چرا خط لوله گاز قطر به سوریه به سرانجام نمی‌رسد

به گزارش اقتصاد معاصر؛ یکی از تصورات رایج این است که از دلایل شروع جنگ در سوریه، امتناع بشار اسد، رئیس جمهور سابق سوریه و متحدانش از کشیده شدن خط لوله گاز از طریق سوریه برای انتقال گاز طبیعی از قطر به ترکیه و از آنجا به بازار‌های اروپایی بوده است.

اکنون که اسد سقوط کرده است، صحبت‌ها در ترکیه و جا‌های دیگر در مورد امکان احیای این پروژه به میان بازگشته است. اگرچه خوشبینی‌های زیادی نسبت به اجرای این پروژه وجود دارد، اما آنچه در مورد مواضع توام با احتیاط کشور‌های عربی مانند عربستان سعودی و امارات نسبت به آینده سوریه با توجه به تعصب کامل رژیم جدید نسبت به ترکیه گزارش می‌شود، ممکن است مانعی در برابر امکان چنین پروژه‌ای باشد.

سیما کالایچی اوغلو، کارشناس نفت در دانشگاه ییلدیز ترکیه، در روزنامه جمهوریت می‌نویسد: «اسد به دلیل فشار‌های روسیه از کشیدن خط لوله خودداری کرده بود تا واقعیت گاز روسیه در بازار‌های جهانی تحت تأثیر قرار نگیرد؛ اما پس از سرنگونی وی و ضربه سنگینی که به نقش روسیه در سوریه وارد شد و در عوض همکاری نزدیک دمشق و آنکارا ممکن است وضعیت تا حدودی متفاوت شده باشد».

وی افزود: با این حال، هزینه کشیدن چنین خط لوله‌ای برای ترکیه بسیار بالا خواهد بود، اگرچه به نفع مقام حاکم یعنی حزب عدالت و توسعه است که این پروژه را به قیمت منافع ملی اجایی کند. با وجود تغییر شرایط در سوریه، ساخت خط لوله گاز مذکور به دلایل امنیتی نمی‌تواند آغاز شود؛ حتی اگر عربستان متقاعد شود که آن را از طریق خاک خود عبور دهد، این امر مستلزم جزئیات و توافقات زیادی است. تنها گفتن اینکه کلید سوریه در دست ترکیه است، برای کشیدن این خط لوله کافی نیست آن هم با توجه به آسیب‌های زیست محیطی زیادی که عبور آن از زمین‌های کشاورزی و جنگل‌های ترکیه ایجاد می‌کند، در حالی که اولویت سوریه نیز بازسازی است، نه اینکه به زیان توسعه خود بازیچه منافع منطقه‌ای شود همچنین برای سوریه لغو تحریم‌ها قبل از ورود به پروژه‌های خارج از کنترل خود اولویت دارد.

روزنامه «قرار» ترکیه نیز به نوبه خود با ابراز تردید نسبت به احتمال ادامه این پروژه آورده است خط لوله‎ای به این بزرگی که از عربستان، اردن، سوریه و ترکیه می‌گذرد، نیازمند مشارکت شرکت‌های بزرگ بین المللی است که این شرکت‌ها چه کسانی و کجا هستند؟

همچنین سؤالاتی در مورد تأمین مالی پروژه وجود دارد و اینکه آیا بازار‌های آماده و قابل دوامی پس از تکمیل پروژه برای تحویل گاز به آنها وجود دارد یا خیر و آیا قطع اتکای اروپا به گاز روسیه پس از جنگ اوکراین و واردات گاز مایع از طریق کانتینر‌ها از ایالات متحده به اروپا کمک خواهد کرد یا نیاز به کشیدن خط لوله گاز قطر برای رسیدن گاز به اروپا وجود دارد.روزنامه «گازت دوار» هم درباره این موضوع نوشت «ماجد الانصاری» سخنگوی وزارت خارجه قطر چند روز پیش اعلام کرد که صحبت درباره این خط چیزی جز شایعات مطبوعاتی نیست.

