نفوذ آمریکا در امدادرسانی به فلسطین؛ «موسسه خیریه غزه» با چه هدفی شکل گرفت؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در تحولی تازه و جنجالی، گروهی تحت حمایت ایالات متحده آماده نظارت بر دریافت و توزیع کمک‌های بشردوستانه به مردم فلسطین در نوار غزه شده‌ است. این اقدام در هماهنگی با دفتر هماهنگی کمک‌های انسانی وابسته به دولت اسرائیل و از طریق چهار مسیر انسانی صورت خواهد گرفت که تاکنون توافق بر سر سه مسیر آن حاصل شده است. منابع مطلع به پایگاه «عربی پست» گفته‌اند که نهاد تازه‌ تاسیسی با عنوان «موسسه خیریه غزه»، مسؤول اجرای این طرح خواهد بود. 

بر اساس گزارش «اسوشیتدپرس»، این موسسه جدید در فوریه ۲۰۲۵ به عنوان یک سازمان غیرانتفاعی با نام «موسسه خیریه غزه» در سوئیس و با دفتر مرکزی در ژنو ثبت شده است. در بیانیه معرفی خود، این نهاد به عنوان جایگزینی «امن و کارآمد» برای نهادهای بین‌المللی مطرح شده که پیش‌تر توسط اسرائیل هدف قرار گرفته و کارکردشان در غزه متوقف شده است. 

ترکیب کامل آمریکایی و بین‌المللی در مدیریت موسسه 

هیات رهبری این موسسه متشکل از کارشناسان و مشاوران بحران است اما هیچ فلسطینی‌ در میان مدیران آن حضور ندارد. از جمله چهره‌های کلیدی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: 

جیک وود: مدیر اجرایی، موسس تیم روبیکون و کهنه‌سرباز نیروی دریایی ایالات متحده. 

دیوید برک: مدیر عملیات اصلی، متخصص در عملیات راهبردی و از کهنه‌سربازان نیروی دریایی. 

جان اکری: رئیس هیات ماموریت، مقام سابق در USAID با تجربه در قراردادهای چند میلیون دلاری در آمریکای لاتین و کارائیب. 

هیات مدیره نیز شامل چهره‌های با نفوذ بین‌المللی است: 

نیک موک: مدیرعامل سابق سازمان جهانی آشپزخانه و مشاور ویژه اوکراین در بنیاد هوارد جی. بافِت. 

رایسا شینبرگ: معاون رئیس سیاست‌های عمومی در شرکت مسترکارت، رهبر سابق پروژه ارز دیجیتال «لیبرا» متعلق به فیسبوک. 

جاناتان فاستر: بنیان‌گذار و مدیرعامل شرکت مشاوره Current Capital Partners. 

لوئیک هندرسون: متخصص حقوقی و تجاری با همکاری با شرکت‌های فهرست Fortune ۵۰۰. 

شورای مشورتی نیز شامل افراد زیر است: 

ژنرال بازنشسته مارک شوارتز: هماهنگ‌کننده امنیتی پیشین بین اسرائیل و تشکیلات خودگردان فلسطین. 

بیل میلر: مسؤول امنیتی سابق در سازمان ملل و وزارت خارجه آمریکا. 

دیوید بیزلی: فرماندار پیشین کارولینای جنوبی و مدیر اجرایی سابق برنامه جهانی غذا. 

طرح چهار نقطه توزیع با حمایت شرکت‌های امنیتی خصوصی 

طبق اسناد و گزارش‌ها، این موسسه در نظر دارد چهار مرکز توزیع در جنوب غزه احداث کند که هر کدام ۳۰۰ هزار نفر را پوشش خواهند داد. این مراکز خدماتی چون غذا، آب، بهداشت و احتمالا سوخت ارائه خواهند داد و هدف نهایی آن رسیدن به بیش از دو میلیون نفر در سراسر نوار غزه است. 

بر اساس اطلاعات «عربی پست»، سه نقطه توزیع مورد توافق عبارت‌ از محور موراج، منطقه کیسوفیم و منطقه نتساریم جنوبی هستند اما درباره چهارمین نقطه پیشنهادی در الشجاعیه توافقی حاصل نشده، زیرا ارتش اسرائیل مایل به تخلیه جمعیت از شمال غزه به جنوب است. 

