۱۱ استان کشور در معرض تنش گاز قرار دارند
به گزارش اقتصاد معاصر؛ به نقل از شرکت ملی گاز ایران، سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران درباره وضع کنونی شبکه گاز کشور و شرایط ذخایر گاز و سوخت گفت: امسال با وجود کاهش حدود ۱۳ درصدی تولید گاز کشور در پی حملات دشمن آمریکایی - صهیونیستی در ۲۷ اسفند به تأسیسات و چهار پالایشگاه مجتمع گاز پارس جنوبی، توانستیم پایداری شبکه گاز کشور را حفظ کنیم. اکنون حجم ذخایر گازوئیل در مخازن سوخت مایع به بیش از ۳ میلیارد لیتر رسیده است و گاز موردنیاز همه مصرف‌کنندگان بدون محدودیت به شبکه تحویل داده شده است.
وی با اشاره به عملکرد بخش ذخیره‌سازی گاز تصریح کرد: امسال در دو مخزن شوریجه و سراجه رکوردهای قابل توجهی ثبت شد، به‌طوری که در مخزن شوریجه برای دومین سال پیاپی رکورد ذخیره‌سازی شکسته شد و در مخزن سراجه برای نخستین بار به رکوردی تاریخی دست یافتیم.
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با بیان اینکه وضع پایداری شبکه تاکنون مطلوب بوده است، گفت: با ورود به فصل سرد سال و تغییر آرایش مصرف، سهم بخش خانگی و تجاری از مصرف گاز افزایش می‌یابد و از حجم گاز دردسترس سایر بخش‌ها کاسته می‌شود.
افزایش ۶۰ میلیون مترمکعبی مصرف گاز
توکلی درباره مقدار مصرف گاز در روزهای اخیر بیان کرد: از روز شنبه تاکنون، حجم مصرف گاز حدود ۶۰ میلیون مترمکعب افزایش یافته است. پیش‌بینی می‌کنیم این مقدار تا پایان هفته، در مقایسه با هفته گذشته به حدود ۷۰ میلیون مترمکعب افزایش برسد.
وی درباره حجم بازگشت ظرفیت ازدست‌رفته تولید گاز به چرخه بیان کرد: بر اساس برنامه، مقرر شد پیش از آغاز فصل سرد سال ۱۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت ازدست‌رفته به چرخه تولید بازگردد که اکنون، این مقدار به‌طور میانگین به بیش از ۹۵ میلیون مترمکعب رسیده است.
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران درباره استان‌های دارای بیشترین میزان مصرف گاز و برنامه‌های مدیریت مصرف انرژی گفت: حجم مصرف گاز در استان‌های مختلف ارتباط مستقیمی با تعداد مشترکان و ترکیب مصرف آن‌ها دارد. برای نمونه، استان تهران در روزهای سرد سال و در اوج مصرف، حدود ۱۲۵ میلیون مترمکعب گاز مصرف می‌کند و متناسب با این مقدار مصرف، سهم دیگر استان‌ها در شبکه و توزیع گاز مدیریت می‌شود.
توکلی افزود: برای بررسی دقیق‌تر الگوی مصرف استان‌ها، باید به ترکیب مصرف یا همان سبد مصرف گاز در هر استان توجه داشت؛ زیرا این ترکیب در استان‌های مختلف متفاوت است. برای نمونه، در استان مازندران حدود ۹۴ درصد مصرف گاز به بخش خانگی و تجاری اختصاص دارد. بنابراین، حتی کوچک‌ترین اقدام و همراهی مشترکان این دو بخش برای کاهش مصرف می‌تواند کمک قابل توجهی به پایداری شبکه گاز کند.
وی تصریح کرد: درمجموع، حجم مصرف گاز در استان‌ها متناسب با جمعیت، تعداد مشترکان و ترکیب سبد مصرف آن‌ها متفاوت است و نمی‌توان فقط با مقایسه حجم مصرف، الگوی مصرف استان‌ها را ارزیابی کرد.
رصد دستگاه‌های اجرایی تا پایان ماه‌های سرد سال
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با اشاره به اقدام‌های انجام‌شده در زمینه مدیریت مصرف انرژی گفت: از اقدام‌های مهم امسال، با توجه به تکالیف تعیین‌شده و تأکیدهای رئیس‌جمهوری و مباحث مطرح‌شده در نشست‌های متعدد مسئولان ذی‌ربط، تعریف خط مبنای مصرف برای هریک از استان‌ها بود. این خط مبنا به ما کمک می‌کند الگوی مشخص‌تری برای مصرف داشته باشیم و مقدار کاهش مصرف را در هر استان به‌صورت دقیق‌تر ارزیابی کنیم.
