خودروهای پرمصرف و بنزین غیراستاندارد؛ محرک اصلی ناترازی انرژی

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در سال های اخیر ناترازی انرژی و تامین سوخت مورد نیاز کشور به یکی از چالش بر انگیزترین مسائل کشور بدل شده است.

از طرفی  آلودگی هوا در کلان‌شهرهایی مانند تهران، اصفهان و اهواز یکی از معضلات اصلی زیست‌محیطی کشور است که بخش قابل‌ توجهی از این بحران‌ها به خودروهای پرمصرفی برمی‌گردد که بر اساس مشخصات اعلامی تولیدکنندگان با مصرف سوخت میانگن ۹ لیتر در هر ۱۰۰ کلیومتر، مصرف سوختی ۲ تا ۳ برابر استانداردهای جهانی دارند.

این در حالی است که این عدد برای خودروهای تولیدی در کمپانی‌های معتبر جهانی برای همین حجم موتور برابر با ۴ تا ۵ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر است.

بر اساس گزارش‌های موجود، حتی خودروهایی که استانداردهای داخلی را دریافت می‌کنند، از نظر مصرف سوخت  با معیارهای بین‌المللی فاصله زیادی دارند.

با توجه به گزارش رسمی شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران،  مصرف روزانه بنزین کشور در سال ۱۴۰۳ به طور میانگین ۱۲۴ میلیون لیتر و در برخی روزهای پرتردد مانند نوروز ۱۴۰۳ تا ۱۴۴ میلیون لیتر نیز رسیده است.

اکنون با توجه به جمعیت حدود ۸۸ میلیون نفری، سرانه مصرف روزانه بنزین در ایران تقریبا ۱.۴۱ لیتر به ازای هر نفر برآورد می‌شود. این در حالی است که در نقطه مقابل، کشورهایی مانند آلمان و بریتانیا با جمعیتی نزدیک به ایران، مصرف بنزین بسیار کمتری دارند. برای مثال بر اساس داده‌های سال ۲۰۲۳ در آلمان، میزان مصرف روزانه بنزین با جمعیتی حدود ۸۳ میلیون نفر، حدود ۷۴ میلیون لیتر است که معادل ۰.۸۹ لیتر به ازای هر نفر می‌شود. همچننین در بریتانیا (با جمعیت حدود ۶۸.۳ میلیون نفر)، مصرف روزانه بنزین حدود ۴۶ میلیون لیتر بوده که معادل ۰.۶۷ لیتر به ازای هر نفر می‌شود.

این مقایسه نشان می‌دهد که مصرف سرانه بنزین در ایران حدود ۲ برابر بریتانیا و تقریبا ۶۰ درصد بیشتر از آلمان است.

این در حالی است که کشور ما با بحران جدی در زمینه سوخت دست و پنجه نرم می‌کند و این موضوع باعث شده تا کشوری که خود دارای منابع بزرگ نفتی است به واردات بنزین روی آورد.

بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس در سال ۱۴۰۳، ناوگان فرسوده حمل‌ونقل اعم از خودروها و موتورسیکلت‌ها، نزیک به نیمی از سوخت مصرفی در ایران را به خود اختصاص می‌دهند و سالانه بیش از ۱.۵ میلیون تن دی‌اکسید کربن اضافی تولید می‌کنند که معادل ۱۰ درصد کل انتشار گازهای گلخانه‌ای کشور است. این حجم از آلایندگی، اجرای قانون هوای پاک مصوب سال ۱۳۹۶ را نیز با چالش‌های جدی مواجه کرده است. 

چالش کیفیت سوخت و تاثیر آن بر ناترازی انرژی  

از سوی دیگر یکی از عوامل کلیدی تشدید ناترازی انرژی، کیفیت پایین سوخت در ایران است. بنزین تولیدی در بسیاری از پالایشگاه‌های کشور، استانداردهای یورو ۵ را ندارند. در حال حاضر بنزین سوپر در ایران با عدد اکتان ۹۵ عرضه می‌شود اما این عدد معادل بنزین معمولی در اروپا و آمریکا است و این نوع بنزین‌ در کشورهای توسعه‌یافته با عدد اکتان ۹۸ تا ۹۹ به‌ طور گسترده در دسترس عموم قرار دارند، در حالی که همین بنزین در جایگاه‌های سوختی کشور ما قابل دسترس نیست.

همین موضع باعث افزایش مصرف سوخت در خودروها خواهد شد و در این شرایط حتی اگر خودروهایی با موتورهای به‌ روز و کم‌مصرف تولید شوند، استفاده از سوخت غیراستاندارد، نه‌ فقط به این موتورها آسیب می‌رساند، بلکه تاثیر چندانی برکاهش مصرف سوخت ندارد.

این موضوع هزینه‌های تعمیر و نگهداری را برای مصرف‌کنندگان افزایش می‌دهد، بدون آنکه نتیجه ملموسی در بهبود وضعیت به همراه داشته باشد و تا زمانی که کیفیت سوخت بهبود نیابد، فشار بر خودروسازان برای تولید خودروهای کم‌مصرف عملا بی‌فایده است. 

همچنین نبود هماهنگی بین نهادهای مسؤول، از جمله سازمان ملی استاندارد، وزارت صمت و خودروسازان، یکی از موانع اصلی در مسیر اصلاح این روند است. سازمان استاندارد، به عنوان نهاد مسوول، مجوز تولید خودروها را صادر می‌کند که از نظر مصرف سوخت و آلایندگی، با استانداردهای جهانی فاصله زیادی دارند. 

در نهایت باید گفت بحران ناترازی انرژی، به چالشی اساسی برای کشور بدل شده که با مصرف بالای سوخت در خودروهای پرمصرف و کیفیت پایین بنزین تشدید شده است. 

با تمرکز بر کاهش مصرف سوخت از طریق تولید خودروهای کم‌مصرف و همسو با استانداردهای جهانی، نه‌ فقط می‌توان این بحران را مهار کرد، بلکه هزینه‌های دولت برای بنزین را به‌ میزان قابل‌ توجهی کاهش می‌یابد و این صرفه‌جویی مالی، فرصتی برای دولت فراهم می‌کند تا منابع را به بهبود زیرساخت‌های پالایشگاهی و ارتقا کیفیت بنزین اختصاص دهد. این رویکرد، ضمن کاهش فشار بر منابع انرژی، به بهبود عملکرد خودروها و کاهش آلودگی هوا کمک خواهد کرد.