کاهش شدید ورود کمک‌ها؛ از ۶۰۰ به ۶۰ کامیون در روز 

روزنامه سوئیسی «لو تان» گزارش داده که طبق برنامه جدید، فقط ۶۰ کامیون در روز مجاز به ورود هستند؛ در حالی‌ که در زمان آتش‌بس، این عدد به ۶۰۰ کامیون می‌رسید. توزیع کمک‌ها از طریق مسیرهای تعیین‌شده با استفاده از خودروهای زرهی انجام می‌شود که تحت حفاظت شرکت‌های امنیتی خصوصی هستند. برخی از این شرکت‌ها در گذشته مسیر نتساریم را در زمان آتش‌بس تامین امنیت کرده‌اند. وظیفه این شرکت‌ها مقابله با شبکه‌های تبهکار و گروه‌های مسلح است. 

ارتش اسرائیل هیچ حضوری در داخل مراکز توزیع نخواهد داشت و امور امنیتی کاملا به شرکت‌های خصوصی واگذار شده است. 

مخالفت اسرائیل با خرید داخلی کمک‌ها و موافقت با خرید از اردن 

اسرائیل شرط کرده بود که خرید کمک‌ها باید از داخل این کشور انجام شود اما این شرط رد شد. در نهایت، خرید از طریق اردن و با همکاری «موسسه خیریه هاشمی» پذیرفته شده اما هنوز مجوزی برای خرید از مصر صادر نشده است. 

موسسه خیریه غزه هماهنگی ورود و توزیع کمک‌ها را با دفتر «کوگات» (اداره هماهنگی فعالیت‌های دولت اسرائیل در مناطق فلسطینی) انجام می‌دهد. همچنین ۱۲ نهاد خیریه آمریکایی با هماهنگی با این دفتر، تامین کمک‌ها برای موسسه مذکور را برعهده گرفته‌اند. 

این نهاد از موسسات امدادی بین‌المللی خواسته تا نمایندگانی برای چهار مرکز توزیع معرفی کنند. فهرست دریافت‌کنندگان کمک نیز از پیش تهیه و توسط ارتش اسرائیل از نظر امنیتی بررسی خواهد شد. همچنین از فناوری تشخیص چهره برای تحویل کمک‌ها استفاده خواهد شد. 

سامانه نظارتی مالی چندلایه برای تامین شفافیت 

طبق اسناد منتشر شده، روند تامین و توزیع کمک‌ها تحت نظارت شدید مالی قرار دارد. مکانیزم‌های نظارتی شامل نظارت خارجی توسط شرکت‌های حسابرسی مانند Deloitte، خدمات بانکی از طریق بانک‌های آمریکایی Truist و JPMorgan Chase، فراهم‌سازی نظارت لحظه‌ای و بازخورد دریافت‌کنندگان از طریق داشبوردهای عمومی و ایجاد شاخه‌ای مستقل در سوئیس برای جذب کمک‌های بین‌المللی خارج از ساختار مالی آمریکا هستند. 

واکنش نهادهای بین‌المللی و نقدهای تند به طرح آمریکا و اسرائیل 

یک مقام سازمان ملل متحد هشدار داده که برنامه اسرائیل به‌ نوعی «ابزارسازی از کمک‌های انسانی» خواهد بود؛ چراکه با محدود کردن دریافت‌کنندگان، آنها را به سمت مراکز خاص سوق داده و باعث آوارگی اجباری می‌شود. 

کارکنان امداد نیز می‌گویند تمرکز توزیع در چهار مرکز تحت حفاظت شرکت‌های امنیتی خصوصی نمی‌تواند نیازهای واقعی ساکنان غزه را برآورده کند و موجب جابه‌جایی اجباری گسترده خواهد شد. استفاده از فناوری تشخیص چهره برای شناسایی دریافت‌کنندگان کمک نیز انتقادات جدی را برانگیخته است. جیمی ویلیامسون، مدیر اجرایی انجمن بین‌المللی برای کد رفتار شرکت‌های امنیتی تاکید کرده که شرکت‌های امنیتی خصوصی در مناطق درگیری باید تابع کامل قوانین انسانی بین‌المللی باشند و تحت نظارت کامل قرار گیرند. 

تمارا الرفاعی، مدیر ارتباطات در آژانس امداد و کار سازمان ملل (آنروا)، این برنامه را از نظر لجستیکی غیرقابل اجرا دانسته است.

وی همچنین هشدار داده که استفاده از محاصره کامل برای وادار کردن کشورها به ترک ساختارهای کمک‌رسانی فعلی و ایجاد یک نظام موازی جدید، یک سابقه بسیار خطرناک خواهد بود.