نجات آب با اصلاح الگوی کشت

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ ایران در سال‌های اخیر با بحران جدی کم‌آبی مواجه بوده و بخش کشاورزی بیشترین سهم مصرف آب را به خود اختصاص داده است. در این شرایط، اصلاح الگوی کشت به‌ عنوان راهبردی اساسی برای مدیریت منابع آب و تضمین امنیت غذایی مطرح شده است. وزارت جهاد کشاورزی با همکاری وزارت نیرو، طرح اصلاح الگوی کشت را در سراسر کشور اجرا می‌کند تا مصرف آب در بخش کشاورزی کاهش یابد. این طرح بر جایگزینی محصولات پرآب‌بر با محصولات کم‌آب‌بر و دارای ارزش افزوده بالاتر تمرکز دارد. 

به گفته نادرقلی ابراهیمی، عضو کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط‌زیست مجلس شورای اسلامی در سال‌های گذشته حدود ۷۰ میلیارد مترمکعب آب به بخش کشاورزی اختصاص می‌یافت اما امسال بر اساس اعلام وزارت نیرو، این رقم به حداقل ۴۰ میلیارد مترمکعب کاهش یافته است؛ موضوعی که کشت سبزیجات، محصولات بهاره و بخشی از کشت‌های پاییزه را تحت تاثیر قرار می‌دهد. 

این نماینده مجلس افزود: «بر اساس اعلام وزارت نیرو، در سال زراعی گذشته در نیمه نخست سال، ۱۲.۵ میلیارد مترمکعب و در نیمه دوم ۵۷ میلیارد مترمکعب آب به بخش کشاورزی اختصاص یافت اما اکنون رقم ۵۷ میلیارد مترمکعب به ۲۰ میلیارد مترمکعب کاهش یافته است؛ در حالی که نیاز واقعی کشاورزان بین ۳۰ تا ۴۰ میلیارد مترمکعب برآورد می‌شود.» 

با وجود کاهش سهمیه آب، تولید محصولات کشاورزی در سال جاری افزایش یافته که نشان‌دهنده ارتقای بهره‌وری است. با این حال، اجرای این طرح با چالش‌هایی همچون مقاومت برخی کشاورزان در تغییر الگوی کشت و نیاز به حمایت‌های مالی و آموزشی روبه‌رو است. 

کارشناسان معتقدند بدون اصلاح جدی الگوی کشت، بحران آب تشدید خواهد شد و دستیابی به اهداف توسعه پایدار و امنیت غذایی کشور در معرض تهدید قرار می‌گیرد. بر اساس برنامه هفتم، مصرف آب کشاورزی باید تا سال ۱۴۰۷ به ۶۵ میلیارد مترمکعب کاهش یابد و این هدف فقط با اجرای اصلاح الگوی کشت محقق خواهد شد.

صفدر نیازی شهرکی، معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی نیز با اشاره به پروژه‌های مختلف در این زمینه گفت: «ذیل برنامه هفتم، شاخص‌گذاری کرده‌ایم که سالانه ۷۰ هزار هکتار شبکه آبیاری نوین اجرا شود، سه هزار کیلومتر قنات بازسازی و نوسازی گردد و پروژه‌های متعددی برای ارتقای راندمان آبیاری و انتقال آب با لوله‌های فرعی به اجرا درآید.»

محمدرضا رضایی‌کوچی، رئیس کمیسیون عمران مجلس نیز تصریح کرد: «حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد آب کشور در بخش کشاورزی مصرف می‌شود. اگر الگوی کشت اصلاح نشود و بهره‌وری افزایش نیابد، شرایط بسیار بحرانی خواهد شد. توسعه در حوزه صنعت و اسکان نیز باید متناسب با ظرفیت‌های تامین آب صورت گیرد.»

غلامرضا گل‌محمدی، معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) نیز اظهار داشت: «برای تدوین الگوی کشت، صرفه‌جویی ۱۰ درصدی آب را هدف‌گذاری کرده‌ایم؛ به این معنا که اگر مصرف آب زراعی در سال‌های گذشته ۵۰ میلیارد مترمکعب بوده، در الگوی کشت ابلاغی این رقم با کاهش ۱۰ درصدی، ۴۵ میلیارد مترمکعب در نظر گرفته شده است.» 

وی افزود: «اجرای الگوی کشت نیازمند همکاری همه دستگاه‌هاست. ممکن است کشت محصولی برای کشاورزان سودآور باشد و آنها حاضر باشند برای آن چند برابر قیمت آب، کود و سم با نرخ آزاد بپردازند. در چنین مواردی، قانون‌گذار اختیار برخورد با تخلف را به وزارت جهاد کشاورزی نداده است. برای مثال، در حوزه قرنطینه برخی آفات گیاهی، قانون ممنوعیت کشت بعضی محصولات وجود دارد و در صورت تخلف، زمین شخم زده می‌شود اما در حوزه الگوی کشت چنین اختیاری وجود ندارد.» 

در مجموع، اصلاح الگوی کشت نه‌ فقط یک ضرورت زیست‌محیطی، بلکه فرصتی برای افزایش بهره‌وری و درآمد کشاورزان است که می‌تواند مسیر توسعه پایدار کشاورزی ایران را هموار کند.