کم‌آبی در اسرائیل با تخریب اکوسیستم فلسطین؛ کشاورزان تل‌آویو بیمه خشکسالی می‌گیرند

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ اسرائیل این روزها با یکی از شدیدترین بحران‌های کم‌آبی خود در صد سال گذشته روبه‌رو است. زمستان ۲۰۲۴ خشک‌ترین فصل بارشی در این کشور ثبت شده و بارش‌ها فقط حدود نصف میانگین معمول بوده است. سطح آب دریاچه طبریا که منبع اصلی آب شیرین برای اسرائیل محسوب می‌شود، فقط دو سانتی‌متر در ماه گذشته افزایش داشته و جریان رودخانه اردن به کمترین حد خود از سال ۱۹۶۰ رسیده است. حتی یکی از شاخه‌های اصلی رودخانه اردن به نام بانیاس در آستانه خشک شدن است. 

در واکنش به این وضعیت، بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی اسرائیل هفتم مردادماه با همکاری وزارت کشاورزی و امنیت غذایی این رژیم، سال ۲۰۲۵ را «سال خشکسالی» اعلام کرد تا به کشاورزان مناطق مختلف سرزمین‌های اشغالی اجازه دهد تا خسارت‌های خود را از طریق جبران مالی دریافت کنند. این تصمیم شامل مناطقی در شمال، جنوب و دره اردن است که کشاورزان آن‌ها به‌ خاطر کمبود بارش و گرمای شدید تابستان، خسارات سنگینی دیده‌اند.

هدف اصلی این تصمیم حمایت اقتصادی از کشاورزان صهیونیست خوانده شده تا آن‌ها در شرایط سخت، حداقل بتوانند هزینه‌های کشت و کار خود را جبران کنند و به کشاورزی ادامه دهند. این مساله برای اسرائیل اهمیت زیادی دارد چون کشاورزی به‌ عنوان بخشی از هویت و پروژه‌های استعماری این رژیم حفظ می‌شود. با این حال، برخی کارشناسان محیط زیست می‌گویند مشکل خشکسالی فقط به تغییرات اقلیمی محدود نمی‌شود. آنها تاکید دارند که سیاست‌های اسرائیل در تخریب طبیعت و تغییر اکوسیستم فلسطین طی دهه‌ها، سهم بزرگی در ایجاد این بحران دارد.

به گفته یک پژوهشگر محیط زیست فلسطینی، سال‌هاست که درختان و گیاهان بومی منطقه از بین رفته و گونه‌های غیر بومی جایگزین شده‌اند؛ کاری که تعادل طبیعی را به‌ هم زده و پیامدهای آن امروز گریبان اسرائیل را گرفته است. 

از طرف دیگر، با ادامه خشکسالی، کشاورزان در مناطقی مثل الجلیل و جولان دیگر قادر به کاشت محصولات نیستند و دولت به دنبال راه‌حل‌هایی مثل ساخت ایستگاه‌های جدید شیرین‌سازی آب است. در حال حاضر چندین ایستگاه شیرین‌سازی فعال وجود دارد که نیمی از برق مصرفی کشور را می‌بلعد و قرار است ظرف چند سال آینده ظرفیت تولید آب شیرین دو برابر شود. اما مشکل این است که این پروژه‌ها بسیار پرهزینه‌اند و مصرف برق آن‌ها بالا است و این نشان می‌دهد که اسرائیل برای مقابله با بحران آب خود هنوز نتوانسته راهکارهای پایدار و کم‌هزینه پیدا کند. 

تاریخ بحران آب در اسرائیل ریشه‌دار است. از دهه ۱۹۵۰ به بعد، با تصویب قوانینی که کنترل منابع آب را در اختیار دولت اسرائیل گذاشت، فلسطینی‌ها از دسترسی به بسیاری منابع طبیعی خود محروم شدند. پروژه‌هایی مثل انتقال آب از رودخانه اردن به صحرای نقب اجرا شد که روستاهای فلسطینی را تخلیه و زمین‌های آن‌ها را اشغال کرد. همچنین با کشیدن کانال‌ها و تونل‌های زیرزمینی، آب به سمت شهرک‌های صهیونیستی منتقل شد و منابع آب طبیعی به شدت کاهش یافت. 

امروز دریاچه طبریا با کاهش قابل توجه سطح آب روبه‌رو است. سطح فعلی حدود ۲۱۱ متر زیر سطح دریاست که نسبت به سال‌های گذشته کاهش زیادی داشته اما هنوز به نقطه بحرانی نرسیده است. با این حال، برداشت بیش از حد آب و تبخیر زیاد ناشی از گرمای بی‌سابقه می‌تواند به‌ زودی وضعیت دریاچه را به مرحله خطرناک برساند. دریاچه طبریا نقش بسیار مهمی در تامین آب آشامیدنی، کشاورزی و حتی گردشگری منطقه دارد. سال‌ها تامین بخشی از نیازهای آبی اسرائیل بر اساس منابع این دریاچه بوده و تولید محصولات کشاورزی صادراتی منطقه نیز به این آب وابسته است. 

بنابراین باید گفت بحران آب در اسرائیل نتیجه مستقیم سیاست‌های نادرست زیست‌محیطی و استعماری است که طی دهه‌ها اجرا شده است. این رژیم با تغییر اکوسیستم منطقه، بهره‌برداری بیش از حد از منابع آب و محروم کردن ساکنان اصلی فلسطین از استفاده عادلانه از منابع طبیعی، امروز خود گرفتار بحرانی شده که نمی‌تواند به سادگی آن را حل کند. در حالی که مقامات اسرائیلی به جای قبول مسؤولیت، کشورهای دیگر را متهم می‌کنند، واقعیت این است که تل‌آویو با یک بحران آب عمیق و پیچیده روبه‌رو است که پیامدهای آن در سال‌های آینده بیشتر نمایان خواهد شد.