تحول در صنعت گاز با دستور محسن پاکنژاد

به گزارش اقتصاد معاصر؛ صنعت گاز ایران با تصمیمی که به دستور محسن پاکنژاد وزیر نفت اتخاذ شده، وارد مرحله‌ای تازه از تحول ساختاری شده است. برای نخستین بار در تاریخ این صنعت، مسئولیت مستقیم بازسازی چند پالایشگاه گازی بزرگ در منطقه عسلویه و همچنین تکمیل فرآیند احیای پالایشگاه فجر جم به شرکت ملی گاز ایران واگذار شده است؛ اقدامی که از آن به عنوان نقطه عطفی در تغییر نقش و ارتقای جایگاه این شرکت یاد می‌شود.

این تصمیم تنها یک جابه‌جایی مسئولیت اداری نیست، بلکه نشان‌دهنده تغییری عمیق در نگاه کلان وزارت نفت به ظرفیت‌ها و توانمندی‌های شرکت ملی گاز است. سال‌ها مدیریت پروژه‌های ساخت و بازسازی پالایشگاه‌های گاز عمدتاً در اختیار شرکت نفت و گاز پارس به عنوان یکی از شرکت‌های تابعه شرکت ملی نفت ایران بود و شرکت ملی گاز بیشتر در حوزه بهره‌برداری، انتقال و توزیع گاز نقش‌آفرینی می‌کرد. اکنون با دستور وزیر نفت، این معادله تغییر کرده و شرکت ملی گاز در جایگاه یک بازیگر توسعه‌محور وارد میدان شده است.

رویکرد جدید صنعت گاز؛ از بهره‌برداری تا توسعه

محسن پاکنژاد وزیر نفت در ماه‌های اخیر، بر استفاده حداکثری از توان داخلی و ارتقای نقش شرکت‌های تخصصی در زنجیره ارزش گاز تأکید ویژه‌ای داشته است. واگذاری مسئولیت بازسازی پالایشگاه‌های عسلویه و مشارکت جدی در احیای پالایشگاه فجر جم به شرکت ملی گاز را می‌توان تجلی عملی این رویکرد دانست.

این تصمیم نشان می‌دهد که از نگاه مدیریت عالی وزارت نفت، شرکت ملی گاز دیگر تنها یک «بهره‌بردار» نیست؛ بلکه به سطحی از بلوغ فنی و مدیریتی رسیده که می‌تواند نقش «بازوی توسعه‌ای» را نیز بر عهده بگیرد. به بیان دیگر، تجربه چند دهه‌ای در بهره‌برداری و مدیریت شبکه گاز اکنون تبدیل به پایه‌ای برای ورود به عرصه‌های پیچیده‌تر مهندسی و پروژه‌ای شده است.

در شرایطی که توسعه زیرساخت‌های گازی کشور وارد مرحله‌ای شده که هم به بهره‌برداری پایدار و هم به اجرای عملیات پیچیده فنی نیاز دارد، این تغییر رویکرد می‌تواند به چابکی بیشتر تصمیم‌گیری و استفاده بهتر از ظرفیت‌های موجود منجر شود. پاکنژاد با این تصمیم عملاً مدل جدیدی از توزیع مسئولیت در صنعت گاز را پایه‌گذاری کرده است.

توان فنی شرکت ملی گاز؛ پشتوانه تغییر

شرکت ملی گاز ایران یکی از معدود شرکت‌های منطقه است که چرخه کامل مدیریت شبکه گاز از تولید تا مصرف را در اختیار دارد. این شرکت روزانه هزاران کیلومتر خط انتقال فشار قوی، ده‌ها ایستگاه تقویت فشار و مجموعه گسترده‌ای از تجهیزات مکانیکی، برقی، کنترلی و ابزار دقیق را بهره‌برداری می‌کند.

تجربه انباشته در زمینه تعمیرات اساسی پالایشگاه‌ها، نگهداری تجهیزات فرایندی، مدیریت ایمنی، کنترل نشتی و مدیریت بحران در شرایط حساس به مهندسان و کارشناسان این شرکت دانش عملیاتی کم‌نظیری بخشیده است. دقیقاً همین نوع دانش است که در پروژه‌های بازسازی پالایشگاه‌ها مورد نیاز است؛ از مدیریت کمپرسورهای بزرگ و سیستم‌های شیرین‌سازی گاز گرفته تا کنترل خطوط ورودی و خروجی و نظارت بر واحدهای نم‌زدایی، تثبیت و بازیافت مایعات گازی.

در دهه‌های گذشته، شرکت ملی گاز در ده‌ها پالایشگاه و مرکز عملیاتی مشابه همین فعالیت‌ها را انجام داده است. بنابراین ورود این شرکت به بازسازی پالایشگاه‌های آسیب‌دیده، نه یک ریسک بدون پشتوانه، بلکه گامی مبتنی بر تجربه‌ای گسترده و توان فنی آزموده‌شده است؛ گامی که با دستور و حمایت مستقیم وزیر نفت سرعت گرفته و رسمیت یافته است.

ساختار مدیریتی منسجم؛ از مدیریت بحران تا کنترل پروژه

یکی از دلایل مهمی که تصمیم جدید وزارت نفت را قابل دفاع و منطقی می‌کند، ساختار مدیریتی منسجم شرکت ملی گاز است. این شرکت دارای شبکه‌ای گسترده از مناطق عملیات انتقال گاز، واحدهای برنامه‌ریزی تعمیرات، بخش‌های لجستیک و مدیریت بحران است و در طول سال‌ها نشان داده که توان هماهنگی عملیات پیچیده و گسترده را دارد.

