ایران و ارمنستان در آستانه فصل تازه‌ای از همکاری‌های اقتصادی

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر به نقل از المیادین؛ ایران و ارمنستان در آستانه ورود به مرحله‌ای تازه از همکاری‌های اقتصادی قرار گرفته‌اند؛ همزمان با آنکه مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، روز دوشنبه عازم ایروان خواهد شد. این سفر در شرایطی انجام می‌شود که تحولات اخیر، به‌ویژه توافق ارمنستان و جمهوری آذربایجان برای ایجاد کریدور زنگزور، معادلات ترانزیتی منطقه را وارد مرحله‌ای نو کرده است.

کریدوری که در ابتدا با احتیاط و تردید نگریسته می‌شد، اکنون به واسطه رایزنی‌های دیپلماتیک به بستری برای همکاری اقتصادی تبدیل شده است. این مسیر تازه درواقع مکمل طرح کلان ایران در چارچوب کریدور شمال–جنوب است؛ طرحی که با هدف اتصال بندر راهبردی چابهار به قفقاز و سایر مناطق طراحی شده است.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، با اشاره به تاریخ مشترک و منافع متقابل دو کشور، ایران و ارمنستان را «در آستانه گشودن صفحه‌ای تازه در روابط دوجانبه» توصیف کرد و همزمان بر پایبندی ایران به صلح و ثبات در قفقاز جنوبی تأکید نمود.

در همین ارتباط، معاون وزیر امور خارجه ارمنستان به تهران اطمینان داد که تمامی نگرانی‌های مرتبط با مرزها و حاکمیت ملی رفع شده است. او تصریح کرد: «در این توافق بر چهار اصل بنیادین ـ حاکمیت، تمامیت ارضی، صلاحیت قضایی و عمل متقابل ـ تأکید شده و بنابراین دغدغه‌های پیشین ایران و ارمنستان درباره ماهیت فرامرزی این کریدور به‌طور کامل برطرف شده است.» وی همچنین خاطرنشان ساخت که این پروژه صرفاً اقتصادی بوده و هیچ‌گونه مداخله یا بُعد امنیتی ندارد؛ موضوعی که به‌ویژه برای ایران اهمیت داشته است.

یکی از بخش‌های کلیدی این همکاری، اتصال ایران به خط آهن نخجوان–جلفا است. به گفته مقام ارمنی، این مسیر می‌تواند ایران و ارمنستان را از طریق ریلی به هم پیوند دهد و در ادامه، امکان دسترسی ایران به گرجستان و دریای سیاه را فراهم سازد؛ ظرفیتی که فرصت‌های اقتصادی تازه‌ای را برای ایران به دنبال خواهد داشت.

توسعه تجارت و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها

مبادلات اقتصادی میان ایران و ارمنستان در سال‌های اخیر روندی رو به رشد داشته است. حجم تجارت دوجانبه در سال ۲۰۲۴ به ۷۳۷.۴ میلیون دلار رسید که رشدی ۶.۵ درصدی نسبت به سال قبل نشان می‌دهد و دستیابی به هدف یک میلیارد دلار تا سال ۲۰۲۵ را دست‌یافتنی کرده است.

ایران در حال حاضر چهارمین شریک بزرگ تجاری ارمنستان است و حدود ۵ درصد از واردات این کشور را تأمین می‌کند. همکاری‌های دو طرف تنها به تجارت کالا محدود نمی‌شود و حوزه انرژی و زیرساخت را نیز دربر می‌گیرد؛ از جمله خط لوله گاز ایران–ارمنستان و سرمایه‌گذاری ۲۱۵ میلیون دلاری شرکت‌های ایرانی در پروژه ارتقای جاده استراتژیک آگاراک–کاجاران.

همگرایی راهبردی در چارچوب اتحادیه اقتصادی اوراسیا

اجرای کامل توافق تجارت آزاد ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا از ماه مه ۲۰۲۵ نیز به رونق مبادلات منطقه‌ای شتابی مضاعف بخشیده است. بر اساس این توافق، میانگین تعرفه‌های وارداتی از ۲۰ درصد به ۴.۵ درصد کاهش یافته و ۸۷ درصد کالاهای مبادله‌شده از معافیت تعرفه‌ای برخوردار شده‌اند؛ تحولی که می‌تواند حجم تجارت منطقه‌ای را به ۱۲ میلیارد دلار برساند.

جایگاه ویژه ارمنستان به‌عنوان تنها عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا که با ایران مرز مشترک دارد، برای این کشور مزیت لجستیکی مهمی ایجاد کرده و مسیر همکاری‌های اقتصادی و ترانزیتی را هموار ساخته است.

چشم‌انداز پیش رو

دو کشور بارها بر این نکته تأکید کرده‌اند که توسعه منطقه‌ای باید بر پایه احترام به حاکمیت و ثبات سیاسی استوار باشد. معاون وزیر خارجه ارمنستان نیز در این باره یادآور شد: «این توافق پیش از هر چیز درباره فرصت‌های اقتصادی است و اساس آن بر احترام به حاکمیت کشورها و تأمین ثبات منطقه‌ای استوار است.»

اکنون که بستر همکاری‌های جدید فراهم آمده و بخش عمده‌ای از نگرانی‌های امنیتی رفع شده است، ایران می‌تواند گام‌های بلندی در مسیر همگرایی اقتصادی و ژئوپلیتیکی بردارد. سفر پیش‌روی رئیس‌جمهور پزشکیان به ایروان نیز می‌تواند نقطه عطفی در تثبیت دستاوردهای اخیر و آغاز دورانی تازه در روابط دو کشور باشد.