عادی سازی روابط ترکیه و اسرائیل بعد از آتش بس در غزه؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر به نقل از گلوبز؛ در دو سال گذشته، روابط ترکیه و اسرائیل به پایین‌ترین سطح خود رسید و تقریباً تمامی مبادلات تجاری میان دو کشور متوقف شد. اکنون با فروکش‌کردن جنگ در نوار غزه، این پرسش مطرح است که آیا روابط دو کشور به مسیر عادی بازخواهد گشت؟ ترکیه در شرایط کنونی چه اهداف و منافعی را دنبال می‌کند؟ کشوری که از یک‌سو در متقاعد کردن حماس برای پذیرش طرح آتش‌بس آمریکا و آزادی گروگان‌ها نقش داشته و از سوی دیگر خواهان تداوم حضور این جنبش در معادلات سیاسی فلسطین است.

به گفته‌ی دکتر گالیا لیندن‌اشتراوس، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل INSS، «حفظ جایگاه حماس در ساختار سیاسی فلسطین یکی از منافع راهبردی ترکیه به شمار می‌رود. در عین حال، آنکارا اسرائیل را بازیگری می‌داند که بیش از اندازه قدرتمند شده و باید مهار شود؛ زیرا در صورت ادامه این روند، دامنه نفوذ اسرائیل ممکن است تا مرزهای ترکیه نیز گسترش یابد.»

از نگاه اسرائیل، حضور ترکیه در فرایند مذاکرات با حماس مطلوب نیست، اما به گفته لیندن‌اشتراوس، ایالات متحده چنین نقشی را برای ترکیه تعریف کرده است. او می‌افزاید: «ترامپ، اردوغان را سیاستمداری عمل‌گرا و نتیجه‌محور می‌داند که می‌توان با او به توافق رسید. حضور ترکیه در گفت‌وگوهای پایان جنگ و تحقق توافق نهایی نیز نشان‌دهنده‌ی همین واقعیت است.»

سیاست ثابت ترکیه در قبال حماس

لیندن‌اشتراوس با تأکید بر تداوم حمایت ترکیه از حماس می‌گوید: «در این زمینه، اردوغان همواره موضعی ثابت داشته است. ترکیه اعضای حماس را در خاک خود می‌پذیرد و به آن‌ها اجازه می‌دهد منابع مالی خود را منتقل کنند. از این منظر، ترکیه نقش مهمی در بقای حماس دارد و در عین حال می‌تواند از این وابستگی به‌عنوان ابزاری برای اعمال فشار بر این گروه استفاده کند.»

او همچنین به چالش‌های موجود در اجرای توافق آتش‌بس اشاره کرده و می‌افزاید: «سؤالات اساسی همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند؛ از جمله اینکه آیا پس از خلع سلاح نوار غزه، حماس همچنان سلاح در اختیار خواهد داشت؟ و آیا در اداره غزه، چه به‌صورت رسمی و چه پشت‌پرده، نقشی ایفا خواهد کرد؟ از دید من، ترکیه تلاش خواهد کرد تا حماس را در ساختار سیاسی آینده حفظ کند، اقدامی که در بلندمدت می‌تواند برای اسرائیل چالش‌برانگیز باشد.»

خطوط قرمز اسرائیل در برابر ترکیه

در پاسخ به این پرسش که اسرائیل چه خطوط قرمزی را باید در روابط خود با ترکیه رعایت کند، لیندن‌اشتراوس می‌گوید:
«ترکیه همواره مدعی بوده که تنها از شاخه سیاسی حماس حمایت می‌کند و ارتباطی با شاخه نظامی آن ندارد. اما اگر اجازه دهد حماس از خاک سوریه یا هر کشور دیگری علیه اسرائیل اقدام نظامی انجام دهد، اسرائیل ناچار است واکنش قاطع نشان دهد. همچنین توصیه می‌کنم اسرائیل اجازه ندهد نیروهای نظامی ترکیه در نیروی بین‌المللی مستقر در غزه حضور یابند، چراکه این امر می‌تواند در آینده پیامدهای خطرناکی داشته باشد. باید توجه داشت که رئیس‌جمهور فعلی آمریکا دیدگاه مثبتی نسبت به اردوغان دارد و او را یکی از مهره‌های کلیدی در مدیریت تحولات خاورمیانه می‌داند.»

چشم‌انداز ازسرگیری روابط اقتصادی

در خصوص احتمال ازسرگیری پروازها و مبادلات تجاری، لیندن‌اشتراوس توضیح می‌دهد:
«بر اساس گزارش‌ها، شرکت ترکیش ایرلاینز در نظر دارد پروازهای خود به فرودگاه بن‌گوریون را از سر بگیرد. همچنین احتمال دارد بخشی از مبادلات تجاری میان دو کشور از سر گرفته شود. ترکیه دریافته است که برای تأثیرگذاری بر مسئله فلسطین، باید مسیر ارتباط مستقیم با اسرائیل را حفظ کند و این امر مستلزم روابط کاری عادی میان دو کشور است. از همین رو، حتی در دوران جنگ نیز ترکیه روابط دیپلماتیک خود را با اسرائیل قطع نکرد. از نظر رسمی، سفیران دو کشور می‌توانند در هر زمان به آنکارا و تل‌آویو بازگردند.»

به باور او، اگر روند تحولات به سمت بازسازی نوار غزه پیش رود، ترکیه احتمالاً پروازها و بخشی از تجارت خود با اسرائیل را از سر خواهد گرفت. افزون بر این، آنکارا تمایل دارد در فرایند بازسازی غزه مشارکت فعال داشته باشد؛ چراکه انتظار می‌رود سرمایه‌گذاری‌های بین‌المللی کلانی در این پروژه انجام شود و شرکت‌های عمرانی و ساختمانی ترکیه بتوانند از آن بهره‌مند شوند.