توافق نهایی «هاوایین آگرونومیکس» و وزارت کشاورزی ایران برای مطالعات فنی و اقتصادی «دشت مغان» + اسناد

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ اگرونومیکس، ارزش پروژه را بیش از ۳۰۰ میلیون دلار برآورد کرده و ۹.۳ درصد آن را برای مطالعات درخواست کرده بود، در مرحله اول این رقم به ۷۰میلیون دلار فروکاسته شد، و بر این اساس با این کمپانی قراردادی منعقد شد.

این کمپانی در تاریخ ۲۳ آبان ۱۳۵۱ (۱۴ نوامبر ۱۹۷۲) با امضای «جان وارنر» (معاون مدیرعاملش) درخواست اصلاحیه‌ای درمورد قرارداد به قوامیان، معاون وزیر کشاورزی و منابع طبیعی ایران می‌فرستد (این مناسبات نشان می‌دهد آگرونومیکس سطح مدیرعاملش را همتراز وزیر ایران تعریف کرده بود). وارنر در این دوره در ایران به سر می‌برد و در جلسات شخصا حضور دارد. چه اینکه امضای او در صورتجلسات به چشم می‌خورد.

تصویر امضای وارنر

منبع: آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

وزیر بلافاصله، فردای آن روز، با تذکر نسبت به فوریت موضوع، نامه را به دفتر فنی سازمان برنامه ارسال می‌کند. این نکته حائز اهمیت، و همچنین محل سوال است که وزیر در این نامه هم به «لزوم امضای فوری قرارداد» و هم به «نهایت تسریع در تصویب و ابلاغ آن» - بدون ذکر قید ضرورت بررسی(!) - تاکید می‌کند.  

تصویر نامه وزیر کشاورزی و منابع طبیعی به سازمان برنامه

منبع: آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

در نامه درخواست اصلاحیه توسط اگرونومیکس، چهار تغییر درخواست شده و آمده است: 

شرکت کشاورزی هاوایی (بین‌المللی)

صندوق پستی ۱۱-۱۲۳۸، تهران، ایران. تلگراف: «آگرونومیکس» تهران

دفتر اصلی: صندوق پستی ۳۴۷۰، هونولولو، هاوایی ۹۰۸۰۱، ایالات متحده آمریکا

۱۴ نوامبر ۱۹۷۲
MOG-II-۱۲۱

جناب مهندس م. ح. قوامیان
معاون وزیر
وزارت کشاورزی و منابع طبیعی
دولت شاهنشاهی ایران
تهران - ایران

با احترام به قرارداد پیشنهادی برای خدمات مهندسی مشاوره‌ای برای پروژه کشاورزی-صنعتی مغان، که در تاریخ ۱۸ اکتبر ۱۹۷۲ ارائه شده است، مایلیم موارد زیر را به اطلاع جناب عالی برسانیم:

۱. برنامه زمانی فاز اول: برنامه زمانی برای کار فاز اول، که در پیوست ۲ پس از یادداشت ۳ آمده است، بر اساس فرض امضای قرارداد تا پایان اکتبر ۱۹۷۲ تنظیم شده بود. با توجه به عدم امضای قرارداد تا کنون، باید روشن کنیم که کار فاز اول نیاز به دوازده ماه پس از امضای قرارداد دارد.

۲. نظرات مهندس شرکت: به درخواست جناب وزیر روحانی، قرارداد پیشنهادی (۱۸ اکتبر) به مهندس اصغر ا. شرکت، مدیر پروژه نیشکر هفت‌تپه، برای اظهارنظر ارسال شد. مهندس شرکت به‌درستی اشاره کرده است که باید مقالاتی برای روشن کردن دوره قرارداد و مقالاتی برای تغییرات و اصلاحات به قرارداد اضافه شود. ما چنین مقالاتی را تهیه کرده‌ایم و آماده‌ایم آنها را در مذاکرات قرارداد آینده برای گنجاندن در قرارداد نهایی ارائه دهیم. نسخه‌های پیوست شده نشان می‌دهند که ما چه در نظر داریم؛ این صفحات اصلاح شده به‌راحتی می‌توانند در تهیه اسناد نهایی جایگزین شوند.

۳. اشتباه محاسباتی: در پایان بند C از پیوست ۴، مبلغ باید “چهارصد و هشتاد و هشت میلیون و دویست و پنجاه هزار ریال (ریال ۴۸۸,۲۵۰,۰۰۰) ” باشد. 

۴. علاوه بر این، برای رسیدن به حداقل هزینه پروژه ۵،۲۵۰ میلیون ریال که در بند C از پیوست ۴ ذکر شده است، از تبدیل مبلغ توافق شده ۷۰ میلیون دلار آمریکا توسط جنابعالی استفاده کردیم. ۷۰ میلیون دلار آمریکا مبلغ توافق شده بین وزیر محترم - روحانی - و آقای وین ریچاردسون جونیور بود. ظاهرا در این محاسبه تبدیل با نرخ ارز فرضی ۷۵ ریال به ازای هر ۱ دلار آمریکا انجام شده است. از آنجا که ۷۰ میلیون دلار آمریکا مبلغ توافق شده بود، ما معتقدیم که تبدیل باید بر اساس نرخ ۷۶.۲۵ به ۱ انجام شود و بنابراین مبلغ ریالی باید به ۵،۳۳۷.۵ میلیون ریال تغییر یابد و درصد مربوطه اعمال شود. این تغییر، مبلغ در بند ۳ (بالا) را به ۴۹۶،۳۸۷،۵۰۰ ریال تغییر می‌دهد.