به گفته مهدان صاغلام، نویسنده این روزنامه وقتی صحبت از پروژه خط لوله گاز قطر با عبور از سوریه در سال ۲۰۰۹ آغاز شد، روسیه در حال ساخت خط لوله نورد استریم بود و حتی افزایش سهم آن در بازار جهانی موجب حمایت ایالات متحده از خط لوله نابوکو شد که از ترکیه عبور می‌کرد تا تعادلی ایجاد شود ضمن اینکه خطوط لوله انتقال گاز زمانی جذابیت داشتند که تانکر‌های حامل گاز مایع LNG که می‌توانند گاز را به مکان‌هایی که خطوط لوله نمی‌توان ساخت انتقال دهند، نبودند.

خط لوله گاز نابوکو که از ترکیه تا اتریش امتداد خواهد داشت، به عنوان راهی برای انتقال گاز منابع دریای خزر به اروپا بدون نیاز به عبور از خاک روسیه، مورد حمایت آمریکا و اتحادیه اروپا قرار دارد. خط لوله گاز نابوکو به طول ۳ هزار و ۳۰۰ کیلومتر به همان میدان‌های گازی در قزاقستان و ترکمنستان دسترسی خواهد داشت که مورد نظر گازپروم و انی برای خط لوله دریای سیاه قرار دارد.

با شروع جنگ در اوکراین، عرضه گاز روسیه به اروپا کاهش یافت و گاز نروژ و آذربایجان، علاوه بر محموله‌های گاز مایع، به عنوان جایگزین نسبی گاز روسیه مطرح شدند. با این حال، کانتینر‌های حامل گاز مایع به طور کامل نیاز‌های اروپا را پوشش نمی‌دهند از همین رو اروپا به نوعی با گاز روسیه مرتبط نگاه داشته شده است.

نویسنده در مورد دلایل عدم اشتیاق قطر برای خط لوله گاز از طریق سوریه می‌گوید: دوحه تانکر‌های گاز مایع را وسیله‌ای امن‌تر و آسان‌تر برای انتقال گاز می‌داند، به ویژه با که کشور‌های عربی دیگر هم تمایلی به عبور این خط لوله از کشورشان ندارند (عربستان).

از سوی دیگر سهم اروپا از گاز قطر در حال حاضر حدود ۵ درصد است. قطر می‌خواهد آن را افزایش دهد، اما آن را امکان پذیر نمی‌داند، زیرا بازار‌های آسیایی سود بیشتری دارند. سومین عاملی که مانع اشتیاق قطری‌ها برای کشیدن خط لوله از سوریه شده، وضعیت امنیتی در سوریه است که از سال ۲۰۱۱ از ناآرامی و بی ثباتی رنج می‌برد، در حالی که کنترل یک جناح بر قدرت اکنون مانع از آن نمی‌شود که فردا کسی برای سرنگونی آن بیاید.

در شرایطی که ایران و روسیه از گسترش چنین خط لوله‌ای از طریق سوریه حمایت نخواهند کرد، هیچ شرکتی برای اتصال این خط لوله نخواهد آمد و بیمه آنها نیز بسیار گران خواهد بود. پس چرا میلیارد‌ها دلار برای خطی که تضمینی در حفظ و امنیت آن نیست، هدر دهیم؟ با فرض اینکه این خط هم ساخته شود، در میانه ازدحام منابع متعدد گازرسانی به اروپا خواهد بود.؛ بنابراین آدرس نهایی صادرات گاز قطر مشخص نخواهد بود.

به گفته نویسنده، ترکیه تنها کشوری است که می‌خواهد چنین خط لوله‌ای کشیده شود، زیرا علاقه زیادی دارد که هاب گاز باشد. صاغلام افزود: اینکه خطوط لوله بسیاری از ترکیه بگذرد اهمیت آن را دوچندان می‌کند، اما در نهایت این کشور یک کشور ترانزیتی باقی می‌ماند نه یک کشور تولید کننده و از همین رو ارزش استراتژیک آن افزایش نمی‌یابد از همین رو تضمین نمی‌شود که این خط لوله از یک محیط امن در سوریه عبور کند در حالی که هنوز بر روی هیچ فرمول باثباتی قرار نگرفته است.