آرامش در سبد شب عید؛ اهتمام دولت و مردم، بازار را از التهاب نجات داد

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ آخرین هفته‌های سال در اقتصاد ایران، همواره مترادف با افزایش چشمگیر تقاضا برای کالاهای اساسی از برنج و روغن گرفته تا گوشت و میوه‌ شب عید است. به‌ویژه امسال که دو مناسبت بزرگ -نوروز و ماه مبارک رمضان- و تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران هم‌زمان شده‌اند، انتظار می‌رفت منحنی تقاضا با شیب تندی بالا رود اما برخلاف گمانه‌ها، بازار آرام‌تر از آن است که تصور می‌شد. 

علت این آرامش را باید در سیاست تامین و ذخیره‌سازی چندمرحله‌ای جست‌وجو کرد؛ سیاستی که وزارت جهاد کشاورزی از ماه‌ها پیش طراحی کرد تا در زمان فشار به زنجیره تامین، واکنش‌های احتمالی بازار را بسنجند و پیش از آشفتگی عمل کنند.  

به گفته‌ غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، نه تنها ذخایر کافی برای شب عید فراهم است، بلکه میزان تامین کالاهای پروتئینی چندبرابر ظرفیت مورد نیاز بازار محاسبه شده است. 

وی اطمینان می‌دهد که «سفره مردم، حتی در صورت ادامه شرایط جنگی منطقه، خللی نخواهد دید.»

این اظهارات، وقتی با گزارش‌های میدانی از میادین میوه و تره‌بار و فروشگاه‌های زنجیره‌ای مقایسه می‌شود، نشانه‌ از تداوم سیاست امنیت غذایی پیش‌دستانه دارد که به معنای تامین بیش از نیاز بازار برای پیشگیری از شوک‌های زنجیره عرضه است.  

بازار بدون نوسان؛ نقش بخش خصوصی در حفظ تعادل عرضه

برخلاف تصور عمومی که ثبات بازار را نتیجه مداخله دولتی می‌داند، امسال بخش خصوصی هم در این پایداری سهم جدی داشته است.  

رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی از عرضه‌ بی‌وقفه کالا در سراسر شبکه خرده‌فروشی خبر می‌دهد و می‌گوید: «قیمت کالاهای اساسی نسبت به هفته‌های پیش از جنگ تغییر خاصی نداشته و تامین اقلام، دو برابر بیشتر از سال قبل صورت گرفته است.»

در واقع، افزایش نرخ تامین نه صرفا به‌ دلیل پیش‌بینی شلوغی بازار نوروز، بلکه برای مقابله با ریسک افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، نوسان ارز و شوک‌های منطقه‌ای برنامه‌ریزی شده بود. این اقدام باعث شد ذخایر انبارها نه به عنوان پشتوانه اضطراری، بلکه به‌ عنوان رکن فعال تنظیم بازار عمل کنند.

هم‌اکنون اکثر فروشگاه‌ها از تعادل عرضه برخوردارند و کمبودی در اقلام پرمصرفی چون روغن، شکر، برنج و حبوبات گزارش نشده است. نظارت مستمر بر قیمت‌گذاری نیز به ثبات ذهنی خریداران کمک کرده است؛ چرا که بازار بیش از هر چیز از «انتظارات تورمی» آسیب می‌بیند.

امنیت پروتئینی؛ پشتیبانی دام و گوشت در مدار ثبات

در سال‌هایی که افت تولید یا افزایش قیمت جهانی خوراک دام بازار گوشت و مرغ را می‌لرزاند، امسال شرایط متفاوتی رقم خورده است.  

پرویز جعفری، مدیرعامل پشتیبانی امور دام، وضعیت ذخایر پروتئینی را «کاملا مطلوب» توصیف کرده است.

وی می‌گوید نیازی به توزیع مرغ منجمد نیست، چون عرضه مرغ گرم پاسخگوی تقاضا است. با این حال، در صورت تقاضای استان‌ها، ذخایر استراتژیک در آماده‌باش قرار دارند.