ما از حمایت جنابعالی در گنجاندن تغییرات فوق در اسناد نهایی قرارداد قدردانی می‌کنیم.

با نهایت احترام
کمپانی هاوایین آگرونومیکس اینترنشنال
جان وارنر
معاون مدیرعامل 

منبع: آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

دفتر فنی سازمان برنامه، با امضای رضا درودیان، در تاریخ ۱۵ آذر ۱۳۵۱، این درخواست را به ضمیمه درخواست انگلیسی کمپانی اگرونومیکس به مدیریت کشاورزی و دامپروری سازمان برنامه ارسال می‌کند.

تصویر نامه دفتر فنی

منبع: آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

در صورتجلسه مورخ نهم دیماه ۱۳۵۱ سازمان برنامه با عنوان «حدود خدمات و حق‌الزحمه خدمات» که قید شده به‌عنوان «آخرین جلسه بررسی حدود خدمات و حق‌الزحمه مهندس مشاور هاوایین اکرونومیکس» تشکیل شده، و به امضای نماینده شرکت هاوایین آگرونومیکس، نماینده وزارت کشاورزی و منابع طبیعی، دفتر فنی سازمان برنامه، و مدیریت کشاورزی و دامپروری رسیده، آمده است:

"با توجه به ضوابطی که برای حقوق و مزایا و کلیه هزینه‌های مربوط برای انجام چنین کاری به‌وسیله کارشناسان مختلف در سازمان برنامه موجود است، و درنظر گرفتن اینکه با تأیید وزارت کشاورزى و منابع طبیعى حدود کار کل کشت‌و‌صنعت حداقل هفتاد میلیون دلار خواهد بود، رقم ۹.۳ درصد، حق الزحمه عادلانه‌اى براى کلیه مراحل طرح و یکصدوبیست کارشناس - ماه خدمات نظارتى بوده و مورد توافق قرار گرفت. با توجه به نکات فوق میزان کلى حق‌الزحمه «شش‌میلیون‌وپانصدوده‌هزار دلار» آمریکاست که پنجاه‌درصد آن به دلار و پنجاه‌درصد به ریال باتوجه به نرخ تسعیر زمان پرداخت، قابل پرداخت خواهد بود. چنانچه مبلغ کل کار بیش از ٧٠ میلیون دلار باشد، رقم حق‌الزحمه برمبنای ۹.۳ درصد محاسبه و پرداخت خواهد شد." 

تصویر بخشی از صورتجلسه
منبع: آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

محمدتقی نورائی، رئیس دفتر اعتبارات طرح‌های سازمان برنامه، در بند ۲ از نامه شماره ۵۷۳۰/الف سازمان برنامه مورخ هفتم اسفندماه ۱۳۵۱ آورده است:

"حق‌الزحمه مهندس مشاور (هاوایین آگرونومیکس) بابت انجام خدمات مراحل ۲ و ۳ کشت‌و‌صنعت مغان، بر اساس صورت‌مجلس مورخ ۱۳۵۱/۱۰/۹ به مبلغ شش‌میلیون‌وپانصدوده‌هزار ریال (۶.۵۱۰.۰۰۰۰ دلار آمریکائی) که پنجاه‌درصد آن به دلار، و پنجاه‌درصد آن به ریال، باتوجه به نرخ تسعیر زمان پرداخت باشد. " 

منبع: آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

جمع‌بندی

به این ترتیب، پس از حدود یک سال رفت و برگشت، فاز‌های اصلی مطالعات توسعه دشت مغان، با کمپانی بی‌نام و نشان هاوایین آگرونومیکس، به مبلغ بیش از ۶.۵ میلیون دلار منعقد شد. تارنمای شرکت کشت‌وصنعت مغان (https://mwh.moghanind.com/) می‌نویسد:

"در سال ۱۳۵۲ بین وزارت کشاورزی و مهندسین مشاور هاوائین اگرونومیکس اینتر نشنال و شرکت اگرونومیک ایران قراردادی منعقد شد که به موجب آن مطالعات جامع شرکت به عهده آنان واگذار گردید.

در همین سال با به زیر کشت رفتن اولین قطعات تسطیح نشده بصورت زراعت دیم، فعالیت تولید در کشت و صنعت و دامپروری مغان آغاز گردید که بسرعت با تسطیح اراضی و بهره‌گیری از آب، به زراعت فاریاب تبدیل و بدین‌سان نظام بهره‌وری از زمین، عملا از شکل مرتع قشلاقی متوسط و فقیر به شکل زراعت مکانیزه تغییر یافت."

در بخش‌های بعدی، محتوای دو سند مهم، یکی پروپوزال نهایی فاز دو و سه، و دیگری بخشهای مهم متن ۲۳ صفحه‌ای نتیجه مطالعات را منتشر خواهیم کرد. متن کامل و اصلی، که حاوی چندین مجلد است، تقریبا در دسترس نیست، یا جایی ثبت نشده است.