آشنایی با اوراق قرضه سبز؛ ابزاری موفق برای رشد تولید برق

اقتصاد معاصر-رامین غدیری، پژوهشگر اقتصادی: اوراق قرضه سبز (Green Bonds) یکی از نوآورانه‌ترین ابزار‌های مالی در جهان امروز است که نقش کلیدی در تامین مالی پروژه‌های زیست‌محیطی، به‌ ویژه در صنعت برق و انرژی‌های تجدیدپذیر ایفا می‌کند. این یادداشت به معرفی کامل اوراق قرضه سبز، نحوه عملکرد، تاثیر آن بر صنعت برق و تجربه کشور‌های مختلف در استفاده از این ابزار می‌پردازد.

تعریف اوراق قرضه سبز و نحوه عملکرد

اوراق قرضه سبز نوعی اوراق بدهی (Fixed-Income) است که منابع حاصل از فروش آن به طور اختصاصی صرف پروژه‌های زیست‌محیطی و اقلیمی می‌شود. این پروژه‌ها می‌توانند شامل توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر (مانند نیروگاه‌های خورشیدی، بادی، آبی)، بهبود بهره‌وری انرژی، مدیریت پایدار آب، حمل و نقل پاک و حتی حفاظت از اکوسیستم‌ها باشند.

مانند سایر اوراق قرضه، اوراق سبز توسط دولت‌ها، شرکت‌ها، شهرداری‌ها یا نهاد‌های مالی منتشر می‌شود و سرمایه‌گذاران با خرید این اوراق، به تامین مالی پروژه‌های سبز کمک می‌کنند و در سررسید، اصل پول و سود خود را دریافت می‌نمایند.

تفاوت اصلی این اوراق با اوراق معمولی در این است که استفاده از منابع آن باید شفاف و صرفا برای پروژه‌های سبز باشد و معمولا گزارش‌دهی و نظارت دقیقی بر نحوه مصرف منابع صورت می‌گیرد.

انواع اوراق قرضه سبز

اوراق با استفاده مشخص از منابع (Use of Proceeds Bonds): منابع صرف پروژه‌های سبز می‌شود اما در صورت نکول، سرمایه‌گذاران به سایر دارایی‌های ناشر دسترسی دارند.

اوراق درآمدی (Revenue Bonds): بازپرداخت از محل درآمد پروژه سبز انجام می‌شود.

اوراق پروژه‌ای (Project Bonds): صرفا به پروژه خاصی مرتبط است و سرمایه‌گذار فقط به دارایی‌های همان پروژه دسترسی دارد.

شفافیت، گزارش‌دهی و استاندارد‌ها

یکی از ویژگی‌های کلیدی اوراق سبز، شفافیت و گزارش‌دهی مستمر است. ناشران موظف‌اند اطلاعات دقیقی درباره پروژه‌های تامین مالی شده، میزان کاهش انتشار کربن، پیشرفت پروژه و تاثیرات زیست‌محیطی ارائه دهند. معمولا نهاد‌های مستقل مانند Climate Bonds Standard Board، پروژه‌ها را ارزیابی و تایید می‌کنند تا از واقعی بودن تاثیرات زیست‌محیطی و جلوگیری از پدیده «سبزشویی» (Greenwashing) اطمینان حاصل شود.

نقش اوراق قرضه سبز در تامین مالی صنعت برق

تامین مالی پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر: یکی از اصلی‌ترین کاربرد‌های اوراق سبز، تامین مالی نیروگاه‌های خورشیدی، بادی و آبی است. این پروژه‌ها به سرمایه‌گذاری اولیه بالایی نیاز دارند و اوراق سبز با جذب سرمایه از بازار‌های مالی، امکان توسعه سریع‌تر و گسترده‌تر این پروژه‌ها را فراهم می‌کند.

مطالعات نشان داده‌اند که انتشار اوراق سبز به طور معناداری باعث افزایش سرمایه‌گذاری در پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر و رشد ظرفیت تولید برق پاک شده است. به عنوان مثال، شرکت‌های برق پس از انتشار اوراق سبز، سرمایه‌گذاری بیشتری در نیروگاه‌های خورشیدی و بادی انجام داده‌اند و میزان انتشار کربن آنها کاهش یافته است.

کاهش هزینه تامین مالی و افزایش جذابیت پروژه‌ها: بازار اوراق سبز به دلیل استقبال سرمایه‌گذاران مسوولیت‌پذیر، معمولا نرخ بهره پایین‌تری نسبت به اوراق معمولی دارد. این موضوع باعث کاهش هزینه تامین مالی پروژه‌های برق و افزایش جذابیت اقتصادی آنها می‌شود. همچنین، اوراق سبز به شرکت‌های برق کمک می‌کند تا ارزش بازار و تقاضای سهام خود را افزایش دهند.

ارتقای شفافیت و اعتماد عمومی: گزارش‌دهی دقیق و شفاف درباره نحوه مصرف منابع و تاثیرات زیست‌محیطی پروژه‌ها، اعتماد سرمایه‌گذاران و افکار عمومی را افزایش می‌دهد. این شفافیت باعث می‌شود شرکت‌ها و دولت‌ها پاسخگو باشند و پروژه‌ها به اهداف زیست‌محیطی خود برسند.