توکلی ادامه داد: در بخش اداره‌ها افزون‌بر تکالیف قانونی، بر اساس تأکید رئیس‌جمهوری، دستگاه‌های اجرایی موظف شده‌اند مصرف گاز خود را ۲۰ درصد نسبت به حجم تعیین‌شده کاهش دهند. اجرای این برنامه می‌تواند کمک مؤثری به مدیریت شبکه و تأمین گاز موردنیاز بخش‌های تولیدی و صنعتی باشد.
وی درباره دمای استاندارد تعیین‌شده برای دستگاه‌های اجرایی و مشترکان خانگی بیان کرد: در بخش اداری، دمای ۱۸ درجه سانتی‌گراد به‌عنوان تکلیف تعیین شده است. برای اطمینان از اجرای این دستورالعمل، گروه‌های بازدید، پایش و رصد شرکت ملی گاز ایران از روز پانزدهم، پس از اجرای مانور در روز قبل از آن، فعالیت خود را آغاز کرده‌اند و این روند تا پایان فصل سرد ادامه خواهد داشت.
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران افزود: در بخش خانگی، بر اساس استانداردهای تعیین‌شده، دمای آسایش بین ۱۸ تا ۲۱ درجه سانتی‌گراد است. رعایت این محدوده دمایی، افزون‌بر کمک به سلامت افراد و خانواده‌ها، نقش مؤثری در کاهش مصرف انرژی و حفظ پایداری شبکه گاز کشور دارد.
۷۰ درصد مشترکان در پله نخست تعرفه
توکلی درباره مشوق‌های درنظرگرفته‌شده برای مشترکان خوش‌مصرف و برنامه‌های اصلاح الگوی مصرف مشترکان پرمصرف بیان کرد: در ارتباط با الگوی مصرف، حجم مصرف متعارفی برای مشترکان تعریف شده است. خوشبختانه حدود ۷۰ درصد مشترکان گاز کشور در پله نخست تعرفه‌ای قرار دارند و به‌اصطلاح خوش‌مصرف هستند و مطابق الگوی تعیین‌شده مصرف می‌کنند.
وی افزود: حدود ۱۸ درصد مشترکان نیز در پله دوم قرار می‌گیرند که مصرف آن‌ها در گروه مصرف متوسط طبقه‌بندی می‌شود. اما مشترکان قرارگرفته در پله‌های سوم و چهارم، در گروه بدمصرف و بسیار بدمصرف قرار دارند؛ زیرا مقدار مصرف آن‌ها با خط مبنا و الگوی تعیین‌شده برای شهر محل سکونتشان تناسب ندارد.
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران ادامه داد: این شرکت در ارتباط با مشترکان، بر اساس نظام تعرفه‌گذاری و تکالیف قانونی عمل می‌کند و به اعتقاد من، بخشی از اصلاح رفتار مصرفی از طریق همین سازوکار تعرفه‌ای ممکن است. برای نمونه، تعرفه پله چهارم در سال جاری برای مشترکان بسیار پرمصرف، به سطحی نزدیک به قیمت صادراتی گاز رسیده است.
افزایش تعرفه به‌صورت پلکانی اعمال می‌شود
توکلی در توضیح سازوکار تعرفه‌گذاری گاز گفت: افزایش تعرفه گاز متناسب با حجم مصرف مشترکان و به‌صورت پلکانی اعمال می‌شود. نکته مهم این است که پارسال تنها حدود ۱.۳۳ درصد از مشترکان در پله چهارم تعرفه‌ای قرار داشتند، اما همین گروه نزدیک به ۶ درصد کل گاز کشور را مصرف می‌کردند. بنابراین، رویکرد تعرفه‌ای با هدف تحقق عدالت در مصرف و متناسب‌سازی هزینه پرداختی با حجم مصرف مشترکان دنبال می‌شود.
وی با اشاره به برخورد با استفاده غیرمجاز از گاز و انشعاب‌های غیرمجاز تصریح کرد: امسال اراده جدی برای برخورد با این موارد در کشور وجود دارد. این تخلفات فقط در برخی مناطق خوش‌نشین، باغ‌ویلاها و روستاهای خارج از محدوده قانونی و بافت مصوب مشاهده می‌شود. با مواردی که از طریق گزارش‌ها شناسایی شوند، برخورد قانونی می‌شود؛ به این معنا که افزون‌بر قطع انشعاب‌های غیرمجاز، جریمه‌های قانونی نیز اعمال می‌شود.
