برق اروپایی‌ها با انسداد تنگه هرمز به کالای لوکس تبدیل شد

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ اروپا در حالی وارد فصل سرما می‌شود که بازارهای انرژی این قاره، شدیدترین هشدار خود از زمان بحران ۲۰۲۲ تاکنون را مخابره می‌کنند. بسته شدن تنگه هرمز در پی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، زنجیره‌ای از بحران‌ها را در قلب اروپا به راه انداخته که از جهش بی‌سابقه قیمت گاز و برق آغاز شده و به بازگشت اجباری به زغال‌سنگ، خالی‌ترین ذخایر گازی در یک دهه اخیر و فقر انرژی برای میلیون‌ها اروپایی رسیده است.

اروپایی‌ها که سال‌ها سیاست‌های اقلیمی خود را به رخ جهان می‌کشیدند، اکنون ناچار شده‌اند برای گرم ماندن، به آلاینده‌ترین سوخت فسیلی یعنی زغال‌سنگ پناه ببرند؛ چرخشی که خود اعتراف تلخی به شکست سیاست‌های انرژی سبز این قاره محسوب می‌شود.

جهش ۶۰ درصدی قیمت برق؛ اعداد بحران را فریاد می‌زنند

بر اساس گزارش بلومبرگ، قیمت عمده‌فروشی برق در آلمان برای تحویل ژانویه ۲۰۲۷ در بورس انرژی اروپا به بالای ۱۸۰ یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت رسیده که نسبت به سال گذشته بیش از ۶۰ درصد افزایش یافته است. گزارش سالانه یوریلکتریک فدراسیون صنعت برق اروپا نشان می‌دهد قیمت عمده‌فروشی برق در اتحادیه اروپا بین فوریه و اوت ۲۰۲۶ معادل ۲۲.۸ درصد افزایش یافته، در حالی که قیمت گاز در همین دوره ۸۸.۴ درصد جهش کرده است.

داده‌های اس‌اند‌پی گلوبال نیز نشان می‌دهد قیمت برق ایتالیا در سه‌ماهه چهارم از مرز ۲۰۰ یورو عبور کرده و قیمت‌های گاز و برق اروپا به بالاترین سطح از سال ۲۰۲۲ رسیده است. اولف ایک، مدیر ارشد سرمایه‌گذاری صندوق نورثلاندر کومودیتی ادوایزرز نیز هشدار داده که اگر زمستان سرد باشد و محدودیت عرضه خاورمیانه ادامه یابد، قیمت عمده‌فروشی برق تا ۵۰ درصد افزایش خواهد یافت.

تنگه هرمز؛ بمب ساعتی انرژی که اروپا را فلج کرد

رویترز در گزارشی از بروکسل تایید کرده که بسته شدن موثر تنگه هرمز، عرضه انرژی جهانی را به شدت تحت تاثیر قرار داده و اتحادیه اروپا هشدار داده که در صورت ادامه جنگ ایران، بازارهای انرژی با «شوک عرضه طولانی‌مدت» روبه‌رو خواهند شد.

موسسه تحقیقاتی انگلیسی چتم هاوس در تحلیلی تصریح کرده که حتی اگر تنگه هرمز در آینده نزدیک بازگشایی شود، جریان ترافیک کمتر خواهد بود و حق بیمه‌های کشتیرانی بالا باقی خواهد ماند. تاسیسات تولید قطر انرژی آسیب دیده و حدود ۱۷ درصد از ظرفیت تولید گاز طبیعی مایع قطر برای مدت‌مدتی بین سه تا پنج سال از بین رفته است.  اگرچه اروپا تنها حدود ۱۰ درصد از گاز طبیعی مایع خود را از خلیج فارس وارد می‌کند اما محدودیت عرضه جهانی، قیمت‌های انرژی این قاره را به ‌شدت بالا برده است. چتم هاوس برآورد کرده که اتحادیه اروپا از زمان آغاز جنگ تاکنون حدود ۲۴ میلیارد یورو اضافه‌بهای واردات سوخت فسیلی پرداخت کرده است.

ذخایر گازی؛ خالی‌ترین مخازن در یک دهه اخیر

شرکت آمریکایی خدمات مالی مورنینگ‌استار برآورد کرده که سطح ذخایر گاز اتحادیه اروپا تا اول نوامبر به ۶۹ درصد برسد که پایین‌ترین سطح از بحران انرژی ۲۰۲۱-۲۰۲۲ خواهد بود. بر اساس داده‌های زیرساخت گاز اروپا، سطح پرشدگی مخازن گاز اتحادیه اروپا تا پایان سپتامبر ۲۰۲۶ تنها به ۷۱.۵ درصد رسیده که ۱۵.۵۳ واحد درصد پایین‌تر از میانگین پنج‌ساله و پایین‌ترین سطح از زمان آغاز ثبت رکوردها در سال ۲۰۱۱ است. رویترز نیز گزارش داده که اروپا برای پر کردن مخازن خود تا سطح ۷۳ درصد به حدود ۵.۱ میلیارد متر مکعب گاز معادل ۵۳ محموله گاز طبیعی مایع نیاز دارد.

