ورود صندوق‌های درآمد ثابت ارزی به بورس؛ فرصت یا چالش؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ بازار سرمایه ایران به زودی میزبان یک ابزار مالی جدید تحت عنوان صندوق‌های درآمد ثابت مبتنی بر ارز خواهد بود. طبق اعلام وزیر اقتصاد، سه صندوق از این نوع تا دو ماه آینده در بورس عرضه خواهند شد.

این خبر واکنش‌های متفاوتی را از سوی فعالان بازار سرمایه و کارشناسان در پی داشته و عده‌ای آن را دریچه‌ای به سوی سرمایه‌ گذاری امن‌تر می‌دانند و عده دیگر نیز نسبت به چالش‌های اجرایی آن هشدار می‌دهند.

در این زمینه باید گفت هدف اصلی از راه‌اندازی این صندوق‌ها، ارائه یک گزینه رسمی و تحت نظارت برای سرمایه‌ گذارانی است که به دنبال محافظت از دارایی خود در برابر تورم و نوسانات بازار ارز هستند.

به بیان ساده، مردم می‌توانند به جای نگهداری فیزیکی ارز یا مراجعه به بازار‌های غیررسمی، پول خود را در این صندوق‌ها سرمایه‌ گذاری کنند و انتظار سود ثابت (معمولا بر پایه ارز) داشته باشند.

مزایای مورد انتظار؛ یک تیر با چند نشان

کارشناسان مزایای بالقوه این طرح را هدایت نقدینگی به مسیر سالم  (این صندوق‌ها می‌توانند بخشی از نقدینگی سرگردان را که ممکن است به سمت بازار‌های غیرمتعارف برود، جذب کرده و به آن جهت قانونی بدهند.)، پناهگاهی در طوفان نوسانات (برای سرمایه‌گذاران خرد و کلان، این صندوق‌ها حکم یک سپر حفاظتی در برابر کاهش ارزش پول ملی را خواهند داشت.)، تعمیق بازار سرمایه (اضافه شدن این نوع دارایی، بازار بورس را متنوع‌تر و جذاب‌تر می‌کند و می‌تواند سرمایه‌گذاران جدیدی را جذب کند.)، شفافیت (همه معاملات در بستر شفاف بورس انجام می‌شود و تحت نظارت سازمان بورس است.) اینگونه برمی‌شمرند.

موانع پیش‌رو

با وجود مزایای ذکر شده، کارشناسان تاکید می‌کنند این مسیر، خالی از دست‌انداز نیست. از موانع پیش‌رو می‌توان به مشکل خرید و فروش آسان یا نقدشوندگی (اگر سازوکار مناسبی برای خرید و فروش سریع واحد‌های این صندوق‌ها وجود نداشته باشد، سرمایه‌گذاران در عمل با مشکل مواجه خواهند شد)، منبع درآمد ارزی صندوق‌ها (بزرگترین سوال این است که این صندوق‌ها چگونه و از چه راهی باید سود ارزی ثابت برای سرمایه‌گذاران ایجاد کنند؟ اگر منبع درآمد ارزی مطمئن و پایدار نباشد، وعده پرداخت سود با مشکل مواجه می‌شود)، رقیبی برای بازار سهام (ممکن است در کوتاه‌ مدت، پول از بازار پرریسک‌تر سهام به سمت این صندوق‌های کم‌ ریسک‌تر جریان یابد و به رکود بازار سهام دامن بزند)، تغییر قوانین (هرگونه تغییر ناگهانی در سیاست‌های ارزی دولت یا بانک مرکزی می‌تواند تمام معادلات این صندوق‌ها را بر هم بزند) اشاره کرد.

پیش‌نیاز‌های موفقیت

به باور تحلیلگران، این صندوق‌ها تنها در صورتی به موفقیت می‌رسند که چند شرط اساسی فراهم باشد. سرمایه‌گذار باید دقیقا بداند پولش در کجا و چگونه سرمایه‌گذاری می‌شود، هزینه‌ها چقدر است و ریسک‌های آن چیست تا شفافیت مطلق برقرار باشد. همچنین وجود یک بازارگردان قوی که همیشه آماده خرید و فروش واحد‌های صندوق باشد، تضمین نقد شوندگی را فرهم می‌کند و نوسان شدید و غیرقابل پیش‌بینی در قوانین ارزی می‌تواند اعتماد سرمایه‌گذار را از بین ببرد، بنابراین ثبات در سیاست‌ها حیاتی است. در کنار این‌ها، آموزش همگانی نیز اهمیت دارد تا مردم به زبانی ساده با ماهیت، سودآوری و ریسک‌های این صندوق‌ها آشنا شوند و انتظارات غیرواقعی نداشته باشند.

درس‌هایی از تجربه جهان

نگاهی به تجربه دیگر کشور‌ها نشان می‌دهد این گونه صندوق‌ها در بورس‌های پیشرفته (مانند صندوق‌های ETF ارزی) زمانی موفق بوده‌اند که دارایی پایه (مثل ارز) بازار عمیق و نقدی داشته و قوانین نقل و انتقال ارز نیز پایدار باشد. در کشور‌هایی با محدودیت‌های ارزی، معمولا تامین سود جذاب و واقعی برای این صندوق‌ها به یک چالش بزرگ تبدیل شده است.

در مجموع باید گفت راه‌اندازی صندوق درآمد ثابت ارزی، گامی ضروری و مثبت برای تکمیل چرخه ابزار‌های مالی در ایران است. این طرح پتانسیل تبدیل شدن به یک محل امن برای پس‌انداز مردم و کاهش فشار بر بازار آزاد ارز را دارد.

با این حال، موفقیت آن به طراحی دقیق، اجرای شفاف و حفظ ثبات در محیط کلان اقتصاد وابسته است. اگر این شرط‌ها فراهم نشود، خطر آن وجود دارد که این ابزار نوپا نتواند اعتماد سرمایه‌گذاران را جلب کند و به هدف خود برسد.