تونس پل طلایی اتصال ایران به شمال آفریقا

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ روابط سیاسی ایران و تونس در سال‌های اخیر، روند مثبتی داشته که این امر می‌تواند به توسعه روابط اقتصادی دو کشور منتج شود، به طوری که رئیس جمهور تونس برای نخستین بار پس از پیروزی جمهوری اسلامی ایران برای شرکت در مراسم تشییع شهید ابراهیم رئیسی به ایران سفر کرد. سپس رئیس اتاق بازرگانی تونس خواستار گسترش همکاری‌های اقتصادی و تجاری متقابل با ایران شد.

در همین راستا وی بیان کرد: «تونس می‌تواند به عنوان دروازه‌ای برای ایران برای واردات و صادرات کالا به آفریقا عمل کند. شورای تجارت مشترک ایران و تونس همچنین به دو کشور فرصتی می‌دهد تا روابط اقتصادی و تجاری خود را گسترش دهند.» 

اخیرا نیز سفیر کشور تونس در دیدار با سرپرست سازمان هواپیمایی کشوری جمهوری اسلامی ایران، ضمن ابراز خرسندی از افزایش روابط حمل‌ونقل هوایی با ایران، خواستار برقراری پروازهای مستقیم و منظم و همچنین بروزرسانی تفاهم‌نامه‌های بین دو کشور در زمینه حمل‌ونقل هوایی شد. 

این اظهارات اقتصادی و همچنین حمایت بی‌دریغ تونس از آرمان فلسطین می‌تواند دو کشور را بیش از گذشته به یکدیگر نزدیک و بستر مشارکت اقتصادی را در این کشور آفریقایی تسریع بخشد. 

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، روابط دو کشور با نوساناتی همراه بود اما پس از بیداری اسلامی در سال ۲۰۱۱، تونس شاهد تجدید حیات «النهضه» به عنوان یک حزب سیاسی بزرگ بود که کشور را از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۴ کنترل کرد و با تشکیل یک دولت ائتلافی با دو حزب بزرگ دیگر، ائتلاف «ترویکا» را تشکیل داد. در این بازه، تمایل به گسترش روابط با تهران به اوج خود رسید، به طوری که این علاقه منجر به افزایش روابط بین کشورها مانند بزرگداشت هفته فیلم ایرانی در تونس طی سال ۲۰۱۲ و برنامه‌ریزی برای افزایش روابط اقتصادی در زمینه‌هایی مانند نفت، خودرو، خدمات مالی و بانکی، کشاورزی، صنایع غذایی، فسفات و داروسازی شد. 

تقویت روابط ایران و تونس 

تجدید روابط دو کشور پس از دیدار سید ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور سابق ایران، با رئیس جمهور تونس در هفتمین اجلاس مجمع سران کشورهای صادرکننده گاز در الجزایر شکل گرفت. در این دیدار، رئیس جمهور ایران تمایل خود را برای تقویت روابط اقتصادی با کشورهای شمال آفریقا مانند تونس اعلام کرد. 

در حالی که اکثر دولت‌های سابق تونس گام‌هایی را برای تعمیق روابط با تهران در نظر می‌گرفتند اما به دلیل سیاست خارجی محتاطانه، این روابط هرگز از سطح معینی فراتر نرفت. در حالی که قیس، رئیس جمهور این کشور، روابط را به سطح جدیدی رسانده است. 

این مسیر جدید در سیاست خارجی تونس، پس از آن صورت گرفت که این کشور به دلیل شرایط سختگیرانه از دریافت وام ۱.۹ میلیارد دلاری صندوق بین‌المللی پول خودداری کرد. این کشور با گزینه‌های محدودی برای حل مسائل اقتصادی خود مواجه بوده و این وضعیت برای کشورهای غربی نگران‌کننده است، زیرا نشان‌دهنده علاقه تونس به ایجاد روابط با کشورهای ضدغربی علاوه بر ایران، از جمله چین، برای یافتن بودجه لازم تلقی می‌شود. 

مزایای رابطه با ایران 

هدف سیاست خارجی فعلی تونس، تعمیق روابط دوجانبه موجود در همه حوزه‌ها (از لحاظ سیاسی، اقتصادی و امنیتی) با تعدادی از قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی بوده که در سطوح منطقه‌ای و بین‌المللی از اهمیت بالایی برخوردار هستند. از سال ۱۹۹۰، یک کمیته تونس-ایرانی برای بررسی راه‌های ارتقا منافع مشترک دوجانبه تشکیل شد. این کمیته طی سال‌های گذشته موفق شده تا بیش از ۲۰ پروتکل را در چندین زمینه استراتژیک امضا کند. در عین حال، تونس به دنبال پیگیری اجرای توافقنامه‌های امضا شده برای تقویت همکاری‌های دوجانبه با چین در همه زمینه‌ها و ایجاد اتحادهای استراتژیک در آینده نزدیک است. 