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با اشاره به شرایط تأمین گاز در زمستان پیش‌رو بیان کرد: امسال با سالی استثنایی و بسیار دشوار در تأمین گاز روبه‌رو هستیم و دست‌کم ۱۱ استان کشور در معرض تنش گازی قرار دارند که این شرایط در سه استان مازندران، گلستان و خراسان شمالی گسترده‌تر خواهد بود.
توکلی با تأکید بر ضرورت همراهی مردم در مدیریت مصرف انرژی گفت: بااین‌حال، اجرای موفق این برنامه‌ها به اراده جمعی، همت، همدلی و همراهی مشترکان نیاز دارد؛ زیرا در فصل زمستان حدود ۸۰ درصد گازی که به شبکه تزریق می‌شود، به مصرف بخش خانگی و تجاری اختصاص می‌یابد.
وی تصریح کرد: اگر مشترکان تنها یک درجه دمای محیط خانه خود را کاهش دهند، حجم صرفه‌جویی حاصل می‌تواند معادل تولید یک فاز پارس جنوبی باشد. این موضوع نشان می‌دهد که حتی اقدام‌های کوچک در مدیریت مصرف، می‌تواند بدون آنکه کیفیت زندگی و آسایش خانواده‌ها تحت‌تأثیر قرار گیرد، کمک بزرگی به پایداری شبکه گاز کشور کند.
افزایش بازدهی تنها مختص نیروگاه‌ها نیست
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران درباره وضع تأمین گاز صنایع کشور و احتمال اعمال محدودیت در این بخش بیان کرد: در بخش صنعت حدود ۱۲ کد مصرف داریم که برخی از آن‌ها در گروه صنایع قطع‌نشدنی قرار می‌گیرند؛ ازجمله صنایع غذایی و دارویی که با امنیت غذایی و سلامت مردم ارتباط مستقیم دارند. این صنایع حتی در شرایط سخت شبکه نیز تحت هیچ شرایطی در برنامه قطع گاز قرار نمی‌گیرند.
توکلی افزود: در کنار این گروه، صنایع عمده‌ای مانند فولاد و پتروشیمی نیز وجود دارند که تا این لحظه، با وجود کاهش حدود ۱۳ درصدی تولید گاز کشور در پی آسیب‌های واردشده به تأسیسات، هیچ محدودیتی در تأمین گاز آن‌ها اعمال نکرده‌ایم. البته اگر حجم مصرف گاز در برخی از این صنایع کاهش یافته، بخشی از آن به دلیل آسیب‌هایی است که در جریان جنگ به تأسیسات و مجموعه‌های صنعتی وارد شده است.
وی با تأکید بر اهمیت نقش صنعت در اقتصاد کشور تصریح کرد: در بخش صنعت فقط با مصرف‌کننده گاز روبه‌رو نیستیم، بلکه با مجموعه‌ای از بخش‌های مولد روبه‌رو هستیم که گاز را به محصول، ارزش افزوده، اشتغال و تولید ملی تبدیل می‌کنند.
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران ادامه داد: موضوع بهره‌وری انرژی و افزایش بازدهی تنها مختص نیروگاه‌ها نیست و باید در بخش صنعت نیز با جدیت دنبال شود. فعالان و صنعتگران کشور باید توجه داشته باشند که انرژی و نحوه مصرف آن، یکی از موضوعات بسیار مهم در اقتصاد کشور است.
توکلی با اشاره به سهم بخش صنعت از مصرف گاز کشور گفت: برای نمونه، در سال ۱۴۰۴ حدود ۳۷ درصد از کل گاز کشور در بخش صنعت مصرف شده است. بنابراین، اگر در همین بخش حتی به میزان محدودی به موضوع بهره‌وری انرژی و افزایش بازده توجه شود، تأثیر قابل توجهی بر تأمین گاز سایر بخش‌ها خواهد داشت.
