رانت‌خواران گاز مایع نقره داغ شدند

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ گاز مایع (LPG) ترکیبی از دو هیدروکربن سه کربنه (پروپان) و چهار کربنه (نرمال و ایزوبوتان) با نسبت‌های مختلف است. این فرآورده هیدروکربوری ارزشمند به عنوان یکی از محصولات اصلی و با اهمیت پالایشگاه‌های نفت خام و گاز غنی شناخته می‌شود. گاز مایع دارای کاربردهای متنوعی بوده که شامل سوخت در مصارف خانگی، تجاری و صنعتی، حمل‌ونقل و همچنین به عنوان خوراک صنعت پتروشیمی در واحدهای کراکر با بخار است.

مصارف خانگی (گرمایش و پخت و پز) با ۴۹ درصد، سهم قابل توجهی از مصرف گاز مایع را به خود اختصاص داده است. چین، هند و ایالات متحده سه کشور برتر در میزان مصرف LPG در بخش مصارف خانگی هستند؛ صنعت پتروشیمی ۲۳.۵ درصد از گاز مایع تولیدی در دنیا را به عنوان خوراک مورد استفاده برای خود اختصاص می‌دهد. سایر مصارف صنعتی، سوخت خودرو و خوراک بنزین نیز به ترتیب ۱۲، ۹ و ۶ درصد از گاز مایع تولیدی در دنیا را مصرف می‌کنند.

منطقه خاورمیانه و ایالات متحده به ترتیب در رتبه اول و دوم تولید و صادرات گاز مایع در دنیا قرار دارند. ایالات متحده در سال ۲۰۱۵ بیش از ۲۰ میلیون تن گاز مایع به کشورهای مختلف صادر کرده که این رقم در سال ۲۰۱۸ به ۳۵ میلیون تن افزایش یافته است. در حالی که صادرات خاورمیانه در سال‌های گذشته تغییرات زیادی نداشته و حدود ۴۰ میلیون تن است.

در ایران، ۶.۵ هزار تن گاز مایع به قیمت‌های یارانه‌ای و غیر یارانه‌ای به فروش می‌رسد. از این رقم، ۲۷۰۰ تن با قیمت یارانه‌ای و ۳۸۰۰ تن با قیمت غیر یارانه‌ای به فروش می‌رسد که نوع غیر یارانه‌ای آن صرف قاچاق (حدود ۳۰۰۰ تن) یا تفریح اقشار خاص (حدود ۸۰۰ تن) می‌شود. طبق گفته مسؤولان، قیمت گاز مایع یارانه‌ای در سامانه سدف، هر کیلوگرم ۲۳۰ تومان تعیین شده است. با احتساب نرخ خدمات و حمل‌ونقل، قیمت هر کیلوگرم گاز مایع به ۲ هزار و ۵۳۶ تومان (هر کپسول ۱۱ کیلویی ۲۷ هزار و ۹۰۰ تومان) عرضه می‌شود. بنابراین، قیمت گاز مایع غیر یارانه‌ای برای هر کپسول ۱۱ کیلویی با احتساب ۱۰ درصد افزایش قیمت، به ۳۰ هزار و ۶۹۰ تومان خواهد رسید.

در سال‌های گذشته از حدود سال ۱۳۹۳ تا پایان سال ۱۴۰۱ توزیع گاز مایع روزانه حدود ۵۷۰۰ تن بوده است ولی از سال ۱۴۰۲ تا کنون توزیع گاز مایع روند نزولی پیدا کرده است به نحوی که در سال گذشته به دلیل اعمال تراکنش الکترونیکی این میزان مصرف به عدد ۴۰۰۰ تن و امسال به عدد ۳۰۰۰ تن در روز رسیده است که ۷۰ درصد آن یارانه‌ای توزیع شده است.

 گاز مایع عمدتا مخصوص مکان‌هایی است که در آنجا گازکشی صورت نگرفته و نیازمند سوخت هستند. همچنین، عمده مصرف غیر یارانه‌ای گاز مایع که قیمت آن تفاوت چندانی با یارانه‌ای ندارد، یا قاچاق به کشورهای همجوار است یا در مکان‌هایی است که مربوط به اقشار مرفه جامعه هستند، به ویژه در ویلاها و مکان‌های تفریحی نظیر استخرهای روباز که نیاز به گرمایش دارند.

بیش از ۹۹ درصد کشور به شبکه گازکشی متصل شده است، به خصوص در استان‌هایی که بیشترین مصرف گاز مایع را دارند، به جز مناطقی از هرمزگان که با مشکل گازرسانی مواجه‌اند بقیه به شبکه گاز متصل هستند. بنابراین، توزیع گاز مایع در این استان‌ها عمدتا به دلیل مصارف تفریحی و برای اقشار خاص صورت می‌گیرد ضمن آنکه با پدیده شوم قاچاق هم مواجه هستیم. به عبارتی، اگر قیمت هر تن LPG را ۶۰۰ دلار در نظر بگیریم، یعنی سالانه حدود ۸۳۲ میلیون دلار از جیب دولت و بیت‌المال به جیب اقشار مرفه واریز و یا قاچاق می‌شود.

در این راستا، دولت در اقدامی قابل تحسین، سهمیه دوم گاز مایع را ۳۰ درصد قیمت صادراتی انتخاب کرده است. باید گفت که این موضوع هیچ فشاری به اقشار ضعیف جامعه وارد نمی‌کند چون آنها گاز مایع سهمیه‌ای دریافت می‌کنند و از طرفی این عدد باید برای اقشار خاص و مرفه واقعی شود تا تمام مردم از این یارانه بهره‌مند شوند؛ پیش‌بینی می‌شود از این محل حدود  ۳۰۰ میلیون دلار به نفع مردم بازگشت سرمایه داشته باشیم.

بر اساس مصوبه جدید هیات وزیران در تاریخ بیستم آبان، «وزارت نفت از طریق شرکت‌های تابعه موظف است که نسبت به توزیع گاز مایع و نفت سفید به مصرف‌کنندگانی که شبکه سراسری گاز طبیعی برای آنها وجود ندارد و مجبور به استفاده از سوخت مایع هستند، از طریق سامانه درخواست فرآورده‌های نفتی (سدف) با استفاده از کارت الکترونیک و به‌ قیمت یارانه‌ای اقدام کند. نرخ گاز مایع مازاد بر سهمیه‌های مذکور (صرفا با تخصیص از طریق سدف)، معادل سی درصد نرخ صادراتی که ماهانه توسط وزارت نفت اعلام می‌شود، خواهد بود.»