تاب‌آوری اقتصادی ایران و جایگاه آن در دنیا

اقتصاد معاصر-رامین غدیری، پژوهشگر حوزه اقتصادی: طبق شاخص تاب‌آوری جهانی FM، ایران در بین ۱۳۰ کشور جایگاه ۱۱۱ام را دارد.  شاخص تاب‌آوری ایران ۳۶.۶ از ۱۰۰ است. تاب‌آوری را به طور کلی به توانایی یک سیستم در حفظ وظیفه‌ خود (مانند تداوم تولید) به هنگام بروز شوک تعریف شد. علت ضعف تاب‌آوری اقتصادی ایران طبق استاندارد   FM به ترتیب اهمیت ناامنی آبی، تورم، نرخ شهرنشینی، دسترسی به اینترنت است. همچنین قدرت تاب‌آوری اقتصادی ایران طبق استاندارد FM به ترتیب اهمیت لجستیک، بهداشت و حاکمیت شرکتی هستند.

مفهوم تاب‌آوری 

موضوع تاب‌آوری در اقتصاد پس از بحران مالی ۲۰۰۸، مورد توجه قرار گرفته است. تاب‌آوری به معنای توانایی یک سیستم در حفظ وظیفه‌ خود (مانند تداوم تولید) به هنگام بروز شوک یا سرعتی که یک سیستم از یک شوک بهبود پیدا می‌کند، است. 

در نتیجه به طور کلی می‌توان گفت که مراحل تاب‌آوری اقتصادی شامل توانایی جذب اثرات یک رویداد مخرب (تاثیر پذیری)، به حداقل رساندن اثرات نامطلوب (مقاومت)، پاسخ موثر پس از رویداد (پاسخ)، حفظ یا بازیابی عملکرد (بهبودی) و یادگیری برای مقابله با اثرات نامطلوب آینده (انطباق عملکرد) است. 

حوزه‌های درگیر در تاب‌آوری 

تاب‌آوری در برابر یک شوک اقتصادی یا هر نوع شوک دیگر صرفا محدود به حوزه‌های اقتصادی نمی‌شود، بلکه حوزه‌های حکمرانی، اجتمایی، بازارها و محیط زیست نیز در مقاومت و بهبود در برابر یک شوک موثر است. حوزه‌های درگیر در تاب‌آوری یک کشور دربرابر شوک‌های مختلف به صورت زیر خواهد بود. 

در نتیجه تاب‌آوری اقتصادی در سطح ملی یا منطقه‌ای، علاوه بر بخش‌های کلان و خرد اقتصاد به بخش‌های سیاستی، اجتمایی و محیط زیستی وابسته است و بررسی همه این بخش‌ها لازم و ضروری خواهد بود. 

شاخص تاب‌آوری جهانی FM 

این شاخص توسط Oxford Metrica به صورت سالانه ارائه می‌شود که از سه بخش اصلی اقتصادی، کیفیت ریسک و زنجیره عرضه تشکیل شده است.

در سایت fmglobal.com برای همه کشور‌ها گزارش این شاخص و همچنین زیرشاخص‌ها را نشان می‌دهد. طبق آخرین گزارش این مجموعه در دسامبر ۲۰۲۴ ایران در میان ۱۳۰ کشور دنیا جایگاه ۱۱۱ امین ر دارد. شاخص تاب‌آوری جهانی FM برای ایران عدد ۳۶.۶ است. 

همسایگان ایران از نظر تاب‌آوری به صورت زیر است: 

همنچنین ۱۰ کشور برتر و بدتر از نظر تاب‌آوری در دسامبر ۲۰۲۴ در نمودار زیر آورده شده است: 

همانطور که مشاهده می‌شود، کشور دانمارک با شاخص تاب‌آوری ۱۰۰ در جایگاه نخست و تاب‌آورترین کشور جهان است و کشور چاد  با شاخص صفر، ضعیف‌ترین تاب‌آوری را در دنیا دارد.

جزییات شاخص تاب‌آوری FM برای ایران 

شاخص تاب‌آوری FM دارای زیربخش‌های مختلفی است که برای ایران را بررسی دقیق‌تری صورت داده‌ایم. 

نکته اول این است که تاب‌آوری ایران نسبت به سال ۲۰۲۲ بدتر شده و افت کرده است. همچنین علت ضعف تاب‌آوری اقتصادی ایران طبق استاندارد FM، به ترتیب اهمیت ناامنی آبی، تورم، نرخ شهرنشینی و دسترسی به اینترنت است. همچنین قدرت تاب‌آوری اقتصادی ایران طبق استاندارد FM به ترتیب اهمیت لجستیک، بهداشت، حاکمیت شرکتی است.