صنایع هیچ محدودیت گازی ندارند
وی با اشاره به اهمیت تأمین گاز صنایع کوچک و واحدهای تولیدی افزود: نکته دیگری که باید در ارتباط با بخش صنعت مورد توجه قرار گیرد، تأمین گاز صنایع کوچک و کسب‌وکارهای تولیدی است. خوشبختانه امسال حتی یک میلیارد مترمکعب گاز نیز از سهم این بخش‌ها کاهش نیافته است. این موضوع بر اساس تأکید رئیس‌جمهوری و با هدف حمایت از فعالیت صنایع کوچک و حفظ اشتغال در این بخش دنبال شده است؛ زیرا این واحدها با وجود سهم مصرف کمتر، در زنجیره تولید و اشتغال کشور نقش مهمی دارند. تا این لحظه هیچ محدودیتی در تأمین گاز صنایع اعمال نکرده‌ایم.
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران تنوع‌بخشی به سبد سوخت صنایع را یکی از راهکارهای مهم مدیریت مصرف گاز دانست و گفت: نکته دوم و بسیار اساسی، ضرورت تنوع‌بخشی به سبد سوخت صنایع است. برای نمونه، در صنعت سیمان، بخشی از سوخت موردنیاز واحدها در فصل گرم سال می‌تواند به سوخت مایع، ازجمله نفت‌کوره، تغییر یابد. این موضوع یکی از راهکارهای مدیریت مصرف گاز است که در عمل نیز تجربه شده است. وزارت نفت در چهارچوب سبد سوختی که در اختیار صنایع قرار می‌دهد، از این ظرفیت استفاده می‌کند تا امکان مدیریت بهتر مصرف گاز فراهم شود.
توکلی درباره احتمال تداوم این روند در ادامه ماه‌های سرد سال بیان کرد: برای بررسی این موضوع باید به دو چالش اساسی توجه کنیم. نخست، ناترازی مزمن، سنواتی و انباشته‌ای است که طی سال‌های گذشته با آن روبه‌رو بوده‌ایم و در دوره اوج مصرف، حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب کاهش عرضه گاز را به همراه داشته است.
وی افزود: چالش دوم، کاهش جدید ظرفیت تولید در پی آسیب‌های ناشی از جنگ است که حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب به این محدودیت‌ها اضافه کرده است. همان‌طور که اشاره کردم، از مجموع ۲۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت ازدست‌رفته، تاکنون حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب به چرخه تولید بازگشته و همچنان حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت باقی مانده است.
هر مترمکعب گاز در بازار بورس انرژی حدود ۸۴ هزار تومان
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران همراهی مشترکان بخش خانگی و تجاری در مدیریت مصرف را راهکار اصلی عبور از شرایط پیش‌رو دانست و تصریح کرد: در روزهای اوج مصرف، حدود ۸۰ درصد گاز کشور به این دو بخش اختصاص می‌یابد. هر مقدار صرفه‌جویی در مصرف خانگی و تجاری، امکان تخصیص گاز بیشتر به نیروگاه‌ها و صنایع را فراهم و به تداوم چرخه تولید و فعالیت اقتصادی کشور کمک می‌کند.
توکلی درباره سازوکار اجرای طرح گواهی صرفه‌جویی انرژی و نحوه بهره‌مندی مشترکان از منافع اقتصادی آن بیان کرد: خوشبختانه در قانون برنامه هفتم پیشرفت، به‌ویژه در ماده ۴۶، سازوکارهای مناسبی برای این موضوع پیش‌بینی شده است. در این زمینه، کمیسیون اصل ۹۰ مجلس و دیگر مسئولان و افرادی که دغدغه اجرای این قانون را داشتند، پیگیری‌های مؤثری انجام داده‌اند.
وی افزود: شرکت ملی گاز ایران سازوکار اجرایی این موضوع را از طریق شرکت‌های کارور تعریف کرده است و اکنون ۱۱۲ شرکت در این حوزه قرارداد دارند و فعالیت آن‌ها عملیاتی شده است.
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با اشاره به حوزه فعالیت این شرکت‌ها تصریح کرد: فعالیت شرکت‌های کارور در ۶ بخش دنبال می‌شود که همه این بخش‌ها می‌توانند به ارتقای بهره‌وری انرژی کمک کنند. متناسب با حجم صرفه‌جویی محقق‌شده گواهی صرفه‌جویی گاز صادر می‌شود و شرکت‌های کارور می‌توانند از منافع آن بهره‌مند شوند.
توکلی با اشاره به ارزش اقتصادی گواهی‌های صرفه‌جویی گفت: برای درک ارزش اقتصادی این گواهی‌ها، کافی است بدانیم که در اوج مصرف، هر مترمکعب گاز در قالب گواهی صرفه‌جویی در بازار بورس انرژی تا حدود ۸۴ هزار تومان معامله شده است.
