر می‌دهد.»

روزنامه ایران در گزارش اقتصادی خود با عنوان «خزر؛ سه کشور، یک کریدور آزمون تبدیل توافق سیاسی به تجارت واقعی» به توسعه همکاری اقتصادی ایران، روسیه و جمهوری آذربایجان از طریق کریدور شمال–جنوب و موانع تبدیل توافق‌های سیاسی به تجارت واقعی و افزایش سهم ایران از ترانزیت منطقه‌ای پرداخته و نوشته است: «همکاری اقتصادی ایران، روسیه و جمهوری آذربایجان در حوزه خزر و توسعه کریدور بین‌المللی شمال–جنوب، زمانی به نتیجه پایدار می‌رسد که توافق‌های سیاسی به کاهش هزینه و زمان حمل‌ونقل، افزایش تجارت و رشد صادرات ایران منجر شود. دیدار روسای‌جمهوری سه کشور در ۹ اکتبر ۲۰۲۶ در ترکمنستان، فرصتی برای تقویت این همکاری‌ها فراهم کرده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، حجم جابه‌جایی کالا در پایانه آستارا طی ژانویه تا سپتامبر به بیش از ۶۳۱ هزار تن رسید که ۳۳ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل است. بااین‌حال، ناتمام‌ماندن راه‌آهن رشت–آستارا، مشکلات گمرکی، محدودیت ظرفیت بنادر و کاهش عمق آب خزر همچنان از موانع توسعه این مسیر به شمار می‌روند. ایران برای بهره‌برداری بیشتر از این ظرفیت باید علاوه بر درآمد ترانزیتی، زمینه مشارکت شرکت‌های داخلی در حمل‌ونقل، انبارداری، بسته‌بندی، فرآوری و توزیع کالا را فراهم کند. مقایسه هزینه مسیرها، رفع گلوگاه‌های مرزی و مشارکت بخش خصوصی از اقدامات ضروری برای تبدیل توافق‌های سیاسی به منافع اقتصادی ملموس است.»