ایران با منابع طبیعی فراوان و صنعت متنوع، یک شریک تجاری بالقوه بزرگ برای تونس محسوب می‌شود. بخش‌های پتروشیمی، کشاورزی، داروسازی و فناوری ایران، فرصت‌های قابل توجهی را برای تنوع بخشیدن به واردات تونس و تحریک توسعه اقتصادی محلی ارائه می‌دهند. با تسهیل ورود محصولات ایرانی به بازار آفریقا، تونس می‌تواند از افزایش جریان تجاری بهره‌مند شود و در نتیجه موقعیت استراتژیک خود را به عنوان یک هاب منطقه‌ای تقویت کند. 

باید توجه داشت که دو کشور در گذشته یادداشت تفاهم همکاری در حوزه دریا منعقد کردند که در صورت احیای آن، تقویت روابط دوجانبه دریایی و بندری به تونس کمک خواهد کرد، زیرا ایران یکی از کشورهای عضو سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) بوده و دارای بزرگترین ناوگان در خاورمیانه محسوب می‌شود. 

وزیر بازرگانی تونس بر مزایای بالقوه این همکاری، از جمله دسترسی به محصولات با کیفیت با قیمت‌های رقابتی که می‌تواند برای مصرف‌کنندگان تونسی و کسب‌وکارهای محلی سودمند باشد، تاکید کرد. علاوه بر این، تونس می‌تواند از تخصص ایران در بخش‌های مختلف صنعتی برای بهبود قابلیت‌های تولید و فرآوری خود استفاده کند. 

البته، این همکاری بدون نگرانی نیز نیست. ایران با تحریم‌های اقتصادی بین‌المللی مواجه بوده که مبادلات تجاری این کشور با بسیاری از کشورها را محدود می‌کند. تونس با نزدیک شدن به تهران، به طور بالقوه خود را در تضاد با شرکای غربی خود قرار می‌دهد که می‌تواند پیامدهای منفی بر روابط دیپلماتیک و تجاری موجود داشته باشد. 

با وجود این نگرانی‌ها، غیرقابل انکار است که تونس باید به دنبال تنوع بخشیدن به شرکای تجاری خود برای کاهش وابستگی خود به بازارهای سنتی باشد. بحران اقتصادی جهانی که با همه‌گیری کرونا تشدید شد، نیاز بسیاری از کشورها را به بازنگری استراتژی‌های تجاری خود و کشف راه‌های جدید نمایان کرده است. 

نزدیکی با ایران می‌تواند به تونس فرصتی برای ایفای نقش فعال‌تر در صحنه بین‌المللی، به‌ عنوان واسطه بین ایران و بازارهای آفریقا بدهد. این موضع می‌تواند نفوذ دیپلماتیک تونس را تقویت کرده و به آن اجازه دهد تا در مورد توافقنامه‌های تجاری سودمندتر با دیگر شرکای منطقه‌ای و بین‌المللی مذاکره کند. 

گرم شدن روابط میان تونس و ایران حاکی از تغییر کیفی در جهت کنونی سیاست خارجی تونس است. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این امر، تغییر به سوی تنوع بخشیدن به شرکا و ایجاد شبکه‌ای از اتحادهای استراتژیک در دو سطح منطقه‌ای و بین‌المللی خواهد بود. در عین حال، سازگاری رویکرد تونس و ایران در حفظ منافع استراتژیک از یک‌سو و برخی موضوعات مطرح شده بین‌المللی و در راس آن، مساله فلسطین از سوی دیگر، نشان‌دهنده مبنایی قوی است که می‌تواند برای توسعه الگوی روابط تونس و ایران در دوره آتی بر آن تکیه شود.

تغییر مسیر تونس در چارچوب چه سیاستی است؟   

تغییر مسیر تونس به سمت شرق در چارچوب سیاست تنوع بخشیدن به شرکا صورت می‌گیرد. این امر باعث می‌شود که تونس به طور کامل از متحدان موجود و مشارکت‌های استراتژیک خود با کشورهای اروپایی دور شود. 

در مجموع، رویکرد تقویت روابط تجاری بین تونس و ایران می‌تواند چشم‌اندازهای اقتصادی جدیدی را برای هر دو کشور باز کند. با این حال، تونس برای ایجاد تعادل بین فرصت‌های تجاری با واقعیت‌های ژئوپلیتیکی و نگرانی‌های داخلی، نیازمند مدیریت ظریف و استراتژیک است. 

با این حال، این همکاری می‌تواند به نفع هر دو کشور و نفوذ منطقه‌ای ایران در شمال آفریقا باشد. تونس امیدوار است تا از نزدیکی سیاسی خود با ایران به منافع اقتصادی دست یابد. تمایل دو کشور برای توسعه روابط اقتصادی مشترک بوده و ایران قصد دارد از طریق تونس، وارد بازارهای آفریقا شود تا محصولات صنعتی از جمله خودروهای برقی را به بازار عرضه کند. بنابراین دو کشور می‌توانند در زمینه مونتاژ خودرو، تامین فسفات تونس و تقویت همکاری در زمینه حمل‌ونقل دریایی همکاری کنند.