وی درباره منافع این طرح برای مشترکان خانگی بیان کرد: وقتی یک خانه بهینه‌سازی می‌شود و حجم مصرف گاز آن کاهش می‌یابد، ممکن است از قرارگرفتن در پله‌های بالای مصرف و گروه مشترکان بدمصرف و بسیار بدمصرف خارج شود، درنتیجه مبلغ قبض گاز آن خانواده نیز کاهش می‌یابد.
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با اشاره به اقدام‌های شرکت‌های کارور در زمینه بهینه‌سازی مصرف انرژی افزود: بخش عمده فعالیت این شرکت‌ها (حدود ۷۰ درصد) به اقدام‌هایی مانند اصلاح و هوشمندسازی موتورخانه‌ها، استفاده از بخاری‌های پربازده و اصلاح سیستم‌های مدیریت مصرف اختصاص دارد.
توکلی ادامه داد: در کنار این اقدام‌ها، بخشی از برنامه‌ها با حمایت و بر اساس مصوبات مربوط اجرا می‌شود. برای نمونه، تاکنون حدود ۱۹۰ هزار بخاری در کشور توزیع شده که تمرکز آن بیشتر بر استان‌های سردسیر و خانواده‌های تحت پوشش سازمان بهزیستی و کمیته امداد بوده است. شرکت‌های سرمایه‌گذار و کارور در قالب طرح‌های خود از این ظرفیت استفاده می‌کنند.
وی در تشریح منافع اجرای پروژه‌های بهینه‌سازی برای بخش‌های مختلف گفت: اجرای موفق این طرح‌ها برای همه طرف‌ها منفعت دارد. برخی از شرکت‌ها کیف پول مشترکان را تعریف کرده‌اند و سود حاصل از صرفه‌جویی را به این حساب واریز می‌کنند. درواقع، زمانی که یک شرکت کارور موفق به تحقق صرفه‌جویی می‌شود، چهار بخش از این موضوع منتفع خواهند شد. نخست، دولت که از ایجاد زیرساخت‌های جدید و پرهزینه برای تولید انرژی بی‌نیاز می‌شود. دوم، مصرف‌کننده که با کاهش مصرف، هزینه کمتری می‌پردازد. سوم، محیط زیست که از کاهش آلودگی ناشی از مصرف سوخت‌های فسیلی بهره‌مند می‌شود و چهارم، شرکت‌های کارور که بخش قابل توجهی از آن‌ها دانش‌بنیان هستند و از محل اجرای پروژه‌های بهینه‌سازی فعالیت اقتصادی می‌کنند.
گواهی صرفه‌جویی ابزار تأمین منابع مالی
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران درباره تفاوت گواهی صرفه‌جویی پیشینی با گواهی صرفه‌جویی معمول بیان کرد: گواهی صرفه‌جویی پیشینی درواقع ابزاری برای کمک به شرکت‌های کارور و تأمین منابع مالی موردنیاز آن‌هاست. گاهی این شرکت‌ها ایده‌ها و طرح‌های مناسبی برای کاهش مصرف دارند، اما برای اجرای آن‌ها با محدودیت سرمایه‌گذاری روبه‌رو هستند.
توکلی افزود: در این سازوکار، بر اساس برآورد حجم صرفه‌جویی که قرار است با اجرای یک طرح محقق شود، متناسب با آن گواهی صادر می‌شود و شرکت می‌تواند از این گواهی به‌عنوان پشتوانه مالی استفاده کند. این گواهی در بورس انرژی نیز قابلیت خریدوفروش دارد و منابع حاصل از آن می‌تواند به تأمین سرمایه موردنیاز برای اجرای طرح‌های بهینه‌سازی کمک کند.
وی ادامه داد: در شرکت ملی گاز ایران تاکنون تعداد قابل توجهی از این گواهی‌ها توزیع شده است و این فرایند به‌صورت مستمر ادامه دارد. هر شرکت کاروری که بتواند میزان صرفه‌جویی پیش‌بینی‌شده برای طرح خود را به‌صورت مستند ارائه کند، می‌تواند از این ظرفیت بهره‌مند شود، حتی اگر مقدار صرفه‌جویی در مرحله نخست برآوردی باشد و پس از اجرای پروژه، مقدار واقعی آن ارزیابی شود.
