ناتوانی کرمان موتور در خودروسازی/ آیا سایپا هم مونتاژکار می‌شود؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ مسیر ۳۰ ساله کرمان موتور از سال ۱۳۷۵ با مونتاژ خودروهای دوو آغاز شد و پس از خروج دوو از ایران، به سراغ همکاری با برندهای چینی و کره‌ای رفت. در تمام این سال‌ها، این شرکت هیچ‌گاه به سمت توسعه واقعی یک خودروی داخلی حرکت نکرد و صرفا در چارچوب مونتاژ باقی ماند. پس از مونتاژ محصولات لیفان، جک و هیوندای، سرانجام در سال ۱۴۰۰ برنامه داخلی‌سازی جک J۴ را آغاز کرد اما این پروژه نیز با چالش‌های جدی همراه شد. 

داخلی‌سازی J۴؛ تاخیر و وابستگی به سایپا 

کرمان موتور در مسیر داخلی‌سازی جک j۴ و ایگل (فیس لیفت j۴) به‌ تنهایی قادر به پیشبرد پروژه نبود و برای این کار از سایپا کمک گرفت. با وجود تبلیغات گسترده درباره داخلی‌سازی این خودرو، روند تولید آن مطابق برنامه اعلام‌شده پیش نرفت و سطح داخلی‌سازی همچنان محدود مانده است. حتی پس از عرضه نسخه داخلی‌سازی‌شده با نام «ایگل»، همچنان وابستگی به قطعات وارداتی مشهود است. 

ایگل؛ فیس‌لیفتی که توجهی جلب نکرد 

کرمان موتور نسخه فیس‌لیفت جک J۴ را تحت نام «ایگل» معرفی کرد اما تغییرات آن فقط به چراغ‌ها، سپر و رکاب محدود شد. این خودرو که قرار بود یک نسخه ارتقا یافته از J۴ باشد، چندان مورد استقبال خریداران قرار نگرفت، چراکه طراحی آن تغییر چشمگیری نکرد و در عمل تفاوت محسوسی با مدل اولیه نداشت. از سوی دیگر، وعده تولید خودرویی اقتصادی نیز تحقق نیافت؛ ایگل پس از ماه‌ها تاخیر، در پاییز امسال به بازار عرضه شد اما قیمت آن حدود یک میلیارد تومان تعیین شد که فاصله زیادی با ادعای عرضه خودرویی مقرون‌ به‌ صرفه داشت.

بومی‌سازی یک پلتفرم چینی 

در حالی که کرمان موتور مدعی توسعه پلتفرم اختصاصی با نام SP۱ شده، بررسی‌ها نشان می‌دهد که این پلتفرم در واقع همان پلتفرم جک J۴ است که با تغییراتی در بدنه و جزئیات ظاهری ارائه شده است. در کنار این پروژه، کرمان موتور خودروی دیگری با نام «شادو» را نیز معرفی کرده که در مرحله معرفی باقی مانده و هنوز خبری از تولید آن نیست.

حتی در فیس‌لیفت پرفروش‌ترین خودرو مونتاژی خود ناتوان بود!

کرمان موتور که سال‌هاست با مونتاژ خودروهای چینی بازار خود را حفظ کرده، این‌ بار حتی در فیس‌لیفت پرفروش‌ترین محصول خود یعنی جک S۵ نیز ناتوان ظاهر شد. این شرکت پس از مدت‌ها تعلل، نسخه فیس‌لیفت این خودرو را با نام جک JS۵ (KMC X۵) معرفی کرد اما به دلیل کاهش سهم بازار، در نهایت ناچار شد دوباره به سراغ چینی‌ها برود و راهی جز تکیه بر محصولات جدید آن‌ها نداشته باشد. 

جک JS۵، در واقع نسخه فیس‌لیفت جک S۵ محسوب می‌شود که در برخی بازارها با نشان «سهول» و نام‌های X۵ و X۶ عرضه می‌شود. با این حال کرمان موتور نه‌ فقط نتوانست این محصول را به‌ موقع وارد بازار کند، بلکه پس از کاهش استقبال از S۵، به اجبار برای احیای سهم خود در بازار، مجددا به سمت جک چینی رفت. این نشان می‌دهد که کرمان موتور حتی در حفظ پرفروش‌ترین محصول مونتاژی خود نیز ناتوان بوده و هنوز هیچ برنامه‌ای برای توسعه مستقل محصولات ندارد.

