حمایت ۲۷ میلیارد دلاری صندوق اوپک از پروژه‌های توسعه‌ای

به گزارش اقتصاد معاصر؛ اخیراً افتتاحیه اولین کارگاه آموزشی اوپک در حوزه صادرات خدمات فنی و مهندسی، بر فراهم ساختن زمینه مشارکت شرکت‌های ایرانی در پروژه‌های صندوق اوپک در تهران برگزار شده است.

تلاش برای آموزش شرکت‌های ایرانی برای حضور در پروژه‌های صندوق اوپک

حسین کشیری، نماینده ایران در صندوق اوپک و مدیرکل دفتر وام‌ها، مجامع و موسسات بین‌المللی سازمان سازمان سرمایه‌گذاری و کمک‌های اقتصادی و فنی ایران با بیان اینکه در سال 2024 این صندوق پروژه‌هایی را به ارزش سه میلیارد دلار در بخش زیرساختی و در حدود 60 کشور و در قالب 70 پروژه به اجرا گذاشته، ادامه داد: ما در تلاشیم مسیر دسترسی شرکت‌های ایرانی برای مشارکت در این پروژه‌ها را هموار کرده و چالش‌های آن را برطرف کنیم تا در سال آینده میلادی از این منافع و خدمات بهره لازم را ببریم.

صندوق توسعه بین‌المللی اوپک (OPEC Fund for International Development) یک نهاد مالی بین‌المللی است که در سال 1976 توسط کشورهای عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) تأسیس شد. هدف اصلی این صندوق تقویت همکاری‌های مالی میان کشورهای عضو اوپک و سایر کشورهای در حال توسعه به‌منظور ارتقاء توسعه اجتماعی و اقتصادی این کشورها است.

ایده تأسیس صندوق در جریان نخستین اجلاس سران کشورهای عضو اوپک در الجزایر در مارس 1975 شکل گرفت. در این اجلاس، سران کشورها بر همبستگی طبیعی میان کشورهای اوپک و سایر کشورهای در حال توسعه تأکید کردند و خواستار تقویت همکاری‌ها شدند. در نتیجه، در ژانویه 1976، صندوق ویژه اوپک با منابع اولیه حدود 800 میلیون دلار آغاز به کار کرد. تا پایان سال 1977، این صندوق 71 وام به 58 کشور در حال توسعه اعطا کرده بود. در ماه مه 1980، این نهاد به یک سازمان دائمی با نام صندوق توسعه بین‌المللی اوپک تبدیل شد. 

مشارکت اوپک در پروژه‌های توسعه‌ای و تامین نیازهای اساسی

مأموریت اصلی صندوق، ترویج مشارکت و کمک به کشورهای در حال توسعه در مسیر ریشه‌کنی فقر است. این صندوق با تمرکز بر پروژه‌هایی که نیازهای اساسی مانند غذا، انرژی، آب پاک، بهداشت و آموزش را تأمین می‌کنند، به دنبال تقویت جوامع و توانمندسازی مردم است.

8 نقطه تمرکز صندوق بین‌المللی اوپک

فعالیت‌های صندوق در هشت حوزه اصلی متمرکز است:

1. کشاورزی: حمایت از تولید محصولات کشاورزی و دامداری، بهبود زیرساخت‌های روستایی مانند سیستم‌های آبیاری و انبارهای خوراک دام، و ترویج تحقیقات کشاورزی.

2. آموزش: ساخت و بازسازی مدارس، تأمین تجهیزات و مواد آموزشی، و آموزش معلمان.

3. انرژی: پشتیبانی از پروژه‌های انرژی، از جمله زیرساخت‌ها و تجهیزات، تحقیقات و توسعه ظرفیت‌ها.

4. مالی: تأمین مالی برای بنگاه‌های کوچک و متوسط از طریق واسطه‌های مالی مانند بانک‌های توسعه ملی و منطقه‌ای.

5. بهداشت: مشارکت در مبارزه جهانی با بیماری‌هایی مانند HIV/AIDS، سل، مالاریا و بیماری‌های غیرواگیر مانند سرطان و دیابت.

6. حمل‌ونقل: ساخت و بازسازی جاده‌ها و خطوط راه‌آهن به طول بیش از 11,000 کیلومتر.

