خصوصی‌سازی خودروسازان یا دست‌به‌دست کردن و اتلاف اموال عمومی؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ واگذاری سهام دو غول خودروسازی ایران‌خودرو و سایپا به عنوان بخشی از برنامه‌های خصوصی‌سازی دولت با چالش‌ها و ابهامات جدی مواجه شده است.

این واگذاری‌ها که در ظاهر برای کاهش تصدی‌گری دولت در اقتصاد اجرایی خواهند شد، با انتقادات زیادی از جمله سوءاستفاده‌های احتمالی، عدم شفافیت و دوری از خصوصی‌سازی واقعی مواجه است. 

آیا واگذاری سهام خودروسازان واقعی است؟ 

بر اساس اطلاعات رسیده، قرار است در جریان این واگذاری‌ها سهام ایران‌خودرو به صورت بلوکی به یک شرکت قطعه‌ساز بزرگ واگذار شود. همچنین شرکت سایپا قرار است تا سهام خود را به یک مونتاژ‌کار بخش خصوصی منتقل کند که هم‌اکنون مالکیت ۱۱ درصد سهام این شرکت را دارد. 

این رویکرد به جای ایجاد یک رقابت سالم در صنعت خودروسازی، تمرکز مالکیت را در دست چند شرکت محدود نگه می‌دارد. 

بسیاری از کارشناسان معتقدند این نوع واگذاری نه تنها خصوصی‌سازی واقعی نیست، بلکه به نوعی دست به دست کردن اموال عمومی میان شرکت‌های نزدیک به دولت و شبکه‌های قدرت اقتصادی است. 

یکی دیگر از موضوعات مهم در این ماجرا، درخواست خودروسازان برای افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها تلقی می‌شود. به گفته زهره عالی‌پور، معاون سازمان خصوصی‌سازی، این سازمان هر گونه مصوبه شورای هماهنگی سران قوا را در این زمینه اجرا خواهد کرد. اما این اقدام می‌تواند زمینه‌ساز سوءاستفاده‌های بسیاری باشد. 

کارشناسان هشدار داده‌اند که تجدید ارزیابی دارایی‌ها در شرکت‌های دولتی غالبا به افزایش بی‌رویه ارزش دارایی‌ها منجر شده و می‌تواند بهانه‌ای برای بالا بردن قیمت سهام باشد. در واقع، این اقدام به جای بهبود وضعیت مالی شرکت‌ها فرصت را برای افراد خاص فراهم می‌کند تا سهام را با قیمت پایین بخرند و سپس از افزایش مصنوعی ارزش آن سود ببرند. 

سهام تو‌دلی معضلی قدیمی و حل‌نشده 

یکی دیگر از مشکلات عمده‌ای که در فرآیند خصوصی‌سازی این دو خودروساز دولتی وجود دارد، مساله سهام تو‌دلی است. طی سال‌های گذشته، شرکت‌های زیرمجموعه ایران‌خودرو و سایپا سهام شرکت‌های مادر را از طریق معاملات داخلی خریداری کرده‌اند. این ساختار پیچیده مالکیتی، شفافیت را کاهش داده و عملا مدیریت را در دست گروهی از افراد خاص متمرکز می‌کند. 

در نشست هیات عالی واگذاری که اخیرا برگزار شد، تصمیم گرفته شد این مشکل حل شود اما هنوز مشخص نیست که آیا این اقدامات می‌تواند به خصوصی‌سازی واقعی منجر شود یا خیر. 

به اعتقاد کارشناسان واگذاری سهام به شرکت‌هایی که از قبل مالک بخشی از این سهام هستند، اصول رقابت را زیر سوال می‌برد. خصوصی‌سازی واقعی باید به گونه‌ای انجام شود که بازار رقابتی‌تر شود و شرکت‌های مستقل و کارآمد بتوانند وارد میدان شوند. در حالی که هدف اصلی خصوصی‌سازی کاهش دخالت دولت در اقتصاد و افزایش بهره‌وری است، این اقدامات به نظر می‌رسد تنها ساختارهای موجود را بازتولید کرده و منافع عمومی را قربانی می‌کند. 

خصوصی‌سازی ایران‌خودرو و سایپا با رویکرد کنونی بیشتر شبیه انتقال دارایی‌های عمومی به شبکه‌ای از ذی‌نفعان است تا اصلاح ساختاری واقعی؛ عدم شفافیت، تمرکز مالکیت و سوءاستفاده از ابزارهایی مالی همگی نشان‌دهنده ضعف‌های جدی در این فرآیند هستند. برای رسیدن به خصوصی‌سازی واقعی، نیاز به اصلاحات ساختاری، شفافیت و ایجاد رقابت سالم در بازار داریم، نه دست به دست کردن اموال مردم.