بورس در تله نرخ بهره و ریسک‌های سیاسی؛ تثبیت نسبت قیمت به سود

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ نسبت قیمت به سود (P/E) بازار سهام ایران طی سال‌های اخیر در یک محدوده نسبتا مشخص نوسان کرده است؛ محدوده‌ای که می‌توان آن را «منطقه خاکستری» نامید. این نسبت عموما میان کف ۶ واحد و سقف ۸ واحد در نوسان بوده و فقط در مقاطع کوتاه، از این بازه خارج شده است که در حال حاضر، P/E بازار در محدوده ۷.۵ واحد قرار دارد.

نکته قابل توجه آن است که با وجود بیش از دو برابر شدن ارزش اسمی بازار سهام نسبت به سقف سال ۱۳۹۹، نسبت P/E نه‌ فقط رشد نکرده، بلکه در یک روند بلندمدت کاهشی قرار داشته است. این موضوع نشان می‌دهد رشد اسمی بازار عمدتا ناشی از تورم و افزایش نرخ ارز و نه افزایش اطمینان یا کاهش ریسک بوده است.

چرا با وجود نرخ بهره بالا، P/E فرو نمی‌ریزد؟

به باور کارشناسان در شرایطی که نرخ اخزا در آستانه ۴۰ درصد قرار دارد، انتظار می‌رود نسبت P/E بازار سهام به سطوح پایین‌تری میل کند؛ اما مقاومت این نسبت در برابر افت بیشتر، پرسش‌های مهمی را مطرح کرده است. آیا بازار بیش از ارزش ذاتی خود قیمت‌گذاری شده یا سرمایه‌گذاران جسورتر از گذشته رفتار می‌کنند؟

بررسی رفتار تاریخی بازار نشان می‌دهد هر بار که P/E به زیر محدوده ۶ واحد رسیده، سطح ارزندگی بازار برای فعالان بورسی پررنگ شده و جریان تقاضا تقویت شده است. نمونه‌های بارز آن در آبان ۱۴۰۱، پاییز ۱۴۰۳ و شهریور سال جاری مشاهده شد؛ دوره‌هایی که همزمان با شوک‌های ارزی یا افزایش انتظارات تورمی، سرمایه‌گذاران با وجود ریسک‌های بالا، به بازار بازگشتند.

ریسک‌های سیاسی؛ سقف نامرئی P/E

در سوی مقابل، هر زمان که نسبت P/E به بالای ۸ واحد نزدیک شده، بازار سرمایه با موجی از احتیاط یا فشار فروش مواجه شده است. تنش‌های نظامی منطقه، افزایش احتمال درگیری، نوسانات شدید ارزی و بی‌اعتمادی شکل‌ گرفته پس از وقایع سال ۱۴۰۲، همگی مانع از تثبیت P/E در سطوح بالاتر شده‌اند.

بازگشت محتاطانه یا انتظار برای فرصت طلایی؟

با این حال، این روزها بازار سهام در نقطه‌ای حساس ایستاده است. از یک‌سو، نرخ بازدهی اوراق دولتی در اوج چند سال اخیر قرار دارد و جذابیت دارایی‌های کم‌ریسک را افزایش داده است. از سوی دیگر، بسیاری از فعالان بازار همچنان سودآوری بالایی را برای شرکت‌ها در سال آینده متصورند. همین دوگانگی باعث شده P/E بازار در محدوده ۷.۵ واحد تثبیت شود؛ سطحی که نه آن‌قدر پایین است که هجوم خریداران را رقم بزند و نه آن‌قدر بالا که فروش گسترده را توجیه کند.

به نظر می‌رسد در شرایط فعلی، فعالان بورس‌ بیش از آنکه جسورانه وارد میدان شوند، با احتیاط حرکت می‌کنند. بازگشت تقاضا محتمل است اما به شکل هیجانی اتفاق نمی‌افتد. از این رو، تا زمانی که نرخ بدون ریسک در سطوح بالا باقی بماند و ریسک‌های سیاسی در اوج چند سال اخیر نوسان کنند، «منطقه امن» بازار سهام همان محدوده خاکستری P/E خواهد بود؛ محدوده‌ای که طی سال‌های اخیر، صحنه اصلی نبرد میان ریسک و بازده بوده است.