تجربه کشور‌های مختلف در استفاده از اوراق قرضه سبز

جهانی: ارزش انتشار اوراق قرضه سبز در جهان از ۲.۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۲ به ۳۵۶ میلیارد دلار در نیمه نخست ۲۰۲۴ رسیده که نشان‌دهنده رشد بسیار سریع و فزاینده این بازار است.

اروپا و بانک جهانی: اولین اوراق سبز در سال ۲۰۰۷ توسط بانک سرمایه‌گذاری اروپا منتشر شد و از آن زمان تاکنون بازار اوراق سبز رشد چشمگیری داشته است. بانک جهانی نیز از سال ۲۰۰۸ تاکنون میلیارد‌ها دلار اوراق سبز برای تامین مالی پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر و افزایش بهره‌وری انرژی در کشور‌های در حال توسعه منتشر کرده است.

ایالات متحده و استرالیا: در آمریکا، شهرداری‌ها و شرکت‌های برق با انتشار اوراق سبز، پروژه‌های بزرگی مانند احداث نیروگاه‌های بادی و خورشیدی و بهبود شبکه انتقال برق را تامین مالی کرده‌اند. در استرالیا، شرکت SA Power Networks، نخستین اوراق سبز را برای توسعه زیرساخت‌های شبکه برق پایدار و مقاوم در برابر تغییرات اقلیمی منتشر کرد و سرمایه قابل توجهی جذب کرد.

کشور‌های نوظهور: کشور‌هایی مانند هند، اندونزی، مصر و کلمبیا نیز با حمایت بانک جهانی و نهاد‌های بین‌المللی، اوراق سبز منتشر کرده‌اند. به عنوان مثال، اندونزی با انتشار اوراق سبز، پروژه عظیم نیروگاه بادی Sidrap را تامین مالی کرد که برق مورد نیاز بیش از ۷۰ هزار خانوار را تامین می‌کند. مصر نیز با انتشار ۷۵۰ میلیون دلار اوراق سبز، پروژه‌های حمل‌ونقل پاک و مدیریت آب را اجرا کرد.

مدل‌های متنوع انتشار: در ژاپن، اوراق سبز برای تامین مالی پروژه‌های خورشیدی، بادی، زیست‌توده، بهینه‌سازی مصرف انرژی در ساختمان‌ها و حتی خرید خودرو‌های برقی استفاده شده است. این تنوع نشان می‌دهد که اوراق سبز می‌تواند طیف وسیعی از پروژه‌های مرتبط با صنعت برق و کاهش آلایندگی را پوشش دهد.

ایتالیا و ژاپن در نیمه اول ۲۰۲۴، رکورددار انتشار اوراق سبز بوده‌اند و ایالات متحده در سال ۲۰۲۰ با ۵۰ میلیارد دلار بزرگ‌ترین ناشر بوده است.

تاثیرات مثبت اوراق قرضه سبز بر صنعت برق و توسعه پایدار

افزایش ظرفیت تولید برق پاک: اوراق سبز سرمایه لازم برای احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر را فراهم می‌کند و به کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی کمک می‌کند. 

کاهش انتشار گاز‌های گلخانه‌ای: پروژه‌های تامین مالی شده با اوراق سبز، کاهش قابل توجهی در انتشار دی‌اکسیدکربن و آلاینده‌ها داشته‌اند. 

ایجاد اشتغال و رشد اقتصادی: توسعه پروژه‌های برق پاک، اشتغال‌زایی مستقیم و غیرمستقیم در بخش‌های مختلف را به همراه دارد.

افزایش جذابیت سرمایه‌گذاری: شرکت‌هایی که اوراق سبز منتشر می‌کنند، معمولا با استقبال سرمایه‌گذاران و بهبود ارزش بازار مواجه می‌شوند.

ارتقای جایگاه کشور‌ها در تحقق اهداف توسعه پایدار: اوراق سبز به کشور‌ها کمک می‌کند تا به تعهدات بین‌المللی خود در زمینه تغییر اقلیم و توسعه پایدار دست یابند.

چالش‌ها و آینده اوراق قرضه سبز

با وجود رشد سریع بازار اوراق سبز، چالش‌هایی مانند استانداردسازی تعاریف، جلوگیری از سبزشویی، و نیاز به شفافیت بیشتر وجود دارد. با این حال، با پیشرفت فناوری، افزایش آگاهی سرمایه‌گذاران و حمایت دولت‌ها، انتظار می‌رود بازار اوراق سبز در سال‌های آینده به رشد خود ادامه دهد و نقشی کلیدی در تامین مالی صنعت برق و گذار به انرژی‌های پاک ایفا کند.

در مجموع، اوراق قرضه سبز ابزاری کارآمد و نوآورانه برای تامین مالی پروژه‌های برق پاک و توسعه پایدار است که تجربه موفق کشور‌های مختلف، آینده‌ای روشن برای استفاده گسترده‌تر از این ابزار در جهان و ایران نوید می‌دهد.