«قربان‌صدقه»های مقامات شاهنشاهی حول کمپانی «هاوایین اگرونومیکس» در دشت مغان

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در بخش پیشین این پرونده به ماهیت شرکت «هاوایین آگرونومیکس» پرداختیم و دیدیم که این شرکت برای مطالعات زیرساختی در خوزستان و مغان تشکیل شد. ادامه روند این پروژه بسیار قابل توجه و شایان بررسی است. مستندات حاکی از آن است که کمیته‌ای برای انتخاب مهندس مشاور تشکیل شد و در تاریخ ۲۷ تیر ۱۳۴۹، کمپانی «هاوایین آگرونومیکس» برای این منظور برگزیده و ابلاغ گردید. 

منبع: آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

بر مبنای این ابلاغیه، «هیئت عامل برنامه» در جلسه ۳۳۷ خود، انتخاب آگرونومیکس و تخصیص اعتبار به این مطالعات را برای نیمه دوم سال ۱۳۴۹ و سه‌ماهه اول ۱۳۵۰ به تصویب رسانید. 

منبع: آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

این بخش از مطالعات در سال‌های ۱۳۴۹ و ۱۳۵۰، بعد‌ها به «مطالعات فاز اول» شهرت یافت و اعلام نتایج این مطالعات تا زمستان ۱۳۵۰ به طول انجامید. در ۱۹ دی ۱۳۵۰ کمیسیونی متشکل از سازمان برنامه و سازمان دامپروری کل کشور تشکیل گردید تا پیش‌نویس گزارش نهایی آگرونومیکس از این فاز را به تصویب برساند. نتیجه این جلسه به این انجامید که از آگرونومیکس خواسته شد جزئیات بیشتری از مطالعات خود را به طرف ایرانی ارائه کند.

نامه خاتمه و تایید مرحله اول قرارداد آگرونومیکس - منبع: آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

منصور فردوس، مجری طرح مغان و رئیس کل سازمان دامپزشکی کشور، برای اعلام پایان فاز اول مطالعات هاوایین آگرونومیکس، در تاریخ‌های ۲۹ دی و ۲۸ بهمن ۱۳۵۰ از این کمپانی درخواست می‌کند که اطلاعات بیشتری از مطالعات فنی و اقتصادی، و آمار‌های به‌دست‌آمده از مغان را در اختیار مجری طرح قرار دهد. آگرونومیکس در نامه‌ای مورخ ۱۱ اسفند ۱۳۵۰ این اطلاعات را به مجری طرح ارائه می‌کند. متعاقب این اقدام، در ۲۳ فروردین ۱۳۵۱، منصور فردوس پایان مرحله اول قرارداد آگرونومیکس را به سازمان برنامه اعلام کرد (تصویر بالا). 

سربرگ آگرونومیکس - منبع: آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

منبع: آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

در این مقطع، کمپانی آگرونومیکس فردی به نام «جان. تی. الکساندر» را به‌عنوان مسئول مطالعه مغان منصوب کرده است. 

بخشی از نامه آگرونومیکس به مجری طرح؛ منبع: آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

از این پس، جلسات و مکاتبات برای تصویب مطالعات فاز‌های دوم و سوم پروژه آغاز شد. در ۳ اردیبهشت ۱۳۵۱، وزیر کشاورزی و منابع طبیعی نامه‌ای خاص با قید «خیلی خیلی فوری» خطاب به خداداد فرمانفرمائیان، مدیرعامل سازمان برنامه، ارسال کرد. متن این نامه چنین است: 

"دوست گرامی؛ جناب آقای فرمانفرمائیان 
مدیرعامل سازمان برنامه
پیرو نامه شماره ۶۰۲۰۴ مورخ ۲۶/۱۲/۵۰، چون موضوع انتخاب مهندس مشاور برای مطالعه و تعیین امکانات اجرا و پیاده‌سازی طرح مجتمع کشاورزی و صنایع دامپروری مغان نهایت درجه اهمیت دارد، مستدعی است دستور فرمایند در انتخاب مهندس مشاور برای طرح مذکور تسریع و نتیجه را اعلام فرمایند.
با تقدیم احترام
وزیر کشاورزی و منابع طبیعی".

اما ظاهرا این سطح از تاکید و صمیمیت برای رساندن پیام کافی نبود! منصور روحانی در هامش نامه، متنی بلندبالا افزود و نوشت:

"قربانت گردم. با اینکه مهندس مشاور فاز اول هاوایین آگرونومیکس بوده است، و دوم و سوم را همین مهندس مشاور (قاعدتا) باید انجام دهد با یک تدبیر خاص در طرح‌های سابق طوری موافقت شده است که در مراحل بعدی دوم و سوم جلب موافقت مکرر سازمان برنامه و دفتر فنی و کمیته انتخاب مهندس مشاور لازم باشد، و اگر کشاورزی قابلیت جذب ندارد دلیل آن همین لزوم جلب موافقت‌های مکرر برای یک کار است که ان‌شاءالله به کمک جنابعالی نه‌تن‌ها در این مورد، بلکه برای همه خدمات مهندسی آیندّ طرح‌ها بصورت منطقی و با حداقل بروکراسی حل شود. 
ارادتمند"

تصویر نامه ۳ اردیبهشت ۱۳۵۱ وزیر کشاورزی به مدیرعامل سازمان برنامه - منبع: آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

در ۲۰ اردیبهشت ۱۳۵۱، مدیریت کشاورزی و دامپروری سازمان برنامه به مدیران مهندسان مشاور و کارشناسان همان سازمان اعلام کرد که فاز اول مطالعات مغان توسط هاوایین آگرونومیکس انجام شده و لازم است برای انتخاب مشاور برای فاز‌های دوم و سوم اقدام شود. 

تصویر نامه ۳ اردیبهشت ۱۳۵۱ وزیر کشاورزی به مدیرعامل سازمان برنامه؛ منبع: آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

پروپوزال اجرای فاز‌های دوم و سوم دو بار – هربار با تغییراتی – تا اواخر خرداد ۱۳۵۰ به وزارت کشاورزی و منابع طبیعی واصل شد. در ۲۱ خرداد ۱۳۵۱ جلسه‌ای با حضور نماینده سازمان برنامه در وزارت کشاورزی و منابع طبیعی تشکیل شد تا در مورد شرح وظایف کمپانی آگرونومیکس تصمیم‌گیری شود. 

تصویر نامه ۳ اردیبهشت ۱۳۵۱ وزیر کشاورزی به مدیرعامل سازمان برنامه؛ منبع: آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

بخش‌های بعدی این پرونده، مستندات دیگری این‌بار در زمینه فعالیت‌های میدانی هاوایین آگرونومیکس به دست خواهد داد. فعالیت‌هایی که موجب شد این کمپانی به تمامی اطلاعات زیرساختی دشت مغان دست یابد.