۴ دلیل افزایش قیمت ارز/ مذاکره با آمریکا چقدر بر اقتصاد ایران موثر است؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در پی اظهارات مقام معظم رهبری مبنی بر اینکه مذاکره با آمریکا نه هوشمندانه است و نه شرافتمندانه، کارشناسان اقتصادی به تحلیل عوامل فنی و اقتصادی رشد قیمت دلار و دلایل شکست رویکرد مذاکره با آمریکا پرداختند.

این گزارش با نگاهی فنی و اقتصادی، به بررسی ریشه‌های افزایش نرخ ارز و ناکارآمدی مذاکرات با آمریکا در شرایط امروز اقتصادایران  می‌پردازد.

عوامل فنی و اقتصادی رشد قیمت دلار 

رشد قیمت دلار در بازار ایران تحت تاثیر عوامل متعددی قرار دارد که برخی از مهم‌ترین آنها عبارتند از: 

تورم داخلی و کاهش ارزش پول ملی: تورم بالا در ایران، به عنوان یکی از اصلی‌ترین دلایل کاهش ارزش ریال و افزایش نرخ ارز شناخته می‌شود. با توجه به نرخ تورم سالانه نزدیک به ۴۰ درصد، قدرت خرید مردم کاهش یافته و تقاضا برای دلار به عنوان یک دارایی افزایش پیدا کرده است. این موضوع فشار مضاعفی بر بازار ارز وارد کرده و باعث رشد قیمت دلار شده است. 

کاهش درآمدهای ارزی: ناترازی انرژی در داخل کشور باعث کاهش درآمدهای ارزی ایران شده است. کاهش فروش نفت برای تامین نیاز داخلی  و درنتیجه کاهش درامدهای مرتبط با صادرات نفتی، عرضه ارز در بازار را کاهش داده و تقاضا برای دلار را افزایش داده است.

انتظارات تورمی و روانی بازار: بازار ارز در ایران به شدت تحت تاثیر انتظارات تورمی و روانی فعالان اقتصادی قرار دارد. هرگونه اخبار منفی می‌تواند باعث افزایش تقاضا برای دلار و رشد نرخ ارز شود. این موضوع، به ویژه در شرایط بی‌ثباتی اقتصادی تشدید می‌شود. 

سیاست‌های ارزی نامناسب: عدم مدیریت صحیح بازار ارز و سیاست‌های نادرست در تخصیص ارز، از جمله دلایل فنی رشد قیمت دلار است. به عنوان مثال حذف سامانه نیما در دی‌ماه، بدون ایجاد جایگزین مناسب و عدم شفافیت در تخصیص ارز، باعث افزایش شکاف بین نرخ رسمی و بازار آزاد شده است. 

تحلیل رویکرد شکست‌خورده مذاکره با آمریکا 

مقام معظم رهبری در سخنان اخیر خود تاکید کردند که مذاکره با آمریکا نه هوشمندانه است و نه شرافتمندانه. این رویکرد از چند منظر اقتصادی قابل تحلیل است: 

عدم تضمین لغو تحریم‌ها: یکی از اصلی‌ترین دلایل شکست مذاکرات با آمریکا، عدم تضمین لغو تحریم‌ها توسط طرف آمریکایی است. حتی در صورت توافق، تجربه گذشته نشان داده که آمریکا به تعهدات خود پایبند نبوده و تحریم‌ها را به بهانه‌های مختلف تمدید یا تشدید کرده است. این عدم اطمینان، باعث بی‌ثباتی در بازار ارز و افزایش تقاضا برای دلار شده است. 

وابستگی به درآمدهای نفتی: مذاکرات با آمریکا عمدتا با هدف افزایش فروش نفت و دسترسی به درآمدهای ارزی انجام می‌شود اما این رویکرد باعث وابستگی بیشتر اقتصاد ایران به درآمدهای نفتی و تشدید آسیب‌پذیری در برابر نوسانات قیمت نفت و تحریم‌ها می‌شود. این وابستگی، اقتصاد ایران را در بلندمدت با چالش‌های جدی مواجه می‌کند. 

تضعیف تولید داخلی: تمرکز بر مذاکرات با آمریکا و رفع تحریم‌ها، باعث غفلت از تقویت تولید داخلی وابستگی به واردات شده است. در حالی که راهکار اصلی مقابله با تحریم‌ها، تقویت اقتصاد مقاومتی و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی است، مذاکرات با آمریکا این رویکرد را تضعیف کرده است. 

افزایش ریسک سرمایه‌گذاری: بی‌ثباتی ناشی از مذاکرات و عدم اطمینان به نتایج آن، باعث افزایش ریسک سرمایه‌گذاری در ایران شده است. سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی تمایلی به ورود به بازار ایران ندارند، زیرا نمی‌توانند آینده اقتصادی کشور را پیش‌بینی کنند. این موضوع به کاهش سرمایه‌گذاری و رشد اقتصادی منجر شده است. 

رشد قیمت دلار و افزایش شکاف بین نرخ رسمی و بازار آزاد، نتیجه ترکیبی از عوامل فنی و اقتصادی از جمله تورم داخلی، کاهش درآمدهای ارزی، انتظارات تورمی و سیاست‌های ارزی نامناسب است. از سوی دیگر، تجربه دهه ۹۰ نشان داد که رویکرد مذاکره با آمریکا، نه فقط به کاهش تحریم‌ها و بهبود وضعیت اقتصادی منجر نشده، بلکه با افزایش ریسک و بی‌ثباتی، باعث تشدید مشکلات اقتصادی شده است. 

ضرورت تقویت اقتصاد مقاومتی و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی 

به نظر می‌رسد راهکار اصلی مقابله با این چالش‌ها، تقویت اقتصاد مقاومتی، کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی و مدیریت صحیح بازار ارز است. بدون این اقدامات، ادامه روند فعلی می‌تواند به تشدید بحران‌های اقتصادی و افزایش فشار بر مردم منجر شود.