دومین زمستان سخت اروپا در راه است؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ بازار انرژی اروپا بار دیگر در آستانه یک شوک قیمتی قرار گرفته است؛ به‌ طوری‌ که قیمت گاز طبیعی در بازار هلند، به‌ عنوان شاخص مرجع گاز اروپا، از مرز ۱۰۰ یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت عبور کرده است. هم‌زمان کاهش ذخایر گاز، اختلال در صادرات LNG قطر و تشدید رقابت خریداران آسیایی و اروپایی برای تامین محموله‌های گاز، نگرانی‌ها از تکرار بحران انرژی زمستان ۲۰۲۲ را افزایش داده است.

قراردادهای آتی گاز طبیعی هلند (TTF) روز چهارشنبه با افزایش ۴.۴ درصدی به ۱۰۰.۳۰ یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت رسید. این نخستین بار از زمان بحران انرژی سال ۲۰۲۲ است که قیمت این شاخص از سطح ۱۰۰ یورو عبور می‌کند. قیمت گاز اروپا از زمان آغاز جنگ ایران تاکنون بیش از سه برابر افزایش یافته است؛ موضوعی که ابعاد جهش اخیر قیمت‌ها را نشان می‌دهد. برآوردهای مطرح‌شده در این گزارش نشان می‌دهد اختلالات مرتبط با جنگ تاکنون بیش از ۱۰۰ میلیارد یورو به هزینه واردات سوخت‌های فسیلی اروپا افزوده است.

ذخایر پایین گاز؛ نگرانی اروپا در آستانه فصل سرما

افزایش قیمت گاز در شرایطی رخ می‌دهد که سطح ذخایر آن در اروپا برای این مقطع از سال به‌طور غیرمعمول پایین است. این وضعیت در آستانه فصل سرما اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه با کاهش دما، تقاضا برای گاز طبیعی به‌ منظور تامین گرمایش خانوارها و فعالیت نیروگاه‌ها افزایش پیدا می‌کند.

در چنین شرایطی، هرگونه اختلال بیشتر در عرضه جهانی انرژی می‌تواند فشار مضاعفی بر بازار گاز اروپا وارد کند. تشدید تنش‌های مرتبط با جنگ علیه ایران نیز یکی از ریسک‌های اصلی پیش روی بازار انرژی محسوب می‌شود. تجربه بحران انرژی سال ۲۰۲۲ نشان داد که ترکیب کاهش عرضه، افزایش تقاضای فصلی و محدودیت در تامین جایگزین می‌تواند قیمت انرژی را به سطوحی برساند که پیامدهای آن از بازار انرژی فراتر رفته و به کل اقتصاد منتقل شود.

اختلال در صادرات LNG قطر و تشدید رقابت اروپا و آسیا

یکی دیگر از عوامل فشار بر بازار گاز اروپا، محدودیت در دسترسی به محموله‌های گاز طبیعی مایع (LNG) است. قطر، یکی از تامین‌کنندگان اصلی LNG در جهان، اعلام وضعیت فورس‌ماژور در تحویل محموله‌های گاز به شرکت ایتالیایی ادیسون را تا پایان سال تمدید کرده است. 

اوضاع صادرات LNG قطر به قدری وخیم شده که این کشور از رتبه دوم صادرات گاز مایع به رتبه هشتم سقوط کرده است. هم‌زمان، قیمت LNG در بازار آسیا به بالاترین سطح خود از سال ۲۰۲۲ رسیده که این مساله رقابت میان خریداران آسیایی و اروپایی برای جذب محموله‌های محدود موجود در بازار جهانی را تشدید می‌کند. در واقع، اروپا برای جبران کمبود احتمالی گاز خط لوله و تامین نیاز زمستانی خود بیش از گذشته به واردات LNG وابسته است؛ اما افزایش تقاضا در آسیا و محدودیت عرضه، هزینه تامین محموله‌های جایگزین را افزایش می‌دهد.

