۱۰ همت در برابر ۱۱ میلیون موتور فرسوده؛ بودجه‌ای که از پس بحران برنمی‌آید

به گزارش اقتصاد معاصر؛ براساس اعلام رسمی در کشور حدود 14 میلیون موتورسیکلت فعال تردد می کند که  بیش از 11 میلیون آن‌ها در دسته فرسوده قرار می‌گیرند. این حجم به معنی آن است که بیش از سه‌چهارم ناوگان به‌طور بالقوه آلاینده، پرمصرف و فاقد استانداردهای نوین است. در چنین مقیاسی، طرحی که با 3500 دستگاه در تهران آغاز می‌شود حکم قطره‌چکانی دارد که قرار است آتش یک انبار سوخت را کنترل کند. حتی هدف اعلامی سال آینده یعنی 70 هزار نوسازی در سال اگر تحقق‌پذیر باشد  در بهترین حالت فقط 0/6 درصد از کل ناوگان فرسوده را پوشش می‌دهد. این عدم تناسب، نخستین گره این طرح است.

در بخش مالی، تسهیلات 120 و 150 میلیونی همراه با وام بلاعوض، در نگاه نخست جذاب است اما وقتی به قدرت خرید واقعی مردم نگاه شود، تصویر تغییر میکند. جامعه اصلی دارندگان موتورسیکلت‌های فرسوده عمدتاً شامل پیک‌های موتوری، کارگران و کم‌درآمدهاست؛ اقشاری که توان بازپرداخت اقساط، ارائه چک و سفته، یا تحمل هزینه‌های بیمه و پلاک‌گذاری را ندارند. در نتیجه، طرح از همان نقطه شروع با خطای طراحی مخاطب روبه‌روست" موتور فرسوده بیشتر یک ضرورت معیشتی است تا وسیله تفریحی، و سیاست اعتباری طرح با الگوهای درآمدی این گروه همخوانی ندارد."

 مسئله دیگر به فرایند اسقاط مربوط است. در بسیاری از کشورها، اسقاط با سازوکارهای دقیق بازیافت، بازیابی قطعات، و استانداردهای زیست‌محیطی همراه است؛ اما در ایران اسقاط بیشتر به معنی «خروج کاغذی» موتور از چرخه و تحویل آن به مراکز معدوم‌سازی است. تعیین نکردن مسیر مشخص برای بازیافت باتری‌ها، موتورهای برقی از ابتدا با یک دیوار بلند زیست‌محیطی روبه‌رو می‌سازد. در نتیجه، طرح در بخش برقی‌سازی هم از مقیاس لازم برای پایدار بودن فاصله دارد.

نکته مهم دیگر مربوط به نبود سیاست مکمل الزام‌آور است. هیچ مکانیزم تنبیهی مشخصی برای ادامه استفاده از موتورسیکلت‌های فرسوده دیده نمی‌شود. بدون اجبار قانونی، انگیزه مالی طرح تنها وقتی کار می‌کند که وام‌ها بسیار جذاب، بسیار در دسترس و بسیار آسان باشندکه نیستند. از این‌رو، هدف  اصلی سیاست‌گذاری ناقص است" انگیزه مثبت داده شده، اما مانع منفی حذف نشده است. نتیجه آن می‌شود که میلیون‌ها موتورسیکلت همچنان در خیابان‌ها نفس می‌کشند و دود پس می‌دهند."

در همین ارتباط ابوالفضل حجازی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم اظهار کرد: با هماهنگی انجمن موتورسیکلت، بانک قرض‌الحسنه مهر وسازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران "ایدرو"، منابع مالی 10 همتی برای اجرای طرح جایگزینی موتورسیکلت‌های فرسوده پیش‌بینی شده است.

به گفته وی، تاکنون ظرفیت اجرای طرح برای 110 هزار متقاضی فراهم شده و برنامه بر این است که مالکان موتورسیکلت‌های فرسوده با دریافت تسهیلات بانکی 120 میلیون تومانی و فروش موتور اسقاطی خود با قیمت 18 تا 36 میلیون تومان بتوانند موتورسیکلت جدید خریداری کنند.

حجازی درباره قیمت محصولات موجود در بازار توضیح داد: قیمت موتورسیکلت‌های 180 و 200 سی‌سی حدود 190 میلیون تومان است و خریداران می‌توانند با استفاده از تسهیلات و پرداخت مابه‌التفاوت، این موتورها را تهیه کنند. البته شرط اساسی موفقیت طرح، تعیین قیمت واقعی برای خرید موتورهای فرسوده است تا مردم انگیزه کافی برای تعویض داشته باشند.

رئیس انجمن تولیدکنندگان موتورسیکلت در ادامه به محدودیت منابع مالی اشاره کرد و گفت: براساس آمار، حدود 5 میلیون موتورسیکلت فرسوده در کلان‌شهرها تردد می‌کنند و بودجه فعلی پاسخگوی این حجم از نوسازی نیست.

وی تأکید کرد:  اگر بودجه طرح افزایش یابد، امکان نوسازی گسترده ناوگان فرسوده وجود دارد به نحوی که در صورت تأمین منابع کافی، می‌توان ظرف سه سال بخش عمده موتورسیکلت‌های فرسوده را از سطح شهرها جمع‌آوری و ناوگان را اصلاح کرد.