7. آب و بهداشت: تأمین آب پاک و خدمات بهداشتی برای بیش از 11 میلیون خانوار.

8. چندبخشی: پروژه‌هایی که چندین حوزه را همزمان پوشش می‌دهند.

ابزارهای مالی

از وام‌های بخش عمومی تا تامین مالی بخش خصوصی؛ 4 ابزار حمایتی صندوق اوپک

صندوق از ابزارهای متنوعی برای حمایت از توسعه استفاده می‌کند:

وام‌های بخش عمومی: اعطای وام‌های با بهره کم و دوره بازپرداخت بلندمدت به دولت‌ها برای حمایت از استراتژی‌های توسعه ملی.

تأمین مالی بخش خصوصی: حمایت از سرمایه‌گذاری‌های بخش خصوصی در کشورهای در حال توسعه برای تحریک رشد اقتصادی و ایجاد اشتغال.

تأمین مالی تجارت: تسهیل واردات و صادرات کالاها و خدمات برای کشورهای در حال توسعه.

کمک‌های بلاعوض: حمایت از پروژه‌های فنی، تحقیقات، کمک‌های اضطراری و برنامه‌های بهداشتی.

حمایت 27 میلیارد دلاری صندوق اوپک از پروژه‌های توسعه‌ای

از زمان تأسیس، صندوق بیش از 27 میلیارد دلار به پروژه‌های توسعه‌ای در بیش از 125 کشور اختصاص داده است. این پروژه‌ها شامل بیش از 4,000 طرح در چهار قاره بوده‌اند. همچنین، صندوق در پاسخ به بحران COVID-19، یک میلیارد دلار برای حمایت از کشورهای در حال توسعه اختصاص داده است. 

جزئیات 12 عضو صندوق اوپک

صندوق دارای 12 کشور عضو است که شامل کشورهای عضو اوپک و برخی کشورهای دیگر مانند اکوادور و اندونزی می‌شود. کشورهای عضو اوپک می‌توانند برای عضویت در صندوق درخواست دهند، اما عضویت در اوپک شرط لازم برای عضویت در صندوق نیست. برخی از کشورهای عضو اوپک مانند آنگولا، جمهوری کنگو و گینه استوایی عضو صندوق نیستند.

تامین منابع مالی از طریق کشورهای عضو

منابع مالی صندوق از طریق مشارکت‌های داوطلبانه کشورهای عضو و درآمدهای حاصل از عملیات‌های مختلف تأمین می‌شود. در سال 2011، شورای صندوق افزایش یک میلیارد دلاری منابع مالی را تصویب کرد تا به نیازهای فزاینده کشورهای در حال توسعه و تأثیرات منفی بحران مالی جهانی پاسخ دهد. 

همکاری‌های بین‌المللی

صندوق توسعه بین‌المللی اوپک با سازمان‌های بین‌المللی مانند صندوق بین‌المللی توسعه کشاورزی (IFAD) و صندوق مشترک کالاها (CFC) همکاری دارد. همچنین، این صندوق دارای وضعیت ناظر دائم در سازمان ملل متحد است و در ابتکاراتی مانند "انرژی پایدار برای همه" (SEforAll) مشارکت فعال دارد.

ظرفیت بالای حضور شرکت‌های ایرانی در پروژه‌های اجرایی اوپک

لازم به ذکر است، صندوق اوپک در دوره کرونا نیز اقداماتی در ایران انجام داد و در این دوره کمک‌های قابل توجهی به ایران ارائه کرد. با این حال عمده پروژه‌های این صندوق در کشورهای کمتر توسعه یافته به ویژه کشورهای آفریقایی متمرکز است.

با در نظر گرفتن این مسئله و با توجه به زمینه همکاری‌های قبلی که بین شرکت‌های صادرکننده خدمات فنی مهندسی ایرانی و کشورهای قاره آفریقا وجود دارد، به نظر می‌رسد که ظرفیت همکاری خوبی در این زمینه وجود داشته باشد. با توجه به اینکه اقدامات در این زمینه در آغاز راه خود قرار دارد، باید دید که در آینده آیا شرکت‌های ایرانی می‌توانند اجرای بخشی از پروژه‌های مرتبط با صندوق اوپک را برعهده بگیرند یا خیر. / تسنیم