نگاهی به پشت پرده قیمت خودرو؛ پول‌ها کجا می‌رود؟

به گزارش اقتصاد معاصر؛ در هفته‌های اخیر، موجی از انتقادات در فضای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی شکل گرفته است که مدعی است خودروسازان برای افزایش سودآوری خود، به دنبال بالا بردن قیمت‌ها هستند و از این وضعیت نفع می‌برند. این روایت احساسی، در نگاه اول با توجه به گرانی خودرو در بازار منطقی به نظر می‌رسد، اما با یک حساب و کتاب سرانگشتی و نگاهی به ترازنامه‌های مالی شرکت، تصویر کاملاً متفاوتی روبروی ما قرار می‌گیرد.

بازار در دست دلالان است، نه کارخانه

برای بررسی این ادعا که «خودروسازان با گرانی پول در می‌آورند»، باید به داده‌های آماری قیمت‌ها رجوع کنیم. طبق داده‌های رسمی بازار در سال جاری، قیمت دلار آزاد از حدود ۱۵۶ هزار تومان در فروردین به بیش از ۲۷۰ هزار تومان در آبان رسیده است. بررسی قیمت‌ها نشان می‌دهد که قیمت کارخانه‌ای محصولی مانند پژو ۲۰۷ در همین بازه با افزایشی مواجه شده، اما فاصله عجیبی بین «قیمت کارخانه» و «قیمت بازار» وجود دارد.

برای مثال، در شهریور ماه، قیمت خالص کارخانه‌ای پژو ۲۰۷ حدود یک میلیارد و ۵۳۲ میلیون تومان بوده، اما همین خودرو در بازار آزاد بیش از سه میلیارد تومان معامله شده است! این بدان معناست که سود اصلی نصیب واسطه‌ها و بازار آزاد می‌شود، نه کارخانه. 

صورت‌های مالی چه می‌گویند؟ زیان انباشته، نه سود

برخلاف جو رسانه‌ای، برای مثال صورت‌های مالی شش ماهه منتهی به شهریور ۱۴۰۵ ایران‌خودرو تصویر یک شرکت در حال احتضار از نظر نقدینگی را نشان می‌دهد. در این گزارش، شرکت با وجود درآمد عملیاتی چند هزار میلیارد تومانی، به دلیل هزینه‌های سرسام‌آور تامین مالی، نرخ ارز و هزینه‌های تولید، با «زیان عملیاتی» و «زیان خالص» سنگینی مواجه شده است.

جالب است بدانید در همین صورت‌های مالی، هزینه‌های مالی شرکت (بابت بهره بانکی و تسهیلات) به شدت افزایش یافته و عملاً تمام سود ناخالص شرکت را بلعیده است. جالب‌تر اینکه ایران‌خودرو در این گزارش، مبالغی بابت فروش محصولات با قیمت‌های تکلیفی (دستوری) از دست داده است. وقتی خودروساز مجبور است نهاده‌ها را با دلار نیمایی بخرد، اما محصول را با نرخ‌های دستوری بفروشد، نتیجه چیزی جز زیان انباشته و افزایش بدهی‌ها نخواهد بود و افزایش قیمت‌های اخیر در واقع تلاشی برای «بقا» و جلوگیری از ورشکستگی کامل بوده است.

هزینه‌های تولید؛ تورم بر صنعت سوار شده است

داده‌ها نشان می‌دهد که قیمت نهاده‌های اصلی تولید خودرو شامل ورق سرد، ورق گرم، آلومینیوم و مس در یک سال اخیر افزایش‌های شدید داشته است. قیمت ورق سرد از حدود ۹۹۰ هزار تومان در تیر ماه تنها طی دو ماه به بالغ بر یک میلیون و ۳۶۷ هزار تومان در شهریور رسیده است! کشوری که با تورم ۸۹ درصدی و نوسانات شدید ارزی دست و پنجه نرم می‌کند، طبیعی است که قیمت خودرو هم افزایش پیدا کند. مشکل وقتی پیدا میشود که به جای ریشه‌یابی این تورم (که ناشی از سیاست‌های کلان اقتصادی است)، خودروسازان را به عنوان «گاو شیرده» و عامل گرانی معرفی شوند. در حالی که صورت‌های مالی به وضوح نشان می‌دهند که خودروسازان با بحران نقدینگی و زیان عمیق دست‌وپنجه نرم می‌کنند.