در تحلیل کارشناسی، این گزاره واجد اهمیت است که سیاست عرضه‌ پیوسته (به‌ جای تزریق ناگهانی ذخایر در آستانه عید) به تعدیل انتظارات قیمتی و جلوگیری از هیجان خرید کمک کرده است. به زبان ساده‌تر، سیاست‌گذار با تکیه بر اصول عرضه‌ مستمر و قابل پیش‌بینی، اجازه نداده است که بازار گوشت و مرغ دچار پدیده‌ «جهش اضطرابی» شود.

در همین چارچوب، حتی اگر قیمت ارز یا هزینه‌های حمل افزایش یابد، موجودی بالای انبارها فاصله زمانی کافی ایجاد کرده تا قیمت مصرف‌کننده تحت‌ تاثیر آن قرار نگیرد. به همین دلیل، قیمت مرغ و گوشت قرمز در مقایسه با مدت مشابه سال‌های قبل، ثبات کم‌سابقه‌ای از خود نشان می‌دهد.  

میوه، ماهی و تعادل نهایی بازار شب عید

در حوزه‌ میوه و تره‌بار، سیاست تنظیم بازار شب عید که سال‌هاست از سوی سازمان مرکزی تعاون روستایی اجرا می‌شود، امسال پخته‌تر و کارآمدتر از گذشته به‌ نظر می‌رسد.  

مرتضی معتمد، معاون بازرگانی این سازمان توضیح داده که ذخیره‌سازی سیب و پرتقال در فصل برداشت و عرضه تدریجی آن تا پایان نوروز، باعث شده قیمت‌ها حتی پایین‌تر از زمان برداشت باشد.  

وی تصریح کرده که در صورت بروز هرگونه کمبود محلی، تزریق از ذخایر احتیاطی در دستور کار فوری است.

هم‌زمان، بازار آبزیان نیز شرایط متعادلی دارد. ارسلان قاسمی از کمیسیون کشاورزی اتاق تعاون می‌گوید: «برخلاف سال‌هایی که قیمت ماهی در اسفند به‌ صورت جهشی بالا می‌رفت، امسال عرضه به‌ حدی گسترده بوده که حتی نوسان نرخ ارز هم تاثیر جدی برجای نگذاشته است.»  

تولید بیش از یک‌میلیون و صد هزار تن آبزی در سال جاری سبب شده بازار شب عید با وفور کم‌سابقه‌ای روبه‌رو باشد. گرچه حاشیه سود تولیدکنندگان کاهش یافته اما ثبات بازار، امنیت ذهنی مصرف‌کننده و حفظ توان خرید خانوار را به همراه داشته است.

از مدیریت تقاضا تا بسامان شدن ذهن بازار

اگر بخواهیم تصویری کلان‌تر از این وضعیت ارائه دهیم، ثبات کنونی در سه محور شکل‌گرفته است. 

محور اول پیش‌تامین و ذخیره‌سازی هوشمند است. وزارت جهاد کشاورزی و بخش خصوصی از تابستان روی تراز عرضه به‌ ویژه در کالاهای پروتئینی و میوه کار کردند.  

محور دوم نظارت مستمر و توزیع شناور است؛ چراکه سامانه‌های رصد قیمت و شبکه تعاونی‌های روستایی با داده‌های روزانه بازار را تعدیل می‌کنند.  

محور سوم نیز رفتار سنجیده مصرف‌کنندگان تلقی می‌شود. تجربه تورم‌های سال‌های گذشته باعث شده مردم رفتاری محتاط اما نه هراسان داشته باشند؛ خرید منطقی در اسفند نقش جدی در کنترل نوسان داشته است.

در واقع، بازار امسال نشان داد امنیت غذایی فقط وابسته به حجم تولید نیست، بلکه به پیش‌بینی رفتار بازار و توزیع هوشمند گره خورده است. هرچند اقتصاد ایران همچنان در معرض برخی عوامل بیرونی مانند نوسانات نرخ ارز یا تنش‌های تجاری منطقه‌ای است اما ترکیب تدبیر تولیدکننده، سیاست‌گذار و مصرف‌کننده موجب شده نوروز ۱۴۰۵، با ثبات قیمت کالاهای اساسی همراه شود.

به‌ زبان اقتصادی، این وضعیت نمونه‌ای روشن از بازار متوازن با عرضه‌ پیش‌نگرانه است؛ الگویی که اگر در سایر بخش‌های اقتصادی نیز پیاده شود، می‌تواند سنگ‌بنای مهار تورم انتظاری در ماه‌های آینده باشد.