افزایش خودسرانه قیمت لبنیات؛ زنگ خطری برای سفره خانوار

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ بررسی‌های میدانی از سطح فروشگاه‌ها و مغازه‌های سطح شهر حاکی از آن است که در روزهای اخیر برخی برندهای لبنی، قیمت محصولات خود را به ‌صورت غیررسمی و بدون اطلاع‌رسانی عمومی، بین ۲۵ تا ۳۰ درصد افزایش داده‌اند. 

این در حالی است که بنا بر اعلام مدیرعامل اتحادیه تعاونی‌های لبنی کشور، تاکنون هیچ مصوبه‌ای در خصوص افزایش قیمت محصولات لبنی صادر نشده است.

افزایش قیمت شیرخام در هفته‌های گذشته، بهانه‌ای شده برای برخی تولیدکنندگان لبنی تا قیمت محصولات نهایی خود را نیز افزایش دهند اما مطابق قانون، هرگونه افزایش قیمت محصولات لبنی باید پس از بررسی در جلسات کارشناسی و تایید نهایی سازمان حمایت از مصرف‌کننده، ستاد تنظیم بازار و وزارت جهاد کشاورزی صورت گیرد. تا آن زمان، هرگونه افزایش قیمت خودسرانه محسوب شده و مصداق تخلف است.

شیرخام گران شد

گرچه قیمت شیرخام به ‌تازگی به ‌صورت رسمی افزایش یافته اما این به آن معنا نیست که بلافاصله محصولات لبنی نیز باید با رشد قیمت مواجه شوند. تولیدکنندگان لبنی موظف‌اند ابتدا هزینه‌های تمام‌شده جدید را به‌ صورت مستند به نهادهای مسؤول ارائه دهند و پس از بررسی و تصویب، قیمت جدیدی برای محصولات خود اعلام کنند.

اما آنچه در بازار رخ داده، فاصله‌ای قابل‌ تامل از این روند قانونی دارد. به نظر می‌رسد برخی شرکت‌ها ترجیح داده‌اند پیش از آنکه قیمت‌های جدید به ‌صورت رسمی اعلام شود، خودشان دست به افزایش قیمت بزنند؛ اقدامی که نه فقط بی‌ضابطه است، بلکه زنگ خطری برای نظم بازار کالاهای اساسی محسوب می‌شود.

فشار مضاعف بر معیشت خانوار

افزایش قیمت لبنیات، شاید در نگاه نخست به ‌عنوان یک تغییر قیمتی در یک گروه کالایی خاص دیده شود اما در واقعیت، تاثیر این تصمیم بر معیشت روزمره مردم بسیار فراتر از آن است. لبنیات، جزو سبد تغذیه‌ای پایه‌ای خانوارهاست؛ به‌ ویژه در طبقات متوسط و پایین درآمدی که توان مالی محدودی دارند، حذف یا کاهش مصرف لبنیات می‌تواند تبعات جدی تغذیه‌ای و بهداشتی به همراه داشته باشد.

در شرایطی که تورم عمومی کالاها طی ماه‌های اخیر همچنان در سطح بالایی قرار دارد، افزایش غیرمنطقی و بدون نظارت قیمت لبنیات، می‌تواند به کاهش شدید مصرف این گروه از مواد غذایی بینجامد. این در حالی است که سیاست‌گذاران همواره بر لزوم افزایش مصرف لبنیات برای بهبود سلامت عمومی تاکید داشته‌اند.

بی‌اعتمادی در بازار؛ تولیدکننده و مصرف‌کننده، هر دو ناراضی

افزایش خودسرانه قیمت‌ها علاوه بر فشار بر مصرف‌کننده، تولیدکننده‌ها را نیز با چالش‌هایی مواجه می‌کند. وقتی روند قیمت‌گذاری در بازار تابع قانون و شفافیت نباشد، اعتماد عمومی نسبت به صنعت لبنیات تضعیف می‌شود. در چنین فضایی، حتی تولیدکنندگانی که به اصول قانونی پایبند هستند، ناچار می‌شوند برای حفظ رقابت و سودآوری، مسیر نادرست دیگران را تکرار کنند.

از سوی دیگر، نبود یک سازوکار فوری و پاسخ‌گو برای رسیدگی به این‌گونه تخلفات، نشان می‌دهد که بخش نظارتی هنوز چابکی لازم برای مواجهه با تحولات لحظه‌ای بازار را ندارد. اگرچه نهادهای ناظر وعده برخورد داده‌اند اما تاخیر در واکنش، بازار را به سمت بی‌نظمی بیشتر سوق می‌دهد.

سیاست‌های متناقض؛ گره کار کجاست؟

واقعیت آن است که بخش کشاورزی و صنایع غذایی کشور در سال‌های اخیر با مجموعه‌ای از تصمیمات متناقض مواجه بوده‌اند. از یک‌سو با شعار حمایت از تولید داخلی، قیمت شیرخام افزایش می‌یابد اما از سوی دیگر، سازوکار لازم برای مدیریت تبعات این افزایش بر زنجیره تامین و مصرف به درستی شکل نگرفته است.

در چنین شرایطی، بدون وجود یک نظام شفاف و به ‌روز برای قیمت‌گذاری، نه تولیدکننده از آینده خود مطمئن است، نه مصرف‌کننده توان برنامه‌ریزی برای نیازهای روزمره خود را دارد. بازار لبنیات، به ‌عنوان یکی از حساس‌ترین حوزه‌های تغذیه‌ای کشور، بیش از هر زمان دیگری نیازمند شفافیت، ثبات و نظارت دقیق است.

راهکار چیست؟

نخستین گام، اجرای قاطع قانون و برخورد سریع با تخلفات است. نهادهای ناظر باید با استفاده از ابزارهای کنترلی از جمله سامانه‌های رصد قیمت، گزارش‌های مردمی و بازرسی‌های میدانی، بر قیمت‌گذاری محصولات لبنی نظارت دقیق‌تری داشته باشند.

در مرحله دوم، باید فرآیند تصمیم‌گیری در حوزه قیمت‌گذاری محصولات غذایی به ‌ویژه لبنیات، از شکل کند و بوروکراتیک فعلی خارج شده و به سیستمی چابک، علمی و شفاف تبدیل شود. 

همچنین اطلاع‌رسانی شفاف به مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان در خصوص تغییرات قیمت‌ها و دلایل آن، می‌تواند از بروز شایعات و تصمیم‌گیری‌های هیجانی در بازار جلوگیری کند.