تاثیر سرمایه‌گذاران خارجی بر کشاورزی کشور

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در سالی که «سرمایه‌گذاری در تولید» به‌ عنوان شعار محوری ایران طنین‌انداز شده، سرمایه‌گذاری خارجی در کشاورزی به‌ عنوان راهکاری برای جبران کاستی‌ها و جهش تولید مطرح است.

این در حالی است که ایران با خاک حاصلخیز، اقلیم چهارفصل و ظرفیت تولید محصولات استراتژیک، می‌تواند مقصدی جذاب برای سرمایه‌گذاران خارجی باشد. 

وقتی سرمایه خارجی سبز می‌شود 

ایران با تولید ۹۰ درصد زعفران جهان، رتبه اول در تولید پسته و جایگاه ویژه در میوه‌هایی مثل انار و خرما، بستری بی‌نظیر برای جذب سرمایه خارجی دارد. ورود فناوری‌های پیشرفته از کشورهایی مثل هلند -که با گلخانه‌های هوشمند، بهره‌وری را چندبرابر کرده‌اند- می‌تواند کشاورزی ایران را متحول کند.

در سال ۱۴۰۳، یک شرکت چینی با سرمایه‌گذاری ۱۰ میلیون دلاری در گلخانه‌های هیدروپونیک یزد، تولید گوجه‌فرنگی را ۳ برابر کرد و نیمی از آن را به بازارهای آسیای میانه صادر نمود. این تجربه نشان می‌دهد که سرمایه خارجی، اگر درست هدایت شود، می‌تواند هم تولید را تقویت کند و هم ارزآوری را افزایش دهد. 

تهدیدهای پنهان؛ از وابستگی تا غارت منابع 

اما این سکه، روی دیگری هم دارد. سرمایه‌گذاری خارجی بدون نظارت، می‌تواند به وابستگی تکنولوژیک و خروج سود منجر شود. در دهه ۱۳۷۰، یک شرکت آمریکایی در کشت ذرت در خوزستان سرمایه‌گذاری کرد اما پس از برداشت، نه فقط سود به خارج منتقل شد، بلکه خاک منطقه به دلیل استفاده بی‌رویه از کودهای شیمیایی تخریب شد. امروز هم نگرانی‌هایی مثل واگذاری زمین‌های مرغوب به خارجی‌ها یا تمرکز بر محصولاتی که نیاز داخلی را نادیده می‌گیرند (مثل کشت انبوه برای صادرات به جای خودکفایی)، زنگ خطر را به صدا درآورده‌اند. 

ظرفیت بالا، جذب پایین 

بر اساس آمار سازمان سرمایه‌گذاری خارجی ایران، از سال ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۳، فقط ۲ درصد کل سرمایه‌گذاری خارجی (حدود ۵۰۰ میلیون دلار) به بخش کشاورزی اختصاص یافته است. این در حالی بوده که کشورهایی مثل ترکیه با جذب ۳ میلیارد دلار در همین بازه، توانسته‌اند کشاورزی خود را مکانیزه و صادراتی کنند.

ضعف زیرساخت‌ها، بروکراسی پیچیده و ریسک‌های سیاسی، سرمایه‌گذاران خارجی را به سوی رقبای منطقه‌ای سوق داده است. با این حال، قانون تشویق سرمایه‌گذاری خارجی (مصوب ۱۳۸۰) با تضمین‌هایی مثل انتقال سود و مالکیت زمین، هنوز می‌تواند نقطه قوتی برای جلب اعتماد باشد. 

پیشنهادات راهبردی 

یکی از پیشنهاداتی که از سوی کارشناسان بخش کشاورزی در بهبود جذب سرمایه‌گذار خارجی مطرح می‌شود، نظارت هوشمند است. تشکیل کمیته‌ای مشترک از دولت، بخش خصوصی و کارشناسان بین‌المللی برای پایش پروژه‌ها و جلوگیری از سوءاستفاده، می‌تواند در راستای اجرایی شدن این پیشنهاد کمک کند. 

پیشنهاد دیگر، انتقال فناوری اجباری است؛ چراکه شرط سرمایه‌گذاری خارجی، انتقال دانش فنی به ایران و آموزش نیروی بومی خواهد بود.   

همچنین تمرکز بر خودکفایی هم یکی دیگر از این پیشنهادات بوده که اولویت‌بندی محصولاتی که نیاز داخلی را تامین می‌کنند، به جای صادرات بی‌رویه، می‌تواند در اجرایی شدن این پیشنهاد موثر باشد. 

یکی دیگر از پیشنهادات کارشناسان بخش کشاورزی، توجه به مناطق ویژه کشاورزی است که ایجاد زون‌های خاص برای سرمایه‌گذاری خارجی با زیرساخت آماده و قوانین شفاف، می‌تواند در اجرایی شدن این پیشنهاد موثر باشد.