جک J۵ قربانی تصمیمات اشتباه کرمان موتور شد

جک J۵، سدان خانوادگی شرکت کرمان موتور، در زمان عرضه خود توانست با استقبال قابل‌ توجهی در بازار ایران مواجه شود. این خودرو در دو نسخه دنده‌ای با موتور ۱.۵ لیتری و اتوماتیک با موتور ۱.۸ لیتری عرضه شد که نسخه اتوماتیک به دلیل امکانات بیشتر و راحتی در رانندگی، محبوبیت بیشتری کسب کرد. 

با وجود موفقیت جک J۵ در بازار، تولید این خودرو در سال ۱۳۹۶ متوقف شد. دلیل این توقف، پایان تولید نسل اول این خودرو در چین بود که منجر به قطع مونتاژ آن در ایران شد. پس از آن، کرمان موتور به‌ جای توسعه و به‌روزرسانی J۵، تصمیم به تولید مدل J۴ گرفت؛ خودرویی که نتوانست موفقیت J۵ را تکرار کند و استقبال چندانی از سوی مصرف‌کنندگان نداشت. 

این تصمیم کرمان موتور در کنار گذاشتن J۵ و تمرکز بر J۴، در حالی اتخاذ شد که با توسعه و به‌روزرسانی J۵، این خودرو می‌توانست به‌ عنوان رقیبی جدی برای سدان‌های خانوادگی ایران‌خودرو مطرح شود اما عدم سرمایه‌گذاری در بهبود و ارتقا J۵ و جایگزینی آن با مدلی کم‌فروغ‌تر، فرصت رقابت موثر در بازار سدان‌های خانوادگی را از کرمان موتور سلب کرد.

تهدید به تعطیلی در صورت عدم حمایت دولت

در سال ۱۳۹۸، مدیرعامل کرمان موتور اعلام کرد که در صورت عدم حمایت و تزریق نقدینگی از سوی دولت، این شرکت تا آبان‌ماه همان سال با خطر تعطیلی مواجه خواهد شد. این درخواست در شرایطی مطرح شد که خودروسازان خصوصی، همگام با افزایش نرخ ارز، قیمت محصولات خود را افزایش داده بودند. این اقدام با واکنش‌هایی مواجه شد؛ به‌ طوری‌ که برخی کارشناسان این درخواست را نوعی باج‌خواهی از دولت تلقی کردند. 

آیا کرمان موتور می‌تواند مدیریت سایپا را برعهده بگیرد؟

کرمان موتور در شرایطی که هنوز نتوانسته خود را به‌ عنوان یک خودروساز واقعی معرفی کند، اکنون به‌ دنبال تصاحب مدیریت سایپا، دومین خودروساز بزرگ کشور است. اگر این اتفاق رخ دهد، احتمال افزایش سهم مونتاژ در تولیدات سایپا بیشتر خواهد شد، چراکه شریک اصلی کرمان موتور، شرکت جک چین است و این شرکت تا امروز نشان داده که تمایلی به توسعه واقعی صنعت خودروی ایران ندارد.

خصوصی‌سازی اما با اهلیت‌سنجی و شفافیت

خصوصی‌سازی در صنعت خودرو می‌تواند به بهبود شرایط منجر شود اما این فرآیند باید با مکانیزم‌های شفاف و بررسی دقیق صلاحیت مدیران انجام شود. ضروری است که مدیران جدید تجربه و توانایی لازم برای هدایت یک خودروساز بزرگ را داشته باشند تا از تکرار اشتباهات گذشته جلوگیری شود. 

کرمان موتور، پس از سه دهه فعالیت همچنان نتوانسته از سایه مونتاژ خارج شود و به یک خودروساز واقعی تبدیل شود. تاخیر در داخلی‌سازی، قیمت‌گذاری غیرمنطقی، وابستگی به شرکای خارجی و تلاش برای کسب مدیریت سایپا، از چالش‌های اساسی این شرکت است. در صورتی که این روند در سایپا نیز پیاده‌سازی شود، یکی از بزرگ‌ترین خودروسازان کشور، بیش از پیش به مونتاژ وابسته خواهد شد و این اتفاق می‌تواند آسیب جدی به صنعت خودروی ایران وارد کند.