بازسازی پالایشگاه‌ها به‌طور طبیعی به توقف بخشی از تولید و در عین حال ضرورت حفظ جریان پایدار گاز در شبکه ملی منجر می‌شود. در این شرایط، تنها سازمانی می‌تواند این مسئولیت را بپذیرد که همزمان توان مدیریت پروژه، برنامه‌ریزی فنی و حفظ پایداری شبکه را داشته باشد. شرکت ملی گاز با تجربه طولانی در مدیریت شرایط اضطراری – از تعمیرات ناگهانی خطوط تا راه‌اندازی واحدهای جایگزین در سرمای زمستان – ثابت کرده که چنین ظرفیتی را در اختیار دارد.

به این ترتیب، تصمیم محسن پاکنژاد برای سپردن مسئولیت بازسازی پالایشگاه‌ها به شرکت ملی گاز بر یک واقعیت عملی استوار است: این شرکت امروز دارای ساختار، تجربه و توان مدیریتی لازم برای پذیرش چنین مسئولیتی است و می‌تواند پروژه‌های بزرگ را بدون ایجاد اختلال جدی در شبکه گاز کشور پیش ببرد.

کاهش وابستگی و تقویت توان داخلی

یکی دیگر از ابعاد راهبردی این تصمیم، تأثیر آن بر کاهش وابستگی به پیمانکاران خارجی و تقویت توان داخلی است. بازسازی پالایشگاه‌ها به تجهیزات پیچیده، فناوری‌های پیشرفته و شبکه‌ای از متخصصان نیاز دارد. حضور پررنگ شرکت ملی گاز در این عرصه، فضای تازه‌ای برای همکاری با سازندگان داخلی تجهیزات و شرکت‌های مهندسی ایرانی ایجاد می‌کند.

الگویی که با دستور پاکنژاد در حال شکل‌گیری است، مبتنی بر اتکا به توان مهندسان داخلی و استفاده از شرکت‌های داخلی به عنوان شریکان اصلی در زنجیره تأمین و اجرا است. این رویکرد می‌تواند در بلندمدت به کاهش هزینه‌ها، افزایش استقلال صنعتی و توسعه دانش فنی بومی منجر شود و صنعت گاز کشور را در برابر محدودیت‌های خارجی مقاوم‌تر سازد.

عسلویه و فجر جم؛ آزمون‌های بزرگ یک تصمیم

پروژه بازسازی دو پالایشگاه بزرگ در منطقه عسلویه – که به عنوان قلب صنعت گاز کشور شناخته می‌شود – و تکمیل احیای پالایشگاه فجر جم، آزمونی جدی برای شرکت ملی گاز و در عین حال برای سیاست جدید وزارت نفت است. این پروژه‌ها تنها مجموعه‌ای از عملیات اجرایی نیستند، بلکه نیازمند مهندسی دقیق، ایمن‌سازی، رفع آسیب‌های ساختاری، نصب تجهیزات جدید، راه‌اندازی واحدها و مدیریت پیوسته ریسک هستند.

موفقیت در چنین پروژه‌هایی، سطح توان عملیاتی شرکت ملی گاز را در جایگاهی جدید و فراتر از محدوده سنتی بهره‌برداری قرار خواهد داد. در عین حال این موفقیت می‌تواند سیاست پاکنژاد در اعتماد به توان داخلی و سپردن مسئولیت‌های توسعه‌ای به شرکت‌های عملیاتی را تثبیت و تقویت کند.

فرهنگ جدید همکاری بین‌بخشی

ورود شرکت ملی گاز به حوزه بازسازی پالایشگاه‌ها، به معنای پایان همکاری با سایر شرکت‌ها نیست؛ بلکه می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری فرهنگ جدیدی از همکاری بین‌بخشی در صنعت نفت و گاز باشد. اجرای این پروژه‌ها نیازمند تعامل نزدیک با شرکت نفت و گاز پارس، شرکت مهندسی و توسعه گاز و پیمانکاران تخصصی است.

اگر این پروژه‌ها با موفقیت پیش برود، الگوی جدیدی از مدیریت پروژه مبتنی بر تقسیم کار دقیق، هماهنگی عملیاتی و افزایش یکپارچگی سازمانی شکل خواهد گرفت؛ الگویی که با حمایت وزیر نفت و هدایت او می‌تواند در سایر پروژه‌های توسعه‌ای صنعت گاز نیز به کار گرفته شود.

ورود شرکت ملی گاز ایران به عرصه بازسازی پالایشگاه‌های گازی در عسلویه و احیای پالایشگاه فجر جم، نقطه عطفی در تحول نقش این شرکت و در ساختار مدیریت صنعت گاز کشور است. این تحول با دستور و حمایت محسن پاکنژاد وزیر نفت، بر پایه اعتماد به توان داخلی، شناخت دقیق از ظرفیت‌های شرکت ملی گاز و نیازهای جدید صنعت انرژی شکل گرفته است.

این واگذاری، هم آزمونی برای نمایش توان فنی، مدیریتی و عملیاتی شرکت ملی گاز است و هم محک مهمی برای رویکرد جدید وزارت نفت در استفاده از ظرفیت‌های داخلی. اگر این پروژه‌ها با موفقیت به سرانجام برسند، می‌توان گفت تصمیم پاکنژاد نه تنها کارنامه شرکت ملی گاز، بلکه مسیر آینده صنعت گاز کشور را نیز متحول کرده است./مهر