بازگشت اجباری به زغال‌سنگ؛ عقب‌نشینی از سیاست‌های اقلیمی

داده‌های موسسه بین المللی ارائه‌دهنده اطلاعات آی‌سی‌آی‌اس نشان می‌دهد برای نخستین بار از سال ۲۰۲۴، بهره‌برداری از نیروگاه‌های زغال‌سنگ و لیگنیت در اروپا به‌طور میانگین از نیروگاه‌های گازی سودآورتر شده است. تحلیلگران به رویترز گفته‌اند تولید برق از زغال‌سنگ در شش ماه آینده حدود ۲۵ درصد افزایش خواهد یافت تا کاهش مشابه در تولید برق گازی را جبران کند. فلوریان بونکه، تحلیلگر آی‌سی‌آی‌اس نیز می‌گوید: «حتی اگر قیمت گاز به ۱۰۰ یورو برسد، صنعت برق توان واکنش بیشتری نخواهد داشت.» مارتا فرونیشفسکا، تحلیلگر فیت نیز پیش‌بینی می‌کند زغال‌سنگ تا مارس ۲۰۲۸ برای تولید برق ارزان‌تر از گاز باقی بماند.

انرژی‌های تجدیدپذیر؛ سپر ناکافی در زمستان

بر اساس داده‌های یوروستات، در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ حدود ۵۴.۱ درصد از برق تولیدی اتحادیه اروپا از منابع تجدیدپذیر تامین شده است. تحلیل بارینگا به سفارش بلومبرگ نیوز نشان می‌دهد بدون افزوده‌شدن ظرفیت خورشیدی از سال ۲۰۲۱، میانگین قیمت عمده‌فروشی برق اروپا در تابستان ۲۰۲۶ حدود ۳۰ درصد بالاتر بود. با این حال، تاثیر خورشیدی در زمستان به‌شدت کاهش می‌یابد.

فلورنس اشمیت، استراتژیست ارشد انرژی در رابوبنک تاکید می‌کند: «بخش انرژی تجدیدپذیر رشد کرده اما به‌قدری قوی نبوده که این اتکای عظیم به گاز را جبران کند.» پدیده دوره‌های طولانی هوای آرام و کم‌تابش که اغلب با موج‌های سرما همزمان می‌شود، به‌عنوان یک تهدید جدی برای امنیت عرضه برق در زمستان شناخته می‌شود.

فقر انرژی؛ ۴۶ میلیون اروپایی توان پرداخت قبوض را ندارند

دان یورگنسن، کمیسر انرژی و مسکن اتحادیه اروپا اعلام کرده که نزدیک به یک نفر از هر ۱۰ شهروند اروپایی توان کافی برای گرم کردن مناسب خانه خود را ندارد و بیش از ۳۰ میلیون اروپایی در پرداخت به‌موقع قبوض انرژی خود با مشکل روبه‌رو هستند. بر اساس داده‌های یوروستات، فقر انرژی در اروپا اکنون بیش از ۴۶ میلیون نفر را تحت تأثیر قرار داده است.

نظرسنجی سالانه ایپسوس نشان می‌دهد حدود ۲۹ درصد اروپایی‌ها خود را در وضعیت شکننده می‌دانند و ۷۳ درصد نگرانند که نتوانند هزینه‌های سوخت خود را تامین کنند. در انگلیس پیش‌بینی می‌شود قبوض انرژی خانگی در ژانویه ۲۵ درصد افزایش یابد. کاسپین کونران، اقتصاددان بارینگا پیش‌بینی می‌کند: «انتظار یک زمستان سخت و دشوار را داریم. افزایش قابل‌توجهی در قبوض انرژی خواهیم دید اما انتظار نمی‌رود به سطح بحران اوکراین برسد.»

کریستیان روبی، دبیرکل یوریلکتریک تاکید کرده که اروپا باید سرمایه‌گذاری در ذخیره‌سازی، شبکه‌ها و انعطاف‌پذیری را تسریع کند تا آسیب‌پذیری خود در برابر نوسانات قیمت گاز را کاهش دهد. داده‌های یوریلکتریک نشان می‌دهد اروپا تا سال ۲۰۲۵ حدود ۶۴ گیگاوات ظرفیت ذخیره‌سازی در مقیاس صنعتی داشته و ۷۸ گیگاوات دیگر در برنامه دارد اما این ارقام حتی با اجرای کامل پروژه‌ها، فاصله زیادی با هدف ۲۰۰ گیگاواتی سال ۲۰۳۰ اتحادیه اروپا خواهد داشت.

تا زمانی که تنگه هرمز بازگشایی نشود و تنش‌های ژئوپلیتیکی فروکش نکند، قیمت برق و گاز در اروپا در سطوح بالا باقی خواهد ماند. رویترز به نقل از دیپلمات‌های اروپایی گزارش داده که حتی در سناریوی خوش‌بینانه، بازار جهانی گاز طبیعی مایع تا سال ۲۰۳۰ به‌دلیل آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های قطر، تحت فشار باقی خواهد ماند. زمستان پیش‌ رو، آزمون سختی برای اقتصادها و خانوارهای اروپایی خواهد بود و اگر زمستان سرد و کم‌باد باشد، بحران انرژی می‌تواند به یک بحران اقتصادی و اجتماعی تمام‌عیار تبدیل شود.