رشد ۱۰ درصدی تولید گوشت قرمز؛ بازار از رکود فصلی عبور کرد 

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ داده‌های رسمی از عملکرد کشتارگاه‌های صنعتی و مجاز کشور در اردیبهشت ۱۴۰۵ نشان می‌دهد حجم گوشت قرمز استحصالی به حدود ۳۷ هزار و ۱۹۴ تن رسیده؛ رقمی که در مقایسه با فروردین، حدود یک‌دهم افزایش را ثبت کرده و از بهبود نسبی جریان عرضه در زنجیره کشتار و توزیع خبر می‌دهد.

این افزایش ماهانه را می‌توان تا حدی به بازگشت تدریجی دام به چرخه عرضه پس از کاهش‌های فصلی در فروردین نسبت داد؛ الگویی که معمولا در بازار دام کشور مشاهده می‌شود. در بسیاری از سال‌ها، فروردین به دلیل هم‌زمانی با تعطیلات و کاهش فعالیت کشتارگاه‌ها، ماهی کم‌حجم‌تر در عرضه محسوب می‌شود و اردیبهشت نقش جبرانی در این چرخه ایفا می‌کند. در ترکیب تولید نیز همچنان دام سنگین نقش اصلی را بر عهده دارد. بیش از نیمی از گوشت تولیدشده در این ماه مربوط به گاو و گوساله بوده که با ثبت بیش از ۲۱ هزار تن، حدود ۵۷ درصد کل عرضه را تشکیل داده است. این موضوع نشان می‌دهد زنجیره تامین گوشت کشور همچنان به شدت به دام‌های صنعتی و واحدهای پرواربندی وابسته است.

در مقابل، گوشت گوسفند و بره با حدود ۱۲ هزار و ۷۰۰ تن در جایگاه دوم قرار گرفته و نزدیک به یک‌سوم تولید را به خود اختصاص داده است. سهم دام سبک در کنار دام سنگین، ساختار دوگانه بازار گوشت ایران را تثبیت کرده و نشان می‌دهد تغییرات قیمتی در این دو بخش می‌تواند کل بازار را تحت تاثیر قرار دهد.

ترکیب تولید؛ غلبه دام سنگین و رشد محدود دام سبک

بررسی جزئی‌تر داده‌ها نشان می‌دهد ساختار عرضه گوشت قرمز در کشور همچنان بر محور دو گروه اصلی یعنی گاو و گوسفند می‌چرخد؛ به‌گونه‌ای که بیش از ۹۰ درصد کل تولید رسمی به این دو گروه اختصاص دارد. در این میان، دام سبک شامل بز و بزغاله و همچنین سایر گونه‌ها مانند شتر و گاومیش، سهم محدودی از بازار دارند. تولید بز و بزغاله در اردیبهشت حدود ۲ هزار و ۵۳۰ تن گزارش شده که نزدیک به ۷ درصد کل عرضه را تشکیل می‌دهد. سایر گونه‌های دامی نیز در مجموع سهمی حدود ۲ درصد داشته‌اند.

این ترکیب نشان می‌دهد که اگرچه دام‌های سبک از نظر تعداد در بسیاری از مناطق کشور پراکندگی بالایی دارند اما از نظر سهم در تولید صنعتی گوشت، جایگاه فرعی‌تری دارند. در مقابل، دام سنگین به دلیل راندمان بالاتر تولید گوشت و حضور گسترده‌تر در واحدهای صنعتی، نقش محوری در تامین بازار دارد. نکته قابل توجه در داده‌های اردیبهشت، رشد نسبی دام سبک در مقایسه با برخی دیگر از گروه‌هاست. هرچند سهم آن در کل بازار کوچک است اما افزایش تولید در این بخش می‌تواند نشانه‌ای از تغییرات تدریجی در الگوی پرورش دام در برخی استان‌ها باشد؛ به‌ ویژه در شرایطی که هزینه خوراک دام و نهاده‌های وارداتی فشار بیشتری بر دامداری‌های صنعتی وارد کرده است.

