آزمون سخت سرپرست وزارت نفت برای گذر از زمستان با کسری شدید گاز

به گزارش اقتصاد معاصر؛ هم‌زمانی انباشت ناترازی تاریخی گاز با آسیب‌های گسترده ناشی از جنگ تحمیلی سوم، سکان‌داران وزارت نفت را در آستانه فصول سرد سال ۱۴۰۵ با چالشی بی‌سابقه و چندلایه مواجه کرده است. بررسی‌های کارشناسی نشان می‌دهد که در جریان رخدادهای نظامی اخیر، حجم عظیمی معادل حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید و فرآورش گاز کشور دچار خسارت و از مدار بهره‌برداری خارج شد؛ وضعیتی بحرانی که در بستری از ناترازی ساختاری پیشین به میزان حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز شکل گرفت و شکاف میان عرضه و تقاضا را به مرز هشدار رساند.

ابعاد خسارت ۲۳۰ میلیون مترمکعبی و تداوم ناترازی ساختاری

اگرچه با تلاش‌های شبانه‌روزی، تخصصی و جهادی مهندسان و کارکنان صنعت نفت تاکنون بالغ بر ۱۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت آسیب‌دیده تعمیر، بازسازی و به چرخه شبکه سراسری تزریق شده است، اما همچنان حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت ارزشمند از دسترس خارج مانده و در کنار ناترازی ۳۰۰ میلیون مترمکعبی پیشین، ناترازی کلان و انباشته‌ای را ایجاد کرده است.

این کسری عظیم، شبکه توزیع و انتقال گاز کشور را در وضعیتی شکننده قرار داده و هرگونه تغییر ناگهانی در سبد مصرف را به بحرانی جدی تبدیل می‌کند. تداوم این وضعیت نیازمند اتخاذ تصمیمات شجاعانه و عملیاتی در بدنه تصمیم‌گیر صنعت نفت است تا بتواند پایداری شبکه را حفظ کند.

این فشار سنگین فنی، اقتصادی و عملیاتی در شرایطی بروز کرده است که دستگاه متولی انرژی کشور پس از تحولات اخیر، در غیاب وزیر و تحت مدیریت سرپرست وزارت نفت اداره می‌شود. فقدان وزیر مستقر و رأی‌گرفته از مجلس، چالش‌های ساختاری کلان، تصمیم‌گیری‌های فوری در سطح کلان ملی، هماهنگی‌های بین‌بخشی میان‌دستگاهی و دیپلماسی انرژی را با پیچیدگی‌های بیشتری روبه‌رو ساخته است.

سرپرست وزارت نفت اکنون در جایگاهی قرار دارد که باید با کمترین زمان تنفس، مهم‌ترین و سرنوشت‌سازترین تصمیمات تاریخ صنعت نفت را برای صیانت از پایداری شبکه انرژی کشور اتخاذ کند. این مسئولیت خطیر در غیاب ساختار کامل مدیریتی، بار سنگینی را بر دوش تیم فعلی گذاشته است.

سایه سنگین پدیده ال‌نینو و برودت بی‌سابقه هوا

علاوه بر چالش‌های فنی و مدیریتی، پیش‌بینی‌های اقلیمی و هشدارهای هواشناسی پیرامون الگوهای جوی ناشی از عبور پدیده ال‌نینو از آسمان ایران، زنگ خطر را به صدا درآورده است. پاییز و زمستان امسال به دلیل این پدیده جوی، با بارندگی‌های فراتر از نرمال، موج‌های مکرر سرما و برودت هوا همراه خواهد بود که می‌تواند تقاضای حرارتی بخش خانگی، تجاری و عمومی را به سقف تاریخی خود برساند.

این هم‌افایی میان سرما، افزایش مصرف و کسری تولید، حاشیه امن تأمین پایدار انرژی را به نزدیک صفر رسانده و ضرورت اتخاذ تدابیر پیشگیرانه را دوچندان کرده است. مدیریت این شرایط نیازمند آمادگی صددرصدی تمام بخش‌های مرتبط با حوزه انرژی است.

راهکارهای فوری برای تاب‌آوری و پایداری شبکه گاز

برای غلبه بر این شرایط بحرانی و جلوگیری از قطع جریان گاز در بخش‌های حیاتی، وزارت نفت ناچار به اجرای فوری مجموعه‌ای از راهکارهای عملیاتی و اضطراری است که باید بدون فوت وقت در دستور کار قرار گیرند.

در این راستا، تسریع در بازسازی ظرفیت‌های آسیب‌دیده از طریق به‌کارگیری همه ظرفیت‌های مهندسی معکوس، تأمین تجهیزات جایگزین و قطعات یدکی حیاتی برای بازگرداندن باقیمانده ۱۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت ازدست‌رفته به شبکه پیش از اوج‌گیری برودت هوا به عنوان یک اولویت کلیدی مطرح است. در کنار آن، تکمیل و حداکثرسازی ذخیره‌سازی سوخت مایع با پر کردن مخازن ذخیره دوم نیروگاه‌ها، پالایشگاه‌ها و صنایع عمده با فرآورده‌های جایگزین نظیر گازوئیل و مازوت انجام می‌شود تا بار مصرف گاز در شبکه سراسری کاهش یابد.

همچنین بهینه‌سازی و تنظیم فشار شبکه انتقال از طریق مدیریت هوشمند و آرایش دقیق شیرهای فشارشکن و ایستگاه‌های تقویت فشار برای جلوگیری از افت فشار گاز در استان‌های سردسیر و مناطق انتهایی خطوط انتقال پیگیری خواهد شد. مدیریت انعطاف‌پذیر مصرف در صنایع با اعمال محدودیت‌های برنامه‌ریزی‌شده و منطقی برای صنایع عمده همراه با مشوق‌های حمایتی به منظور تعادل‌بخشی به تقاضای گاز بدون آسیب‌رسانی جدی به چرخه تولید صنعتی کشور اجرا می‌گردد. در نهایت، بسیج عمومی برای مدیریت مصرف خانگی از طریق راه‌اندازی پویش‌های ملی و فراگیر فرهنگ‌سازی برای کاهش حداقل چند درجه‌ای دمای ضرورت هم‌افزایی ملی برای عبور از بحران سرما فضاهای مسکونی و اداری به منظور پایداری شبکه توزیع سراسری در دستور کار قرار می‌گیرد.

در نهایت، عبور سرفرازانه از زمستان سخت و پرمخاطره پیش‌رو، فراتر از توان اجرایی صرف یک وزارتخانه است و نیازمند هم‌افایی ملی، هماهنگی کامل دستگاه‌های دولتی، عزم جدی نهادهای حاکمیتی و مسئولیت‌پذیری آحاد جامعه در مصرف بهینه انرژی است تا ایران عزیز بتواند این آزمون تاریخی را با موفقیت پشت سر بگذارد./مهر