احتمال گاز ۲۰۰ یورویی؛ تهدیدی برای صنایع اروپا

موسسه تحقیقاتی انرژی Energy Aspects هشدار داده است که در صورت سردتر بودن زمستان نسبت به میانگین بلندمدت و تداوم محدودیت عرضه، قیمت گاز اروپا ممکن است از ۲۰۰ یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت نیز فراتر برود. چنین سطحی از قیمت انرژی می‌تواند فشار سنگینی بر صنایع اروپایی وارد کند؛ به‌ویژه آنکه هزینه تامین گاز در آمریکا فاصله قابل‌توجهی با اروپا دارد. بر اساس ارقام منشر شده، قیمت معادل گاز در بازار آمریکا حدود ۸.۵ دلار است.

این شکاف قیمتی می‌تواند مزیت هزینه‌ای صنایع آمریکایی را در برابر رقبای اروپایی تقویت کند و بر تصمیم شرکت‌ها درباره محل سرمایه‌گذاری، توسعه ظرفیت تولید و حتی انتقال فعالیت‌های صنعتی اثر بگذارد. صنایع انرژی‌بر مانند فولاد، پتروشیمی، کود شیمیایی، سیمان و صنایع تولیدی وابسته به گاز، از جمله بخش‌هایی هستند که در برابر چنین شوکی آسیب‌پذیری بیشتری دارند.

بحران انرژی فراتر از بازار گاز؛ فشار تازه بر تورم اروپا

پیامدهای افزایش قیمت انرژی به بازار گاز محدود نمانده است، رشد قیمت نفت، گازوئیل و برق نیز هزینه‌های تولید و حمل‌ونقل را افزایش داده و فشار تورمی تازه‌ای بر خانوارها و بنگاه‌های اقتصادی اروپا وارد می‌کند. افزایش قیمت گاز می‌تواند از مسیر هزینه تولید برق، قیمت انرژی مصرفی خانوارها و هزینه نهاده‌های صنعتی به سایر بخش‌های اقتصاد منتقل شود. همچنین رشد قیمت سوخت‌های مایع، هزینه حمل‌ونقل و توزیع کالا را افزایش می‌دهد. در نتیجه، اروپا ممکن است هم‌زمان با افزایش هزینه واردات انرژی، با تشدید فشار بر صنایع، کاهش حاشیه سود بنگاه‌ها و افزایش هزینه زندگی خانوارها مواجه شود.

تکرار بحران ۲۰۲۲ در سایه وابستگی جدید انرژی

تحولات اخیر بار دیگر موضوع امنیت انرژی اروپا را به یکی از دغدغه‌های اصلی این قاره تبدیل کرده است. اروپا پس از بحران سال ۲۰۲۲ و کاهش دسترسی به گاز روسیه، تلاش کرد با افزایش واردات LNG از تامین‌کنندگان دیگر، ساختار عرضه انرژی خود را متنوع کند.

با این حال، تحولات اخیر نشان می‌دهد که تنوع‌بخشی به مبد واردات به‌تنهایی نمی‌تواند آسیب‌پذیری اروپا در برابر شوک‌های ژئوپلیتیکی را برطرف کند؛ زیرا بازار LNG نیز بازاری جهانی و به‌شدت رقابتی است و اختلال در یکی از مراکز مهم عرضه می‌تواند هزینه تامین انرژی را در مناطق مختلف افزایش دهد.

اکنون اروپا در شرایطی به استقبال زمستان می‌رود که قیمت گاز بار دیگر به محدوده‌های بحرانی نزدیک شده، ذخایر با محدودیت مواجه‌اند و رقابت برای تامین LNG شدت گرفته است. اگر این شرایط با زمستانی سردتر از حد معمول همراه شود، بحران انرژی می‌تواند بار دیگر به یکی از مهم‌ترین تهدیدهای اقتصاد اروپا تبدیل شود.