ثبات سالانه در کنار جابه‌جایی‌های درون‌گروهی

اگر داده‌های اردیبهشت ۱۴۰۵ را با مدت مشابه سال قبل مقایسه کنیم، تصویر متفاوتی از پایداری بازار به دست می‌آید. در مجموع، سطح تولید تقریبا بدون تغییر محسوس باقی مانده و بازار در مقیاس سالانه در وضعیت نسبتا ثابت قرار دارد. با این حال، درون این ثبات کلی، جابه‌جایی‌هایی میان گروه‌های مختلف دامی دیده می‌شود. تولید گوشت گاو و گوساله تقریبا بدون تغییر نسبت به سال قبل گزارش شده، در حالی که گوشت گوسفند و بره کاهش جزئی حدود یک درصدی را تجربه کرده است.

در سوی دیگر، برخی گونه‌ها افت بیشتری را ثبت کرده‌اند؛ به ‌طور مشخص، تولید گوشت گاومیش و بچه‌گاومیش کاهش حدود ۱۱ درصدی داشته و در بخش شتر نیز افتی نزدیک به ۱۸ درصد مشاهده می‌شود. این کاهش‌ها معمولا به محدودیت‌های زیستی، کاهش صرفه اقتصادی پرورش و تغییر الگوی مصرف در مناطق خاص مرتبط است. در نقطه مقابل، تنها بخشی که رشد قابل توجهی را تجربه کرده، دام بز و بزغاله است که با افزایش حدود ۱۴ درصدی تولید نسبت به سال قبل همراه بوده است. این رشد اگرچه از نظر وزنی تاثیر محدودی بر کل بازار دارد اما از منظر تحلیلی نشان می‌دهد برخی دامداران در حال حرکت به سمت گونه‌هایی با هزینه نگهداری پایین‌تر هستند.

در مجموع، این تغییرات درون‌گروهی نشان می‌دهد بازار گوشت قرمز ایران بیش از آنکه دچار شوک‌های ساختاری شده باشد، در حال بازآرایی داخلی میان انواع دام است؛ بدون آنکه سطح کل عرضه تغییرات جدی را تجربه کند.

سایه بازار غیررسمی و محدودیت در تصویر واقعی تولید

یکی از نکات کلیدی در تحلیل وضعیت گوشت قرمز، وجود بخشی از تولید خارج از شبکه رسمی کشتارگاه‌هاست. بخشی از دام سبک در بسیاری از مناطق کشور خارج از چارچوب رسمی ذبح و توزیع می‌شود و در آمارهای فوق لحاظ نمی‌گردد. این مساله به ‌ویژه در مناطق روستایی و دامداری‌های خرد بیشتر مشاهده می‌شود و باعث می‌شود آمار رسمی تنها بخشی از واقعیت بازار را منعکس کند. بنابراین، ارقامی که از کشتارگاه‌های مجاز منتشر می‌شود، بیشتر نمایانگر بخش صنعتی و ثبت‌شده زنجیره تولید است تا کل حجم واقعی گوشت مصرفی کشور. با وجود این محدودیت، داده‌های رسمی همچنان مهم‌ترین شاخص برای ارزیابی روند بازار محسوب می‌شود. رشد ماهانه ثبت‌شده در اردیبهشت نشان می‌دهد که جریان عرضه در مسیر افزایشی قرار گرفته و از نظر عملیاتی، زنجیره تامین در وضعیت پایدار فعالیت می‌کند.

در صورت تداوم این روند، می‌توان انتظار داشت بازار گوشت قرمز در ماه‌های آینده نیز در وضعیت متعادل‌تری نسبت به دوره‌های نوسانی گذشته قرار گیرد؛ هرچند پایداری این تعادل به متغیرهایی مانند تامین نهاده‌های دامی، هزینه حمل‌ونقل و سیاست‌های تنظیم بازار وابسته خواهد بود. در مجموع، داده‌های اردیبهشت ۱۴۰۵ تصویری از بازاری ارائه می‌دهد که نه در وضعیت بحران عرضه قرار دارد و نه در شرایط رشد پرشتاب؛ بلکه در یک مسیر میانی، همراه با ثبات نسبی سالانه و نوسان‌های کنترل‌شده ماهانه حرکت می‌کند.