فرصت‌طلبی اقتصادی آنکارا در دمشق

اقتصاد معاصر-محمدعلی حسن‌نیا، کارشناس بین‌الملل: بر کسی پوشیده نیست که آنکارا علاوه بر اینکه می‌خواهد در آینده سیاسی سوریه نقش‌آفرین اصلی باشد، در صدد بوده که اقتصاد دمشق را هم مال خود کند. این موضوع زمانی جنبه واقعی می‌یابد که ترکیه به تجار در حلب و شمال سوریه اطمینان داده که در این منطقه سرمایه‌گذاری وسیعی خواهد کرد. یکی از مهم‌ترین مکان‌هایی که ترکیه بعد از حلب به دنبال آن است، شرق فرات خواهد بود. 

بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده، نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) در حال حاضر مناطق وسیعی در شرق و شمال شرق این کشور را کنترل می‌کنند؛ جایی که بیشتر ذخایر نفتی که در مجموع ۲.۵ میلیارد بشکه است، در آن قرار دارند. 

مناطق تحت کنترل نیروهای SDF در حسکه به تنهایی حدود نیمی از تولیدات کشاورزی سوریه را تامین می‌کند که در سال ۲۰۱۱ به بیش از ۱،۷۶۰،۰۰۰ تن رسید که بیش از ۵۰ درصد از تولید کشور را تشکیل می‌دهد و همچنین بیش از ۴۰ درصد از کل محصولات پنبه را تولید می‌کند. همچنین این استان، حدود ۷۰ درصد گندم سوریه را تولید می‌کند. 

نیروهای سوریه دموکراتیک، کنترل سه سد آبی مهم در این کشور که عبارتند از «طبقه» و «بعث» در حومه رقه و همچنین «سد تشرین» در حومه شمال شرقی حلب را برعهده دارند. از نواحی جریان رودخانه‌های دجله و فرات و شاخه‌های آنها که باعث ثروت می‌شود، آب در واقع در دست نیروهای SDF است. 

با تمام این اختلافات بین ترکیه، با هدایت ارتش آزاد یا ملی سوریه با نیروهای کرد در این منطقه، به نظر می‌رسد که آنکارا تن به ایجاد یک اقلیم کردی در سوریه نخواهد داد؛ اقلیمی که مانند عراق دارای بودجه، اسلحه، حکومت محلی مستقل باشد. 

ترکیه تمایل خود را برای کمک به افزایش تولید نفت و گاز طبیعی در سوریه نشان داد که گام جدیدی در تلاش‌های آنکارا برای تعمیق مشارکت خود در بازسازی کشور ویران شده از جنگ است. 

آلپ ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی ترکیه روز چهارشنبه گذشته بیان کرد که مقامات ترکیه همچنین در تلاش هستند تا راه‌حل‌هایی برای تامین نیاز برق سوریه، بیش از یک دهه پس از شروع درگیری که زیرساخت‌های آن را ویران کرد، بیابند. 

اظهارات بایراکتار تمایل ترکیه برای ایفای نقش در بازسازی سوریه را نشان می‌دهد؛ به طوری که پس از آنکه حیات تحریرالشام پیش‌روی به سمت پایتخت دمشق را رهبری کرد که منجر به سرنگونی بشار اسد، رئیس جمهور سوریه و پایان دادن به جنگ داخلی شد که در سال ۲۰۱۱ آغاز شد. اگرچه سوریه قبل از جنگ، یک تولیدکننده کوچک هیدروکربن بود اما بیشتر تولید نفت و گاز در آنجا به دلیل جنگ متوقف شد و همچنان موانع سیاسی برای احیای این صنایع تحت حاکمیت جدید وجود دارد. 

همکاری طولانی مدت ممکن بوده تا شامل ایجاد خطوط لوله جدید برای انتقال نفت و گاز از سوریه به بنادر صادراتی ترکیه شود. بر اساس برآوردهای ترکیه، سطح تولید کنونی نفت در سوریه فقط حدود ۳۰ هزار بشکه در روز یا حدود ۵ درصد از سطح تولید دو دهه گذشته، برآورد شده است. 

وزیر امور خارجه ترکیه در این هفته با یک هیات عراقی در خصوص احتمال از سرگیری انتقال نفت از طریق خط لوله عراق به بندر جیهان گفت‌وگو خواهد کرد. 

انتظار می‌رود که ترکیه در سال ۲۰۲۵، تولید طلا را در یکی از سه سایتی که در نیجر در حال کاوش بوده، آغاز کند. بایراکتار گفته که ترکیه حق اکتشاف سه سایت دیگر در این کشور آفریقایی را به دست آورده است. 

ترکیه در حال مذاکره با فرانسه در مورد پروژه‌های بالقوه انرژی باد فراساحلی است. 

این در حالی بوده که ترکیه قصد ندارد تا قیمت برق داخلی را در ژانویه افزایش دهد. همه این موارد می‌طلبد که ترکیه از نظر اقتصادی بر سوریه احاطه داشته باشد. ترکیه حتی پا را فراتر گذاشته و به دنبال ترسیم حدود دریایی است. عبدالقادر اورالوغلو، وزیر حمل‌ونقل و زیرساخت ترکیه گفته که کشورش قصد دارد تا مذاکراتی را برای تعیین مرزهای دریایی با سوریه در دریای مدیترانه آغاز کند. 

اورالوغلو روز سه‌شنبه به خبرنگاران در آنکارا، پایتخت این کشور گفت که چنین توافقی به دو کشور امکان می‌دهد که «مناطق نفوذ خود را در اکتشاف انرژی افزایش دهند»؛ با اشاره به اینکه هرگونه توافق در آینده با قوانین بین‌المللی سازگار خواهد بود. 

توافقنامه دریایی مشابهی که در سال ۲۰۱۹ بین ترکیه و لیبی امضا شد، تنش بین دولت آنکارا و یونان را بر سر اکتشاف انرژی در دریای مدیترانه افزایش داد.