مقایسه سرانه مصرف آبزیان در ایران و جهان

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ جوامع شهری ایران تا حدود دو دهه پیش، استفاده اندکی از ماهی داشتند و سایر منابع پروتئین حیوانی را ترجیح می‌دادند. این موضوع به آرامی در حال تغییر است و اثری مثبت بر تامین سلامت و امنیت غذایی جامعه دارد. 

نکته کلیدی دیگر اینکه اگرچه صنعت ماهیگیری در اقتصاد ملی ایران نسبتا ناچیز است اما این صنعت از نظر توسعه روستایی و ثبات جامعه می‌تواند برای اقتصاد‌های محلی بسیار کلیدی و مهم باشد. بندرگاه‌های ماهیگیری و همچنین مزارع پرورش میگو در جوامع ساحلی -یعنی مکان‌هایی که به جز بخش صید و آبزی‌پروری، فرصت درآمدزایی و اشتغال وجود ندارد یا بسیار اندک است- فرصت‌های مهمی ایجاد کرده‌اند.

همچنین بخش قابل توجهی از آبزیان ایران در مناطق دورافتاده کشور، یعنی جایی که درباره امنیت غذایی نگرانی‌های جدی وجود دارد، تولید می‌شوند. از این رو گسترش صید و آبزی‌پروری در مناطق روستایی ساحلی که دسترسی محدودی به غذا دارند، تاثیر بسیار مثبتی خواهد داشت.

کل سرانه گوشت مصرفی در ایران و جهان

طبق آخرین آمارها، میانگین سرانه مصرف گوشت در سراسر جهان تقریبا ۷۷ گرم در روز است. البته این رقم بین کشور‌های توسعه‌یافته و در حال توسعه به طور قابل توجهی متفاوت است. در کشور‌های توسعه‌یافته، میانگین مصرف حدود ۱۰۳ گرم در روز و در کشور‌های در حال توسعه حدود ۷۰ گرم در روز است. اگرچه مصرف حداقلی پروتئین در هر روز ضروری است، اما خیلی معلوم نیست مصرف خیلی بالای پروتئین صنعتی، اثر مثبتی بر سلامت جامعه داشته باشد. عدد سرانه در ایران، معادل مصرف میانگین جهانی، یعنی ۷۷ گرم در روز است.

سرانه مصرف پروتئین آبی در ایران و جهان

پیش از انقلاب اسلامی، مصرف محصولات دریایی در ایران بسیار اندک بود. سرانه مصرف ماهی در سال ۱۹۸۰ (۱۳۵۹) تنها یک کیلوگرم در سال بوده که با اقدامات جدی صورت گرفته تا سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۷) به ۷.۳ کیلوگرم و در سال ۲۰۱۴ (۱۳۹۳) به ۹.۲ کیلوگرم رسید که با میانگین جهانی، یعنی ۱۸.۹ کیلوگرم در سال ۲۰۱۰ (۱۳۸۹) فاصله زیادی داشت.

پیش از این، یعنی در سال ۱۳۷۷ کمپین مصرف ماهی توسط سازمان شیلات ایران با تمرکز بر مناطق شهری در داخل کشور آغاز شد و به نظر می‌رسد این کمپین در مصرف سرانه ۹.۲ کیلوگرمی ماهی در سال ۲۰۱۴ (۱۳۹۳)، تاثیر مثبتی بر رژیم غذایی مردم داشته است.

مطابق آخرین آمار‌های فائو، در سال ۲۰۲۱ (۱۴۰۰) سرانه ۱۲.۲ کیلوگرم در سال برای ایران رقم خورده و در سال بعد یعنی ۱۴۰۱ مصرف آبزیان در کشور ۱۴.۱ کیلوگرم در سال -معادل ۳۸.۶ گرم گوشت آبزیان در روز- رسیده که بهبود نسبی مصرف را نشان می‌دهد. البته باز هم در برابر ۲۰.۲ کیلوگرم جهانی –معادل ۵۵.۳ گرم در روز- هنوز مقادیر عقب هستند.

میزان مصرف سرانه پروتئین با منشا آبزیان در ایران، به معنی دریافت ۷.۱۴ گرم سرانه پروتئین در هر روز از این محل است. این شاخص به میزان حدود یک گرم در روز، طی ۵ سال اخیر افزایش داشته است، اما هنوز دوسوم سرانه جهانی است.

طی دهه‌های گذشته، غیراز تازه‌خوری، توسعه انواع فرآوری محصولات دریایی نیز در دستور کار بوده است. در این زمینه به‌ویژه کنسروه‌کردن ماهی، به طور پیوسته در حال رشد بوده است. کارخانه‌های فرآوری میگو با هدف افزایش عرضه میگو و توسعه تجارت صادراتی احداث شده‌اند. اکثر کارخانه‌های فرآوری میگو به عنوان تامین‌کنندگان ایمن میگو از اتحادیه اروپا گواهینامه دریافت کرده‌اند.

به این ترتیب، رشد قابل توجه سرانه مصرف در کشور و کم کردن فاصله با آمار‌های جهانی، گرچه قابل قبول و مورد توجه است، اما هنوز هم کشور ما از حیث مصرف پروتئین دریایی جزو کشور‌های خوب دنیا به شمار نمی‌رود. به نظر می‌رسد در کنار تمهیدات لازم برای افزایش تولید، فرهنگسازی برای مصرف، در کنار ایجاد تنوع در سبد دریایی، باید محور توسعه این بخش قرار گیرد.