تفکیک رادارهای هواشناسی از سامانه‌های ایجاد اختلال جوی ضروری است

به گزارش اقتصاد معاصر؛ سمیه صبری، عضو هیئت علمی گروه فیزیک فضا مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، با تأکید بر لزوم تفکیک علمی میان رادارهای هواشناسی و سامانه‌های مورد بحث در حوزه اختلالات جوی، گفت: بررسی اثرگذاری احتمالی برخی پدیده‌ها بر سامانه‌های بارشی در حال انجام است، اما این مطالعات هنوز در مرحله سنجش فرضیه‌ها قرار دارد و نتیجه قطعی در این زمینه به دست نیامده است.

وی در میزگرد تخصصی «اثرگذاری بر سامانه‌های بارشی؛ از شایعه تا واقعیت» با اشاره به برخی مباحث مطرح‌شده درباره رادارها و موضوع جنگ‌افزارهای آب‌وهوایی اظهار کرد: در مطالعات هواشناسی فضایی و ژئوفیزیک، پایش جو و بررسی اختلالات جوی به‌صورت علمی انجام می‌شود و در این حوزه مطالعات متعددی در جهان صورت گرفته است.

صبری با اشاره به تفاوت سامانه‌های راداری مختلف افزود: برخی سامانه‌های پیشرفته که در نقاطی از جهان فعال هستند، از نظر ساختار، طول موج و هدف مطالعاتی با رادارهای هواشناسی یا نظامی متداول تفاوت دارند و عمدتاً برای پایش لایه‌های بالایی جو و بررسی چگالی الکترونی به کار می‌روند.

به گفته وی، در برخی از این سامانه‌ها با ایجاد گرمایش مصنوعی در لایه‌های بالایی جو، امکان مطالعه رفتار امواج و اختلالات رادیویی فراهم می‌شود؛ موضوعی که در محافل علمی مورد بررسی قرار گرفته است. با این حال توان و کارکرد این سامانه‌ها با رادارهای متداول هواشناسی یا نظامی تفاوت اساسی دارد.

عضو هیئت علمی مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران تأکید کرد: رادارهای هواشناسی و نظامی که در باندهای مختلف فعالیت می‌کنند، اساساً برای پایش شرایط جوی، رصد بارش‌ها یا اهداف دفاعی طراحی شده‌اند و توان یا ساختار لازم برای ایجاد اختلالات گسترده جوی را ندارند؛ بنابراین نباید میان این سامانه‌ها و پروژه‌هایی که گاهی در منابع غیرعلمی به عنوان ابزار تغییر اقلیم مطرح می‌شوند، خلط مبحث صورت گیرد.

وی همچنین درباره موضوع بارورسازی ابرها گفت: در این فرایند نیز رادارها صرفاً برای پایش و ارزیابی شرایط جوی و بررسی نتایج عملیات به کار می‌روند و نقشی در ایجاد مستقیم بارش ندارند.

صبری با بیان اینکه در فضای علمی باید امکان بررسی همه فرضیه‌ها وجود داشته باشد، افزود: یکی از موضوعات مورد مطالعه این است که آیا لایه یونوسفر، به‌ویژه لایه‌های بالایی جو که دارای بیشترین چگالی الکترونی هستند، تحت تأثیر برخی پارامترها از جمله «چگالی کل الکترون» (TEC) دچار تغییر می‌شود یا خیر و این تغییرات در چه شرایط زمانی رخ می‌دهد.

وی توضیح داد: در صورت اثبات امکان ایجاد اختلال در این لایه‌ها، لازم است پروژه‌های پژوهشی دیگری تعریف شود تا بررسی شود آیا این تغییرات می‌تواند از طریق ارتباط و کوپلینگ میان لایه‌های مختلف جو، بر تروپوسفر و سامانه‌های بارشی نیز اثر بگذارد یا خیر.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: لایه‌های جو از یکدیگر جدا نیستند و میان آن‌ها ارتباط وجود دارد، اما برای نتیجه‌گیری در این زمینه نیاز به داده‌های دقیق و پژوهش‌های بیشتر است و در حال حاضر نمی‌توان با قطعیت درباره اثرگذاری بر سامانه‌های بارشی اظهار نظر کرد.

بررسی هرگونه تأثیرگذاری سامانه‌ها در فرکانس‌های تا 450 مگاهرتز نیازمند مطالعات علمی دقیق است

صبری در جمع‌بندی صحبت‌های خود با اشاره به پیچیدگی جو زمین گفت: جو بسیار پیچیده‌تر از آن است که بتوان آن را یک محیط ایزوله و ساده فرض کرد. بررسی اثر سامانه‌هایی که در فرکانس‌هایی تا سقف 450 مگاهرتز فعالیت می‌کنند، نیازمند محاسبات دقیق و مبتنی بر قوانین فیزیک است.

وی افزود: حتی سامانه‌های چند کیلوواتی از نظر توان، در مقایسه با بسیاری از رادارهای نظامی که توان‌هایی در حدود یک کیلووات دارند، نیروی قابل‌توجهی وارد نمی‌کنند و به همین دلیل نمی‌توان بدون بررسی علمی، ادعای اثرگذاری آن‌ها را مطرح کرد.

صبری تأکید کرد: پیش از تعریف هر پروژه یا طرح ادعا شده، لازم است تمامی این عوامل به‌صورت دقیق ارزیابی شوند و تنها پس از انجام مطالعات علمی می‌توان درباره میزان و نوع تأثیرگذاری چنین سامانه‌هایی اظهار نظر کرد./تسنیم