همکاری ترانزیتی سه‌جانبه‌ای که اقتصاد ایران را متحول می‌کند

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ همکاری‌های ترانزیتی میان ایران، افغانستان و چین به عنوان یک محور کلیدی در توسعه اقتصادی و تجاری در منطقه غرب آسیا و آسیای مرکزی و در راستای طرح ابتکار کمربند-راه چین مطرح است. این همکاری‌ها نیازمند یک استراتژی سه‌جانبه برای تجاری‌سازی کریدورهای ارتباطی خواهد بود. 

تاریخچه همکاری‌های ترانزیتی میان سه کشور ایران، افغانستان و چین به دوران باستان بر می‌گردد. جاده ابریشم که از چین به اروپا می‌رسید، از طریق ایران و افغانستان فعلی عبور می‌کرد و به عنوان یکی از مهم‌ترین کریدورهای تجاری آن زمان شناخته می‌شد.

امروزه، با توجه به تغییرات جهانی و نیاز به تنوع در مسیرهای تجاری، این مسیر تاریخی دوباره مورد توجه قرار گرفته و به عنوان یک فرصت برای گسترش روابط اقتصادی و تجاری میان این کشورها به شمار می‌رود. 

همکاری‌های ترانزیتی میان ایران، افغانستان و چین، نه فقط به تسهیل تجارت و حمل‌ونقل کمک می‌کند، بلکه می‌تواند به بهبود روابط سیاسی و اقتصادی میان این کشورها نیز منجر شود. با توجه به ظرفیت‌های موجود و نیاز به توسعه زیرساخت‌ها، این همکاری‌ها می‌تواند به عنوان یک فرصت مناسب برای رشد اقتصادی در منطقه تلقی شود. 

چین برای دسترسی زمینی به بازار اروپا و غرب آسیا به ویژه در زمینه انرژی، به مسیرهای مقرون به صرفه و ایمن نیاز دارد. در سال ۲۰۱۳، ابتکار کمربند-راه (BRI) به منظور گسترش تجارت خارجی و رقابت اقتصادی با آمریکا توسط چین معرفی شد. 

در میان ۶ کریدوری که ذیل این ابتکار تعریف شده‌اند، کریدور چین-آسیای مرکزی-غرب آسیا که از مسیر ایران، افغانستان یا آسیای مرکزی می‌گذرد، اهمیت ویژه‌ای برای چین دارد. همسایگی چین با افغانستان و آسیای مرکزی و سیاست خارجی آنها بر مبنای همسایگی، این التزام را برای چینی‌ها به وجود آورده تا توسعه اقتصادی همسایگان خود را پیگیری کنند. 

چین سرمایه‌گذار پروژه‌های زیرساختی افغانستان

چین در سال‌های اخیر به عنوان یکی از بزرگترین سرمایه‌گذاران در پروژه‌های زیرساختی افغانستان شناخته شده‌ است. بر اساس گزارش‌ها، چین بیش از ۵ میلیارد دلار در پروژه‌های مختلف در افغانستان سرمایه‌گذاری کرده که شامل پروژه‌های ساخت راه‌آهن، جاده و دیگر زیرساخت‌ها می‌شود. 

اتصال ریلی ایران و افغانستان نقش حیاتی در پویایی تجارت میان این دو کشور و منطقه دارد. راه‌آهن خواف-هرات به طول ۸۰۰ کیلومتر، قادر است که حدود ۵ میلیون نفر از جمعیت افغانستان را از خدمات حمل‌ونقل ریلی و مسافری بهره‌مند سازد. این خط ریلی برای افغانستان که محصور در خشکی بوده و در شرق خود با مناطق کوهستانی و در جنوب با تنش‌های سیاسی و مرزی با پاکستان مواجه است، از اهمیت استراتژیک بالایی برخوردار خواهد بود. 

تاثیر سه کشور بر توسعه یکدیگر

در همین راستا محمدمهدی کریمی قهی، کارشناس ترانزیت در گفت‌وگو با اقتصاد معاصر در مورد اتصال ریلی ایران، افغانستان و چین اظهار داشت که این سه کشور به طور فزاینده‌ای برای توسعه یکدیگر، نیاز به تعریف کریدور ریلی-جاده‌ای در ارتباط با خود دارند که چندی پیش، حساب مجازی بریکس اعلام کرد که چین از طریق افغانستان به ایران و غرب آسیا خواهد رسید. 

وی افزود: با توجه به موقعیت افغانستان در اتصال چین-اروپا از طریق ایران، ارتباط چین با ایران در غرب آسیا و تحولات پرشتاب جهانی، نیاز به همکاری سه‌جانبه ایران، افغانستان و چین با دیپلماسی فعال و برگزاری نشست‌های منظم میان بخش‌های دولتی و بازرگانان و فعالان ترانزیتی، بیش از پیش احساس می‌شود. 

این کارشناس پیشنهاد کرد که مسوولان سه کشور به همراه فعالان تجاری و ترانزیتی هر ۴ ماه، نشستی مشترک برای تبیین و بررسی ابعاد همکاری‌های سه‌جانبه برگزار کنند تا به نتیجه عملیاتی نزدیک‌تر بشوند. 

کریمی قهی ادامه داد: تکمیل خط ریلی خواف-هرات و گسترش آن به مزارشریف و مرز مشترک چین و افغانستان، گام مهمی در راستای تحقق این هدف خواهد بود. تامین سرمایه برای این پروژه می‌تواند از طریق تهاتر خدمات مهندسی در ازای بهره‌برداری از منابع معدنی غنی افغانستان انجام شود. 

وی در پایان بیان کرد که ساماندهی و توسعه پایانه‌‌‌های مرزی مشترک، تسهیل در فرآیندهای حمل‌ونقلی و لجستیکی و مدرن‌‌‌سازی امکانات و تجهیزات و تاسیس و فعالیت شرکت‌های مشترک حمل‌ونقلی ایرانی، افغانی و چینی در راستای رونق ترانزیت بین سه کشور و دیگر کشورهای واقع در شمال، غرب و جنوب ایران و فراتر از آن‌ها را به دنبال خواهد داشت و نقش تاریخی و کلیدی سه کشور در راه ابریشم باستانی، یادآوری و تکرار خواهد شد.