واکنش بازار انرژی به عبور واشنگتن از خط قرمز تهران

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر به نقل از فایننشال تایمز؛ قیمت جهانی نفت در پی حملات آمریکا به خاک ایران که احتمال واکنش تلافی‌جویانه تهران را افزایش داده، به بالاترین سطح خود در پنج ماه گذشته رسید. بازارها نگرانند که ایران با حمله به زیرساخت‌های نفتی منطقه یا ایجاد اختلال در عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز پاسخ دهد. 

نفت برنت (شاخص جهانی بازار نفت)، بامداد دوشنبه در آغاز معاملات آسیایی تا ۸۱.۴۰ دلار در هر بشکه افزایش یافت اما در ادامه اندکی عقب نشست و در بازار لندن با ۰.۸ درصد رشد، به ۷۷.۶۳ دلار رسید. قیمت نفت وست تگزاس اینترمدییت (شاخص نفت آمریکا) نیز تا ۷۸.۴۰ دلار اوج گرفت اما سپس به ۷۴.۴۲ دلار کاهش یافت و در نهایت با ۰.۸ درصد افزایش نسبت به روز قبل معامله شد. 

تحلیلگران می‌گویند مسیر حرکت قیمت نفت در روزهای آینده بستگی به واکنش احتمالی ایران یا گروه‌های نیابتی آن مانند حوثی‌ها دارد.

به گفته خورخه لئون، رئیس تحلیل‌های ژئوپلیتیکی در شرکت مشاوره انرژی ریستاد، با این حمله، آمریکا برای نخستین‌بار به‌ طور مستقیم به خاک ایران حمله کرده و این مساله «عبور از یک خط قرمز آشکار» به‌ شمار می‌رود. 

وی هشدار داده که اگر ایران مستقیما حمله کند یا زیرساخت‌های نفتی کشورهای منطقه را هدف بگیرد، قیمت نفت ممکن است جهش شدیدتری را تجربه کند. حتی اگر پاسخ فوری در کار نباشد، بازارها احتمالا سطح بالاتری از ریسک ژئوپلیتیکی را در قیمت‌ها لحاظ خواهند کرد. 

از زمان آغاز حمله غافلگیرکننده اسرائیل به ایران، قیمت نفت حدود ۱۴ درصد افزایش یافته است. افزایش قیمت نفت معمولا به سایر بازارهای انرژی، از جمله قیمت بنزین نیز سرایت می‌کند و می‌تواند موج جدیدی از تورم را در سراسر جهان به‌ دنبال داشته باشد. ورود مستقیم آمریکا به این درگیری، بی‌ثباتی بیشتری را وارد بازار انرژی کرده و فعالان بازار با دقت تحولات آتی را دنبال می‌کنند تا ببینند تهران چه واکنشی نشان خواهد داد. 

دونالد ترامپ، رئیس‌ جمهور ایالات متحده به ایران هشدار داده که در صورت خودداری از مصالحه، با حملات بیشتری روبه‌رو خواهد شد. این در حالی است که ایران پیش‌تر اعلام کرده بود در صورت مداخله مستقیم آمریکا، بی‌پاسخ نخواهد ماند. روز یکشنبه نیز جریان‌های تندرو در ایران خواستار اقدام فوری شدند و برخی چهره‌های رسانه‌ای خواستار حمله به ناوگان آمریکا در خلیج فارس و جلوگیری از عبور کشتی‌های غربی از تنگه هرمز شدند. 

تنگه هرمز؛ شاهراه حیاتی

تنگه هرمز گذرگاه اصلی انتقال حدود یک‌سوم از نفت صادراتی دریایی جهان است. هرگونه اختلال در عبور و مرور کشتی‌ها از این آبراه باریک، می‌تواند بلافاصله به افزایش قیمت نفت و انرژی در جهان منجر شود. هرچند ایران در گذشته بارها تهدید به بستن تنگه هرمز کرده اما کارشناسان معتقدند بسته شدن کامل این مسیر برای مدت طولانی دشوار است، چراکه ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین مستقر است و کنترل بخشی از منطقه را در اختیار دارد. 

هلیما کرافت، تحلیلگر سابق سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) و کارشناس فعلی بازارهای جهانی انرژی در بانک RBC می‌گوید: «با اینکه ایران نمی‌تواند تنگه را به‌ طور کامل ببندد اما توانایی هدف گرفتن کشتی‌های نفتکش یا تاسیسات بندری منطقه با استفاده از موشک یا مین را دارد.» 

تنگه هرمز تنها مسیر صادرات نفت ایران نیز است، به‌ ویژه به مقصد چین و دیگر مشتریان آسیایی. بنابراین اقدام شدید در این منطقه می‌تواند تبعات متقابلی برای تهران هم به‌ همراه داشته باشد. برخی تحلیلگران احتمال می‌دهند که ایران به جای حمله مستقیم به کشتی‌رانی، تاسیسات نفتی کشورهای هم‌پیمان آمریکا مانند عربستان سعودی و قطر را هدف قرار دهد. کشورهای خلیج فارس که از گسترش درگیری‌ها نگران هستند، بارها خواستار کاهش تنش‌ها و بازگشت به میز مذاکره شده‌اند. 

وزارت خارجه قطر روز یکشنبه نسبت به «افزایش خطرناک تنش» در منطقه هشدار داد و آن را دارای «عواقب فاجعه‌بار» دانست. عربستان سعودی نیز اعلام کرد تحولات اخیر را با «نگرانی شدید» دنبال می‌کند. در همین حال، موسسه S&P Global Commodity Insights هشدار داده که اگر ایران واکنش فوری نشان ندهد، ممکن است بازارها تا پایان روز دوشنبه بخشی از رشد قیمت‌ها را تعدیل کنند. 

به گفته کارشناسان این موسسه، مساله اصلی این است که ایران چه واکنشی نشان خواهد داد؛ آیا مستقیما منافع آمریکا را هدف می‌گیرد یا از نیروهای نیابتی استفاده می‌کند؟ آیا صادرات نفت خام ایران متوقف خواهد شد؟ یا اینکه ایران مستقیما به کشتیرانی در تنگه هرمز حمله خواهد کرد؟ 

آنان تاکید کرده‌اند که حتی اگر صادرات نفت ایران مختل شود، افزایش تولید از سوی کشورهای عضو اوپک‌پلاس و ذخایر موجود در بازار جهانی، در صورت باز ماندن تنگه هرمز، می‌تواند تا حدی کمبودها را جبران کند. 

در حال حاضر، ایران روزانه حدود ۲ میلیون بشکه نفت صادر می‌کند و در مجموع حدود ۲۱ میلیون بشکه نفت از کشورهای منطقه شامل ایران، عراق، کویت، عربستان، قطر و امارات، هر روز از تنگه هرمز عبور می‌کند. 

کارشناسان هشدار داده‌اند که اگر تنش‌های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه ادامه یابد، خطر تداوم قیمت‌های بالا در بازار جهانی نفت افزایش خواهد یافت؛ مساله‌ای که می‌تواند تورم جهانی را تشدید کرده و مانع رشد اقتصادی شود. 

مایکل آلفارو، مدیر سرمایه‌گذاری در شرکت Gallo Partners می‌گوید: «دولت ترامپ در تلاش است تا هم‌زمان برنامه هسته‌ای ایران را مهار کند و مانع جهش مداوم قیمت نفت شود اما تحقق هم‌زمان این دو هدف دشوار است، چراکه افزایش طولانی‌مدت قیمت نفت می‌تواند موجب افزایش تورم و تضعیف اقتصاد آمریکا شود.»